Mərziyə : Azərbaycanli Qoşuqçu və Yazar Türk Xalqi Qəhrəmani

Mərziyə Uskoyi bir Yazar, Bir Qoşar (Şair), Bir Öyrətmən, bir Qadın, Bir Əməkçi, bir ülkücü(idealist)Bir Devrimçi, bir Xalq Bahadiridir! Türk Xalqinin Yetişdirdiği bu Arı Ürəkli (Təmiz kökünllü), Aydın Döşüncəli, Xalqi, Yurdu və Ana dilində Dərindən Bağlı olan Gözəl insan, Tək kələmədə Azərbaycanin Üzü Ağı və Baş Ucalığıdır. O Türk Xalqinin Özgürlüyü yulunda gəncə Canının bilə əsirgəməyən Sevimli, Nisgilli, Şəhid Qızıdır. O Mən Yazarlıqla Yaşamaq istəmirəm, Nağıllarımı Yaşamımla yazmaq istəyirəm deyirdi və bunuda Qələmilə, Yaşamıilə Doğruladi. Mərziyənin həm Qara Davat, həmdə Al Qani ilə yazdıqları, Xalqimizda ona Qarşı sonsuz bir Sayqınlıq qazandirmiş, Anısıvə Sevgisini Ürəklərdə və beynlərdə bədiləşdirmiş (məngiləşdirmişdir).
Bu Gün Mərziyənin Məzari Türk Xalqi və Azərbaycanin Başqa Şəhid Döşmüş Evladlari Behrüz Dehqani, Əlireza Nabədəl, Kəramət Allah Danişiyan, Bijən Jəzni, Əbd mənaf Fələki, Məhəmməd Hənif nejad, Səid Möhsen, Əsğər Hərisi, Məhəməd Bazərqan, Əli bakiri, Cəfər Ərdəbili, Əhməd Cəlil Əfşar, Həbib Bəradəran Xosruv Şahi ... ilə birlikdə Tehranin Beheşt e Zəhra Qəbristanlığının 33 bölümündə, bu Qəhrəmmanlar heç bir şəkildə yaraşmayan yıxıq və baximsiz, utanc Verici bir durumda biraxilmişdir. Bu Türk Xalqi və Azərbaycanin Şəhid oğul və Qızları və məzarlari ilə ilgili məsələlərdə bunlar fars qruplar sahib çixsada Türk Xalqi və Azərbaycanli örgüt-Aydınları, Başqa Çoxlu Qonuda olduğu kimin, çox təəsüflə bütünüilə Aymazlıq (Ğəflət) və laqeydlik içindədilər. Bu Əziz Xalq Şəhidlərinin hamısının Özlərində, Qəbirlərində sahib çıxılması dünya Görüşləri və siyasi məşləri baximindan Türk Xalqi və Azərbaycanin tarixi dəyərləridilər. Bunalr bizim dünənimiz, bugünümüz və yarınımızdırlar! Tarixi olmayan, tarixi olubda onu bilməyən tarixi dəyərlərini Qorumayan, onlari qoruyamayan bir Xalq  yox olmağa məhkümdür. Bundan artıq gec qalınmamalı.
Yaşami: Mərziyə əhmədi Uskoyi,1324 Günəşilində, Təbrizin yaxınlığında Yerləşən, Azərbaycanin kiçik şəhərlərindən olan Uskudə ,orta halli əkinçi bir ailənin uşağı olaraq dünya gəldi. Uşaqliq çağından Atasinin yanında tarlalarda işləməyə başaldi və elə lap bu kiçik yaşlarindan yoxsul kəndlərin Acı və çilələrində, dərd və Üzüntü dolu Yaşamlarila tanış oldu. Mərziyə ilkə oxulu qurtarandan sonra lisəyə davam edti. Eytimin (Təhsil) bu dönəmində, kitab Oxumağa maraq bəsləyib getdikcə oxumağa qarşı biləsində Aşırı və dərin bir sevgi oluşdu. Bu illər, mərziyənin  ictimai sorunlar haqqında daha bilgi olan insanalarla tanışma və siyasi məsələlərə Artaraq təsəlüt tapma illəridir.
Lisənin ilk dövrəsini bitirincə, Təbrizin Danişsəray Moqədəmati sinə girdi və buraya girməklə Sol və Marksizm Ədəbiyyati (Görüksüz) ilə tanış oldu. Moqədəmati Danişsərada iki illik bir eytimdən sonra öyrəntmən olaraq işə alinib Uskunun ilk oxullarinda öyrətmənlığə atandı (Aday olmaq- Seçilmək). Mərziyə üç illik öyrətmənlik Yaşami və Uşaqla və ailələrilə Qorduğu ilişgi və yaxın Bağlar Sonucunda, onalrin çilələri və Ağır Yaşam Qoşullari(Şərt) ilə daha da yaxından, daha da köklü biçimdə tanış olma Olanağı(Fürsət) əldə etdi. Üç il öyrətmənlığın ardından, lisə diplomunu Almani başaran Mərziyə, Təbriz Biliyurduna girdi, universitədəikən, eyni zamanda öyrətmənlik və uşaqlara dərs verməyədə davam edti. 1345 ilində Ağır Aqçal(maddo) Qoşul və sıxıntılar nədəni ilə, Tehranin Danişsəray Ali sipah danişinə yenə girməyə zord aqaldı. Bundan sonra tez-tez vəraminin Türk və fars kəndlərində gəzinməyə, kəndoxulalrina Uğramağa və kəndli uşaqlar üçün kitab evi yaratmağa başaldi.
Mərziyə Universitədəikən, fəəal biçimdə siyasi-sinfi Fəaliyyətlər və öyrənci etisablarinin çoxuna Qatilirdi. 1349 isfənd Ayi öyrəncietisablarini yaratmaqda isə özü, böyük bir oynam (Rol) oynadi. Və bu üzdən savak- xalq döşməni şan rejiminin siyas polisi- tərəfindən tanıyıb izlənməyə alindi. Buna Rağmən öyrəncilər arasinda böyük sayğınlığa sahib olduğu və gələcək etisablarin qorxusundan, məmurlar Mərziyənin Yaxalanmasindan vaz geçdilər. 1350 ilin Xordad Ayinda Ali danişsərayin tətilə girməsi ilə həmin ayda Mərziyə Savak Tərəfindən tutuqlandi. Uzun bir soruşdurmadan sonra biraxildisa da , Siasyi fəaliyyətlərini Qısıtlamaq amaci ilə Usku Şəhərinə Sürgünə Göndərildi. Usku dəikən bir yandan Görkül (Ədəbi) yazılar yazır, ötə yandan lisə öyrəncilərinin siyasi bilgilərini artirmağa çalişirdi. Amma Qıssa bir Sürədən sonra, daha fərqli və geniş fəaliyyətlərə yönəlib, 1351 də Tehrana gedərək neçə yulldaşiila birlikdə Marksist bir Qrup oluşdurdu. 1352 də isə Xalqin Fəadyi Çirikləri Hörgütü (x.f.ç.h) ilə tamasa geçib onlarin cərgəsinə qoşuldu. Mərziyə, bundan sonra Xalqin Milli Azadlığı və əzilmişlərin, yoxsullarin Qortuluşu uğrunda fars şovnismi, pəhləvi zülmü və empriyalism təsəlütüna qarşı qatildiği silahla savaşimda fəəal şəkildə iştirak edib ən son da Gizli Yaşama Geçdi.
Qıssa bir sürəlik(x.f.ç.h)nin Azərbaycan əyalət Sorumlusu olan Mərziyə bir il sonra,1353də savak Gücləri ilə girdiyi yaraqlı (silahli) bir çatişmada yaşamini itirmişdir. Bir Cümə günü X.F.Ç.H  üyəsi olan şirin moazed, başqa bir yandaşla buluşmaq üçün yula çixir. Bu buluşmadan savak qabaqcadan doyum(Xəbər) almişdir və bütün bölgəni bir neçə KMə çayinda quşatmişlar(çevrəni bağlamaq). Bulaşma olaynindan xəbər olan Mərziyə, mamurlarin telsizini dinləyərk, savakin buluşmadan xəbərdar və bölgənin də Quaştma altinda olduğunu öyrənir. Bu məsələni öyrəndikdən sonra, biləsini təhdid edən təhlükəyə aldirmadan, yuldaşi şirin muazidə xəbər vermək və onu qurtarmaq amacila, quşatma altinda olan bölgəyə gedir. Şirini tapib olayi ona bildirəbilsədə, savak gücləri tərəfindən mühasirəyə döşürülən və avtumatik silahi olan Mərziyə, bu son eşit olamayan Savaşimda, ödürülür. Çatişmada diri ələ geçirilən şirin muazid intihae etməuyə qalxişir, ancaq başaramir və daha sonra savak tutsağinda ağır işikəncələrə mərüz qalaraq sonra öldürülür. 
Yapitlari: Mərziyə Yazarlıq və Qoşuqçuluq yetisini (yetənək) yiyəydi.yazdığı Görkül yazılar, qıssa Sürcək (Nağıl) və qoşuqlarinda xalqin Ağır yaşam qoşulalri və düzəlməz acılarını dilə gətirirdi. Devrimin ilk Günlərində onun dalqa adlı nağılı, o dövrdə ilk yayılan və ən çox bəyənilən romanlardan biriyid. Mərziyə Uskuyinin farsca və Türkcə bütün yapıtalrı(Əsərlər) hələdə Toplu olaraq yayılmamışdır.
Mərziyənin internetdə bulunan farsca yaıtlarından bir neçəsi:Əli Əsğər Ərəb Hərisi dstani
Ilkin Ölüm nağılı
Qərəçi Qızlar
Mərziyənin mənsub edilən və çox yayılmış farsca iftixar adlı bir Qöşuq (şir). Vardir ki bu şer əslində Mərziyənin dəyil, Pəri (Ğəzal) Ayətiyə ayiddir.
Ərəb Əlifbasindan Qaynaq: Sayın Baharli Bəyin özəl Döşrəgəsi
Latincə Türkcəyə çevrinə Urmulu Umulu

Son Çerşenbe Günü Tebrizde Ne Oldu?

Son Çerşenbe Günü Tebrizde Ne Oldu?
Arif Keskin
15 Mart son Çerşenbe günü Tebrizden gelen video görüntüleri çox anlamlı. Yüzlerce insan “türk dilinde medrese-olmalıdır her kese” kimi milli şuarlar verir. İnsanların rejimle çatışma/dergir olma niyetlerinin olmadığı görsenir. Niruy-e intizaminin ( güvenlik Güçlerinn) motorları gelince qalbalıq  yavaş yavaş dağılır.
-Günlerdir Tebrizi küçeye çekmek isteyirler. Ancaq olmur. Niye olmadığını bu video görüntüleri gösterdi. Bu video Tebrizin hanki hedef ve şuarlarla  meydana geleceyini gösterir. Azerbaycanlıların haqlı isteklerine göz yumanlar ve ona qarşı çıxanlar dünyanın deyişdiyini anlamırlar.
-“Ne solçuyam ne sağçı milletçiyem milletçi” şuarı rehmetli Ali Tebrizlini xatırlatsa da, ancak  burdaki sol ve sağ kelimesinden meqsed islahteleb(reformcu) ve usulgeralardır(muhafazakar) . “Ne solçuyam ne sağçı milletçiyem milletçi” milli herekatın istiqlalını ve üçüncü cebhe kimliyinin tesbitidir.
- İki-üç hefte önce “ son çerşenbe varlığımızi gösterelim” teklifi edildiyinde bezi dostların nigarançılıqları var idi. Bu görüntüler o nigarançılıqlara yer olmadığını gösterdi. Azerbaycan milletnin istekleri ve şuarları o qeder ferqlidir ki onu musadire etmek mümkün deyil.
- Varlığımizi göstermenin menası feqet miting, gösteri, üsyan ve çatışma deyil. Son çerşenbeki gelişmeler bunu gösterdi. İnsanlarımıza her hanki bir şekilde zerer gelmeden analamlı bir iş gerçekleşdi.Bizim emeli imkanlarımızın geniş olduğunun ferqinde olmalıyıq.
-Milli herekatımız son çerşenbe günü bundan daha güçlü özünü gösterseydi onun tebliğatı tesiri çox ferqli olacaqdı. Hamıya çox yaxşı cevab verilecekdi. Azerbaycan milletinin sukutunun menası hammıya daha aydın  anlaşılacaqdı.
- Merkeziyetçiler Azerbaycanın sukutunu da  musadire edirler. Biz Azerbaycanın sukutunun musadire edilmesinin de qabağını almalıyıq. Son çerşenbedeki gelişmeler sukutumuzu musadire edenlere böyük cevabdır. Biz bu işleri daha ferqli şekillerde tekarar etmeliyik.
- Son çerşenbe gösterdi ki, milli herekatımız hezine vermeden öz  varlığını ve şuarlarını dünyaya duyuracaq imkanları yaradibler. 
- Hicri-Şemsi tezeilinin onüçüncü günü (13-ücü günü) bizim üçün yene önemli gün olabilir. Tezeilinin onüçüncü günü Azerbaycanın musiqisi ve edebiyatının şöleni/ceşni günü olabiler. Her şeher özü öz coğrafi şeraitine göe uyqun yerler seçebiler. Daha kiçik Babek qalası tecrübesini yaşaybilerik. Bu şölen siyasi şuarlar vermeden de olabiler. Önemli olan  o gün Azerbaycan musiqi ve edebiyatını teneffus etmek. Xaricde de o gün musiqi ve edebiyat geceleri qurulabiler.
http://www.youtube.com/watch?v=JMR9-ETk5kE

Azəri, Azərbaycanli Termləri Türklüyüümzü inkar Edir

Azərbaycan Türklərinə azəri deyilməsi artıq adi hal alıb. Bir qayda olaraq həm azərbaycanlılar özləri, həm də başqa xalqların nümayəndələri Azərbaycan Türklərinə bu cür xitab edirlər. Maraqlıdır ki, bu ifadə yalnız Azərbaycanın türk əsilli vətəndaşlarına xitabən deyilir. Yəni məsələn, ölkədə yaşayan başqa millətlərin nümayəndələrinə bir çox hallarda öz milli kimlikləri ilə müraciət edirlər. Tutalım ki, kürd, ləzgi və ya talışlar məxsus olduqları xalqın adı ilə müraciət edilir. Ancaq Azərbaycanın türk əhalisi ölkənin adının qısaldılmış forması ilə yəni azəri kimi çağırılır.
Oxşar müraciət forması İranda yaşayan etnik Azərbaycan türklərinə də edilir. Onlar da azəri adlandırılırlar. Xüsusən də Türkiyədə bu cür müraciət geniş yayılıb və qardaş ölkə vətəndaşları bizləri bir qayda olaraq azəri deyə çağırırlar.
Ancaq bu adlandırma yanlışdır və zaman-zaman Azərbaycan ziyalıları, alimlər bu ifadənin doğru olmadığı haqda fikirlərini açıqlayıblar. Bu günlərdə şair Fikrət Sadıq yenidən bu mövzuya toxunub və Azərbaycan türklərinin azəri adlandırılmasını tənqid edib. Azəri kəlməsinin ilk dəfə İranda fars millətçiləri tərəfindən ortaya atıldığını bildirib. Eyni zamanda F.Sadıq məqaləsində Ədalət Tahirzadənin “Kəsrəviçiliyin kökü, özəyi, ardıcılları, dirilməsi” məqaləsinə istinad edib.
Qeyd edək ki, son zamanlar adlar və soyadlarla bağlı məsələnin gündəmə gəlməsini nəzərə alaraq mövzuya aid mütəxəssis rəyi almaq qərarına gəldik. Tədqiqatçı Ədalət Tahirzadə bildirdi ki, Azərbaycan türklərinin azəri adlandırılması kökündən yanlış bir məsələdir. Həmsöhbətimizin fikrincə, azəri kəlməsi və ümumiyyətlə türk kimliyinin gizlədilməsi Azərbaycanı işğal edən və əsarətdə saxlamaq istəyən imperiyalar tərəfindən ortaya atılıb: “Azərbaycan ərazisində yaşayan türklər tarix boyu türk adlanıb. Həm cənubda, həm də şimalda yaşayanlar türk hesab olunublar. Bu gün də Güney Azərbaycanda yaşayan 40 milyon həmvətənimiz özlərini türk adlandırır. Ancaq bizi azəri adlandırırlar. Necə ola bilər ki, bir millətin iki adı olsun. Onlar öz dillərinə türk dili deyirlər, biz dilimizə Azərbaycan dili deyirik. Bir dilin necə iki adı ola bilər?”
Ə.Tahirzadə qeyd etdi ki, azəri kəlməsi ilk dəfə ötən əsrin əvvəllərində ortaya çıxıb. Belə ki, sovet hakimiyyəti Azərbaycan türklərinin milli kimliklərinin unutdurulması üçün ilk olaraq Azərbaycanda dilin və millətin adının dəyişdirilməsinə əl atıb. Maraqlıdır ki, paralel olaraq oxşar proses İranda Pəhləvi xanədanlığı tərəfindən həyata keçirilib: “Bu, çar Rusiyası vaxtı ortaya atılmış və sonralar Stalin tərəfindən reallaşdırılmış türk millətini parçalamaq planı idi. SSRİ-nin ilk konstitusiyasında ilk dəfə türk sözünü azərbaycanlı sözü əvəz elədi. Bu prosesi sovetlər və Stalin aparırdısa, İranda da bu işi Pəhləvi rejimi davam etdirirdi. 1926-cı ildə Kəsrəvi azəri məsələsini ortaya atdı. Kəsrəvi iddia edirdi ki, azərilər qədim farslardır, fars dilində danışıblar. Ancaq sonradan bu farslar türkləşib türk dilində danışıblar. 12-15-ci əsrdən sonra qədim farslar türkcə danışmağa başlayıblar. Kəsrəvi iddia edirdi ki, indiki Azərbaycan əhalisi qədim azərilərdir, yəni farslar. Bu məsələdə sovetlər birliyi ilə Pəhləvi rejiminin siyasəti üst-üstə düşdü. Yəni hər ikisi bu bölgənin türklərini öz adından məhrum etməyə çalışırdılar. Azəri qondarma bir addır. Türk millətini parçalamaq üçün Pəhləvi rejiminin ortaya atdığı addır. Təəssüf ki, Türkiyədə də bu sözü işlədirlər. Bununla da yanlış yapırlar. Onlar da bizi türk kimi qəbul etməlidirlər. Azəri sözünü Türkiyədə ilk dəfə yanılmıramsa, ilk Türk ensiklopediyasında Mehmed Fuad Köprülüzadə ortaya atıb və azəriləri Azərbaycanın türk əhalisi kimi qeyd edib. Bundan sonra Türkiyədə Azərbaycan türklərinə azəri deyilir”.
Azərbaycan Türklərinə “azərbaycanlı” deyilməsinin də doğru olmadığını deyən, həmsöhbətim “azərbaycanlı” sözünün bu torpaqlarda yaşayan bütün millətləri özündə birləşdirdiyini və bu səbəbdən də bir millətə şamil edilməsinin yanlış olduğunu dedi: “Azərbaycanda yaşayan bütün millətlər azərbaycanlıdır. Ancaq rəsmi statistikada bu azərbaycanlıların içərisində türk yoxdur. Bütün azsaylı xalqların hər birinin adı olduğu halda, bu ölkənin ən çoxsaylı vətəndaşı olan türkün adı yoxdur.

KƏNAN
Qaynaq