"Traxtur Günü" : İldə Bir Gün Traxtur Günü olsun Təklifi

Arif Keskin - Dəyərli dostlar,
Traxturun tərəfdarları onun adını milli hərəkatın yaddışında əbədiləşdirmək isteyirlər. Tarixi-milli yaddaşımızda  Traxturun əbədiyləşməsini milli vəzifə, əxlaqi borc və insani vəfa kimi görürlər. İçəridəki dostlar bu təkliflə əslində, traxturu bir sosial ritüəl(mərasim) olaraq gündəlik hayatımızda  yaşamamızı hədəfleyirlər. Traxturun ritüəlləşməsi  istiqamətində,  ildə bir günü traxtur günü` olaraq müəyyənləşdirilməsini önərirlər. İçəridəki dostlar tərəfindən gələn bu təklifi doğru, məntiqli və gərçəkləşdiyində  milli hərəkatımıza çeşitli fayda verəcəyi fikrindəyəm. Bu doğrultuda, doğru günün seçilməsi və milli hərəkatımızda umumi təfahümün olması əhəmmiyət daşıyır. İçəridəki dostlar bu təklifin mübahisəyə açılmasını isteyirlər.

Urmiye Gölü quruyursa, milyardlar ton Duz, iranin Azerbaycan bölgəsini yandırıb yaxacaqdır

Batı Azərbaycan çevre Qoruma örgütü gənəl bşxani Həsən Ababsnejad, Urmiye Gölü Alanının yüzdə 53 quruduğunu bildiribd.
50 min hektar Alanıla iranin Quzey batısı, Azərbaycanda yerləşən Urmu Gölü, iranin ən böyük Duz Gölüdür. Uzmanalrin dediginə Görə; Urumiye Gölünün Dabanında 10 milyard ton Duz vardir.
Orumiyeh Gölünün Suyu Cığatı(Zərinə-rud), Tatau(Simine-rud), Godar, Nazlı və Zola çaylarından təmin edilən Urmiye Gölü, son 20 il içində tikilən 35 sədd sonucunda 5/5 milyard metr kub daha az seviyə sahib olmuşdur. Daha öncə yarım milyon metr kup də başqa çaylardan və bulaqlardan təmin olan Urmiye Gölü, yanlış su yönəticiliği sonucunda bu sulardan da Məhrum Qalmışdır.
Bir zamanlar Ənzəli batlağından sonar iranin ən böyük Doğal heyvan Barınağı sayılan Urmiye Gölü, UNSCO tərəfindən qeyd olunan 102 Adadan  olaşmaqdaydi ki, ahzirda onlardan heç bir Əsər qalmamişdir. 
Deyilənlərə görə, bir zamanlar Urmiye Gölünün Duz oranı hər literdə 80 gr iydi və Urmu Cənnəti olaraq bilinirdi.
Uzmanlara Görə, Urmiye Gölünün qurumsi yanlız bölgəni dəyilı, Iraq və Türkiyənidə etgiləyəcəkdir.
Batı Azerbaycan çevre Qoruma Örgüt gənəl başxanı Həsən Abbasnejad, Urmiye Gölü Alanı yüzdə 53 Quruduğunu bəlirlətərəkŞ Araz çayından illik bir milyard metr kub suyun Gölə köçürməsi gərəkdiyini Vurğuladi.
Orumiyeh Gölünün Güney Bölümlərinin 10 km gerilədiğini söyləyən Abbasnejad, Dünyanin 2ci Duz Gölü olan Urmiye Gölünü ngeçən 15 il içində həm yağışların azlığı, həmdə yer alti və Yer üstü sularin uyğunsuz bir ölçüdə işlədilməsinə şahid olduğunu söyləyərək, ahzirda Urmiye Gölünün Duz oranı hər literdə 180-400 gra çataraq kristallaşmiş v bu durum son dərəcə təhlükəlidir dedi.
Abbasnejada Görə, 5 min 700 km Alan olan Urmiye gölünün 2 min 700 km2 Duzluğa dönmüş və Duz təpəciklərinin bəlirlənməsi, Gölünyönətimini çətinləşdirmişdir.
Batı Azərbaycab Çevre qoruma Örgütünün gənəl başxani, bölgədə hava istiliği 2 dərəcə artamsı nədəni ilə, Suyun daha sürətli bir biçimdə Buxar laşdığını vurğulayaraq, Quşların, özəlliklə oaraya köç edən Qızılqazların(Flamingo) qanadları yapışan Duzlar üzündən Uçmaqda çətinlik çəkdiklərini də sözlərini əkləyir.
Abbasnejad Ayrıca, son zamanlarda boru yoluila Urmiye Gölünə su köçürülməsi planini dövlət örgüt tərəfindən onayladığını və yaxında 18 km boru çəkilərək, Sarı ceyranların önəmli Yaşam mərkəzlərindənolan Eşşək Adasına su köçürüləcəğini vurğualdi!.
 Abbasnejad 1390 ci ildə gərçəkləşdirməyə çalişilan bu planida söyləyibdir.
Çevre Uzmani və Biliyurdu öyrətməni olan Doktur ismayil Kəhrom isə Dövlətin Sulama sistemində düzəliş apardığını söz verdiğini, Ancaq əkin yerlərinin hələdə gələnəksel Yönətmələrlə sulandığı nədəni ilə çox ölçüdə suyun buxarlaşaraq hədər olduğunu söyləyir.
Həhroma görə, Orumiyeh Gölünün tam quruduğu təqdirdə, Yel, Duz zərrələrini Əkin yerlərinə dağıdacaq və Urmiyənin Adlım Üzüm və Alma Bağları quruyacaqdir.
Urmiye Gölünü Qurtaramaq dərnəgi başxan Yardımçısı bəşir Cəfəri, Urmiye Gölü çevresindəki əkinçilik işini dayandırıldığını söyləyərk, bölgə kəndlərin hələ boşaldılmağını, ancaq susuzluğun ciddi biçimdə işsizliq yaratdığını bəlirlətir.
Urmiya Gölünü qurtarma plani həyata geçirilmədikdən təəssüfünü bildirən Bəşiriyə görə, əyər Urmiye Gölündəki bu durum Kontrul altına alınmazsa, yaxın gələcəkdə ölkə üçün Ciddi bir Sorun yaradacaqdır.
ona görə, Urumiye Gölünün qurtarmasi üçün əməli bir girişim başladılamzsa,iranin hər tərəfini və özəlliklə ölkənin Quzey Batısındaki Azərbaycan Əyalətini Duz Tuzu basacqdır.
Əkinçi evi Gənəl Başxani Doktur isa kəlantəriyə Görə, Urmiye Gölünün üçdə ikisi Qurumuşdur və əyər hamısı Quruyarsa Bölgə Xalqi orani tərk etmək zorunda qalacaqlar.
Kəlantəri deyir: Urmiye Gölünün Qurumasi ilə Ağ Dənzidən irana və Doğuya doğru hərəkət edən Külək, Duzları Ərdəbil, Zəncan və Qəzvinə qədər Dağıdacaq və Hətta Təbriz və Qoşaçay kimi şəhərlər boşaldılacaqdır.
Urmiye Gölününü qurtarılmasi üçün önərilən planalrı şaşirdici olaraq dəyərləndirən kəlantəri, Araz çayından Su köçürülməsinin də iran üçün bir payın olmaması nədəni ilə icra ediləbilməz bir plan olduğunu altını çizir.  
Kəlantəri deyir: Arazdan Suyun köçürülməsi üçün yol üzərində suyun 700 metr yüksəkliğində pomplanmasi gərəkir. Xəzər Dənizindən Suyun gətirlməsi üçün də suyun 1000 metr yüksəliğində pomplanmasi alzimdir.
ona görə, Urmiye Gölünün Qurtarilamsi,iran Dövlətin öncəlikləri arasında dəyil və Bölgədəki siyasətlər daha ço fabrika və havaalanı tikintisi üzərində odaqlanmişdir.
Bu yazı TRT Türkdə Ərəb əlifbasila olaraq yayınlanmışdır, Umu Urmulu yazını latin Türkcəyə çeviribdir.

Urmiye Gölü Sadəcə Doğu Azərbaycan tərəfində, Yaxlaşıq 1500 km geriyə Oturubdur

Məməd Əşrəfniya Doğu Azərbaycan əyalətinin vali yardımcısının Urmiye Gölü Quruamsı haqqında sözlərini yayınlayıb.
Fars news xəbər ajansi, Əşrəfniyanin dediyinə görə Urumiye Gölü sadəcə Doğu Azərbaycan Əyaləti tərəfində, yaxlaşıq 1500 km geriyə oturubdur.
Doğu Azərbaycan Əyalətinin yardımcısı: "Urmiye Gölü 9 milyard metr kub su əksikliği vardir" diyərək, Urmiye Gölünə axan çayların üstündə tikilən sədlərin, Gölün qurumasinda özəl bir rolunun olmadığını vurğulayib.
Ayrıca geçən ay Batı Azərbaycan  çevrə Qoruma mərkəzi başqani Ababsnejad verdiği bilgilərə görə, geçən 6 ay içində yağan yağış nədəni ilə Urmiye Gölünün ekologiya seviyəsi 271 min metr 75 cm olmuşdur. Başqa bir deyişlə, su seviyəsi 6 aya görə 75 cm yüksəlmişdir.
Ababsnejada görə: bu yüksəlişə abxmayaraq Orumiyeh Gölünün seviyəsi, istandard ekologiya seviyəsıyılə müqayisədə 2 metr 25 cm və geçən 40 ildə seviyəsyilə müqayisədə 3 metr 25 cm daha azdir.
Abbasanejad Urumiye Gölünün geçən 40 ildəki normal seviyəsinə yüksəlməsi üçün 10 milyard metr kub suya ehtiayci olduğunu vurğulayibdir.
Batı Azərbaycan hava bilgi Örgütü başqani mətləbi fərddə, geçən 6 ay içindəki yağış oranı 330 mm üzərində olduğunu qeyd edərək, bu  ölçününü geçən ildə görə 22 mm artdığını söyləyibdir.
Ayrıca Associated Press xəbər ajansi da dünyanin üçüncü ən büyük Duz gölü olan Urmiye Gölü haqqında geniş bir yazı yayınlaraq, Gölün son illərdə su qaynaqlarının yüzdə 60-ini itirdiyini və bir Duzluğa çevrildiğini Vurğulamışdır.
Associated Press ajansi, Gölün önümüzdəki illərdə tamamyilə qurumaq təhlükəsiylə qarşı qarşıya qaldığını vurğulayaraq, yanlış su yönəticiliği və Urmiye Gölünə axan sular və çayların yox olmasını, Gölün su qaynaqlarının qurumasındaki ən önəmli nədən olaraq göstərir.
Associated Press xəbər ajansi, bölgə Ulusunun bir çoxunun gəlirinin Urmiye Gölü Turizmindən sağladığına diqqət çəkərək, qayıqların(gəmi) sadəcə 10 dəqiqə su üzərində qalabildiyini və orada çalişan insanlarin yaıxnda işsiz qalacağını bildirir.
Urmiye Millət Vəkili Zakir Oyarılarında işarə edən Associated Press, Urmiye Gölündə Duz Tsunamisi təhlükəsi gedərək artdığını bildirir.
Zakirə görə, önümüzdəki 2 -5 il içində 10 milyard ton Duz, Bölgə Ulusunun yaşamını təhdid edəcəkdir.
Təbriz Bələdiyə Örgütünün üyəsi Məsud pezeşkiyan da Urmiye Gölünün qurumaq üzərə olduğunu, ancaq iran dövlətinin bu qonuda heç bir sorumlu olduğun olmadığın vurğulayir.
Bütün bu olumsuz gəlişmələr qarşısında bölgə Ulusunun tepkisi də hər geçən gün artmaqdadır. 13 Fərvərdin (Gəzi Günü)tarixində Urmiye Gölü çevrəsində geniş bir göstəri yapıldı. Ayrıca geçən ay, Urmiye biliyurdu Öyrənciləri və Təbriz islami sənət biliyurdu Öyrənciləri tərəfindən Urmiye Gölü fəlakətinin gözlə önünə sərmək üçün büyük bir sərgi dözənləndi.
Ayrıca Urmiye Gölü qurumaq fəlakətiilə ilgili italyanin ən adlım dərgisi bir fotogallery və xəbərə yer verərək avrupa insanina Urmiye Gölü quruamsini çatdirdi.
Bu xəbər Ərəb Əlifbasi Türkcə TRT Türkdə yayılıb və Umud Urmulu latin Türkcəyə çeviribdir.

Urmiye Gölünün Suyunun yükselişi Öteki ile göre 1 metr gerileyibdir

Amerikanin Əkinçilik Örgütnün Urmiye gölüilə yaydığı bilimsel və peykdən toplanan bilgilərə görə, Urmiye Gölü ötəki ilin May Ayında uzun sürəcdə alınan bilgilərə görə -5.87 metr yüksəlişi olubdur. Anacq ötəki ildə may ayının 21 inci günündə -4.83 metr yüksəlişi olubdur. Bu iki ölçünü göz önünə alaraq görəmək olur ki Urmiye Gölü bu gün 1 metr su yükləsilişin əldən veribdir. Ancaq iran dövləti hələ heç bir önləm almayıb və dahaca dövlət medyasini qullanaraq Urmiye Gölünün yüksəlişini göstəri olaraq reklam edibdir. Urmiye Gölü 20 milyar metr kup suya ehtiyaci var ancaq dövlət Urmiye Gölü su hövzəsində indiyədək 80 sədd tikməklə bir damca bilə su Urumiye Gölünə tökülməsinin önünü kəsibdir. Qısa sürə içində bu səddlərin sayısı 200 olacaqdir. Ancaq Dünya və iranda olan tərəfsiz çevre və Doğa Uzmanlari çox yaxın zamanda Güney Azərbaycanin Urmiye Gölüsünün qurumasını xatırladırlar. Urmiye Gölü quruyursa Güney Azərbaycan yaşam imkani olamaz. Urmiye Gölündə olan kimyasal maddələrə əyər Günəş işığı dəyərsə bu kimyasal maddələr havailə Qarışaraq minlər tür kanser Sayrılığına (Xəstəlik) nədən olacaqdır. Urmiye Gölü quruyursa Günəşin işığında olan enerji Su olmadığından dolayı Urmiye Glü Duzlarına dəyərək ölçüsüz bir biçimdə o enerjinin bölgəyə geri döndərəcəkdir ki havanin bir böyük ölçüdə istiliğinə nədən olacaqdır. Urmiye Gölü quruyursa Güney Azərbaycan Türkləri başqda olam üzərə başqa Uluslarda bölgədən köç etmək zorunda oalcaqlar. Və minlər tür yaxşı anlamında fəlakət Urmiye Gölü quruduğu zaman bizi qarşılayacaqdir.   
Amerikanin yayınaldığı bilimsel bilgiləri açağıdaki bağlantidan oxuya bilərsiniz:
http://tinyurl.com/2amgdtr

Bahar Feslinde Urmiye Gölünün Durumu

Görüntüdə olan və Qırmızı rənglə bəlirlənə, Urmiye Gölünün Durumu bu ilin bahar fəslində və Sarı rənglə bəlirlən ötəki ilin bahar baharinadir. Bu bilimsell çalişmada Urmiye Gölünün ötəki ildən bu ilə qədər 425 km alanı kiçilərək təxminən bu günku durumu 4335 km civarindadir.
Görüntünü daha böyük ölçüdə görmək üçün üzərində tixlayin.
Görüntü üçün Qaynq:  http://tinyurl.com/6yfdw7n
bu bilimsel Yerkipdə(Xəritə) Göründüğü kimin, Günəş kiminm ortadadir ki Urumiye Gölü ötəki ilə Görə nə qədər su əldən veribdir və iran dövlətinin bu qonduaki söylədiği yalanlar daha işiq üzü görür ki Urmiye Gölünün suyu 1 metr yüksəlməyib və daha doğrusu 1 metrdə olaraq suyunu əldən veribdir, ancq iran dövləti doğrulari göstərməyərək istədiği sözləri Ulusumuza göstərir. Urmiye Gölünün durumu bu il baharda ötəki ilə görə daha da gərginləşibdir və buludları toxumlamaq və daha bir göstəri olan işlərin heç bir önəmi olmadiği ortadadir. Urmiye Gölünün tək yaşam yolu budur ki : Urmiye gölünün hövzəsində tikilən səddlərin bir bölümünün suyu Urmiye Gölü tökülə, yanlız bu yoxsa batı Azərbaycan və daha doğrusu Güney Azərbaycanda yaşam imkani olmayacaqdir.   

Urmiye və Batı Azərbaycan Quraqlaıq Bölgelerinə Qoşuldular

Urmiye Gölünün Qurumaq nədənilə Batı Azərbaycan əyalətinə minlərcə hektar Quraqlıq Bölgəsi Azərbaycanin Ərazisinə artırıldı. Bu nədənlə Batı Azərbaycan dövlət sorumlusu iran dövlətindən Batı Azərbaycanı Quraqlıq bölgə elan etməsini istəyərək bu qonuda iran dövlətindən yardım istədi.
Urmiye Gölünün üçdə bir ərazi Qurumaq nədənilə Batı Azərbaycanda çöllük oranı artıraraq Quraqlıq bölgəsi sıralarında yer aldı. Ancaq Urumiye Gölünün Quruamq nədəni tərəfsiz Çevre və Doğa Uzmanlarına görə yanlış su və hövzə yönətimi olaraq bilinir.
Güney Azərbaycanda olan Urmiye Gölünün Qurumağından yola çıxaraq hər gün ki bu çevre olayından geçir böyük doğa və çevre felakətinə daha yaxınlaşırıq və bir gün yoxdur ki bu qondua bir xəbər eşitməyək.  Urmiye Gölü Quruyursa Güney Azərbaycanda yaşam imkani olamaz.  
Yazının farsca qaynağı:
http://tinyurl.com/6abq9r8
latin Türkcəyə çevirən: Urmulu Umud

Urmiye Gölünün Qurumasi; Yanlış Su Yönəticiliği yoxsa Doğal Quraqlıq

Çevre Uzmani Məməd Dərviş deyir: iran dövlətinin dedeyinə Görə Urumiye Gölünün Qurumasi bir Doğal Quraqlıq dəyildir və Urmiye Gölünün bugün ku durumunun nədəni yanlış çevre Yöneticiliğinden qaynaqlanir.
Urmiye Gölünnün Qurumaq sürəci bəlli olduğu zamandan bəri iranin dövlətinin çevre və Doğa yönəticiləri Urmiye Gölünün Qurumasini Doğal bir Quraqlıq sürəci olaraq adlandırdılar, anacq bu qonudaki sözlərini heç bir bilimsel qayanğa dayanmadan söyləmək heç də zor dəyildir. Dünyada olan Çevre və Doğa Uzmanlarinin tərəfsiz və bilimsel qaynaqlara dayanaarq söylədikləri bunu göstərir ki Urmiye Gölünün birinci Qurumaq nədəni Yanlış çevrə yönətimi və vurulan səddlərdir.
Iran dövlətinin Su Örgütnün başxanin Mühəndis Əlirza Dayimi Urmiye Gölünün Su hövzəsində vurulan saysız səddlərin doğru olduğunu söyləyərk, səddlərin Urumiye Gölünün Qurumağinda 5% deyib ancaq Doğal quraqlığı ən təməl və önəmli qonlardan sayaraq Urmiye Gölünün Qurumaq nədənini 70% olaraq Doğal Quraqlıdan qaynaqlanmasını söyləyir. Onun dediyinə görə Urmiye Gölü 400 il bundan öncədə bir neçə dəfə quruyubdur.
Iran məclisi neçə vaxt bundan öncə bir neçə kişilik Araşdırıcı toplayaraq bu sözü vurğuladi: Urmiye Gölünün 1377-1380 illərində Durumunu analiz edərək bunu demək olur ki Urmiye Gölü Su hövzəsində yanlış su yönətimi Urmiye Gölünün təməl qurumaq nədənlərindən sayıla bilər.
Iran məclisinin bu sözü bu anlamdadir ki yanlış işlərimizi başqa yerlərə atmağa heç gərək yox, sorunlarin bir çoxu yanlış yönəticiliqdən qaynaqlanir.
Özgür Su, Doğa və çevre uzmanlari Urmiye Gölünün ən təməl nədənlərini yanlış su yönətimi,saysız Səddlər ,yanlış əkinçilik türü, yanlış Suvarmaq yollari, izinsiz Quyular və ...sayaraq dövlətin yönəticilərini suçlayirlar. Urmiye Gölünün su hövzəsində bu gün 36 Sədd vurulub və işlənir, 12 Sədd tikmək sürəcindədir və 40 səddində araşdırmaları bitib yoxsa bitmək sürəcindədir.
Iran dövlətinin su yönəticisinə görə yaxın zamanda 88 dənə olacaqdir, anaq Doğu Azərbaycan, Batı Azərbaycan və kürdistan Ostanlarinda planlanmaya hazi olan səddlərin sayısı 202 dənə dir. Yanlız sədd tikmə yox ötəki səddlərin boyunu bir az daha artıraraq Suyu daha çox səddlərin dalında saxlamağa çalişirlar.
Qonuila ilgili Doktur Mərziyə Lək jeolog olaraq arxadaşlarila birlikdə bir bilimsel araştırma başlatdilar ki bu araştırmada olan sonuclar çox çarpıcı və daha anlamalı sonuclar ortaya qoydu.
Doktur Lək öz araşdırmasında belə bir soncuu yetişibdir ki Urmiye Gölünü 23-400 il içində heç bir susuzluq və Quraqlıq olaraq durumunu bu günkü təhlükəyə soxmayibdir. Araşdırdığımız bölgədə bu gün demək olur ki Urmiye Gölü quruyubdur. Bir baqşa bilimsel araşdırma ki Əkbər və Tohid Çərbgo tərəfindən Urmiye Gölü su hözəsində vurulan səddlər qonusudna olubdur, saysız və hesabsız səddlərin tikməsini Urmiye Gölünün qurumasina ən təməl və birinci nədən olaraq adlandırıblar.
Urmiye Gölü yaxın zaman belə gedirsə, bilimsel və araşdırmalara dayanaraq əminik ki Güney Azərbaycan bölgəsi və başqa yaxın ölkələr və şəhərlər bir 8 milyarliq Duz Sunamisilə Qarşı Qarşıya olacadir və dünya üzərində 100 ilin içində ən çevre fəlakəti yaxın zamanda gərçəkləşəcəkdir. Anaq bunun nədəni iran dövlətinin Güney Azərbaycan və bölgədə yanlış su yönətimindən qaynaqlanir. Urmiye Gölü Quruyursa Güney Azərbaycan Torpaqlari əkinçilik üçün verimini əldən verəcəkdir və heç bir bitgi illər boyu bölgədə əkiləməz halə gələcəkdir, insanlar çeşidli kanserlər tuturaq yaşamalrini əldən verəcəklər, Güney Azərbaycan Türkləri bölgədən başqa şəhərlərə köç etmək zorunda qalacaqlar, Dəri xəstəlikləri saysız olacaqdir, nəfəs çəkmək imkani olmayacaqdir və ...
Yazıya Farsca qaynaq: http://tinyurl.com/3v62u6g
Latin Türkcəyə çevirən: Urmulu Umud