Urmiye Gölünün Yalqızı

Bir Göz Damça Tikmişəm Duz Gölünün Qırağında, Dörd-Dövrəsi bir kölgəsı. Mənim ki belə gəlib. Elə vaxt olur inənən qəbir qazaram, hərdən də olur hər zaddan Doyaram. Hərdən də Nay-Nay Çalıb oynaqlaram. Dad El Qabarindan, Dad ilan kimi Soyulan üz-Göz Qabığından, Aman Düz Soruğundan. Başina Gəməyən bilməz. Dərd Adami oynadar da, Oynaqladar da.
Axşam olub-olacağın Duz Gölünün qırnasında Otururam. Cumaram o Həzin Ləpələrin Aləmınə. Gün Batar-Batmaz da bir Yel Qavzanar Çarpazdan Sinə Gərər Gölün Canına. Qurbət Sazaği Çalr Üzümə. Mənim kini Verər özümə. Oxumaq havası Vurar başıma. Hamısı Da Gənlik Havsı olar, indi yeni Gəlib DüşGün çağımda Bağrıma olar dolar. Günün batan Çağı-istir Suyuq hava istir isti-başıma, Eləsən, Hava Gələr. Ağim Qaradan Arınmaz. Axşamin Şafaği Sarımıl Portağal Rəngi, Hərdən tutqun bənövşə, Bəzən Xına-Boyaq, Saçilanda o Tala-Tala Buludlara, Deyirəm Tanrı, indicə Dünya başa Çatacaq, mənimkidə Qurdnan qiyamətə qalacaq. Ala-Qaranlıq Səhmi Çkər Canıma. Gizlin bir Tiringə Könlümün Umsuq Bucağından Qavzanar, Ancaq, qocalıq Nəfəsimdən Şaqqildayib Çixa bilməz. Kişi istər Göz yaşi Töküb Bozlamasin.
Qaranlıq ki Düşmədi, Duz Gölünün Qırnasında Tonqali Qalaram. Könlümə Yatan Alovlari oynadaram. Gecə havasi olar, Alov Havsi olar, Suyun Çap-Çap Çapbiltisi olar. Qaralıq bir mən bir də Duz Boqoca Döşümün Boğulmuş havsi kimi Gölün Otay başında bir zad. Onun havasi Nə Tonqalın havasina bənzər, nə gecənin. Düzünü axtarsan Ürək Çırpıntısına Bənzər, Gözün Siyirməyinə bənzər.   
Canım o da Dönər. Vurar Beynimə nə Soyunam nə də Çırmalanam; ha Vuram suya Tuş otaya. Ya mənə Verən tanrı ola ya ona. Çöplənə bir Yolluq Hesabimiz.
Ancaq hərdən Bam-Başqa bir zadddir. Könlümə Dolar bir Gəmi Quram bu damçani Qurduğum təkin. Salam Gəmin Gölə, Kürəklərim su üzündə. Gecəsi Ayın üzü, Dağların Arxasında Qalxa Mən istəyən Təkin. Gələ Gözəl Qona Gölün GözGüsünə. Mən də onun Solğun Yanaqlarini Kürəklərimnən Narın-Narın Qarışdıram Suda, Ovuşduram Dop-Dövrlana. Qalxıb Genədə Göy Döşünə Taxılanda, mən də Tuş Gölün o başında Yenəm. Oturam orada o Gecənin Şafaqli Canında, Ayın öpüb Uca Qucağında, Sevdali Baxışında. Kimsəsi baş qaldıra Sudan, havadan, nə bilim, Ana-Bacı Gözünü Sağaldan torpaqdan. Bəlkədə Dağlarin neçə Aylıq Qar Altından, bəlkədə Üç Aylıq Yolları üç Günlük Edən Kəsərli Nəfəsdən, nə zaman biliniə nə Məkan. Əllər əgzə Sazlar Telində, qərib Qoynunda, Kərəm Dilində, Yar Elində. Bircə o Gizlin tiringinə glə, Bu Yol, Şaqqılda ya Bulud Təkin kişi Nəfəsimdə.
Qaynaq: Varlıq Dərgisi yazan Naser Mənzuri və Latincə Çeviri Umud Urmulu

Urmu Gölündə gözlənilməz hadisə baş verib-FOTO

Urmu Gölündə gözlənilməz hadisə baş verib. Urmu Gölünün suyu rəngini dəyişib. Güney Azərbaycan saytlarının məlumatına görə, göldə suyun rəngi bir həftədir dəyişib və bu çevrilmənin səbəbi bilinmir. Bəzi mütəxəssislər bunu suyun tərkibində duzun miqdarının artması, bəziləri isə çirkabın, kanalizasiya sularının gölə axıdılması ilə əlaqələndirir.
Urmu Gölü İranın Batı Azərbaycan əyalətindədir.
Qaynaq

Urmiye - Karabağ

Urmu - Karabağ


1 
Gül var kı ada düşer. 
Meyve var dada düşer. 


Urmu-da dolananda 
Karabağ yada düşer. 


2 
Urmunun denizi var. 
Denizde qan izi var 


Kızlarının alninda 
Karabağ benizi var. 


3 
Urmudan xoya gelem. 
Çağırsan toya gelem. 


Kuduzlar yolu kesib 
Bilmirem koya gelem. 


4 
Dağların lalasıyam. 
Baybekin kalasıyam. 


Urmulu deme bene 
karabağ balasıyam.

Mesud Haray

Urmu(Urmiye) Gölü Görütü qalereyası

Urmu Gölü Güney Azərbaycanin Quzey Batısında və Türkiyəyə yaxın bir bölgədə yer alıbdır. Urmu gölü Batı və doğu Azərbaycan Əyalətinin arasıdna yer alıb və özəliklə belə demək olur ki Xəzər dəniznin Güney batısında yerləşib. Urmu Gölü Azərbaycanın və iranin ən böyük Gölü və Dünaynin ikici Duzludur. Urmu Gölünün Səthinin Sahəsi 4,868 km²-dir. Maksimum Həddi Quzeydən Güneyə 140, doğudan Batıya 55 kilometrdir. Urmu Gölünün ən dərin nöqtəsi 16 metrdir.Urmu gölünün 110 dənə Adası var ki hamısının Adları Türkcədır ancaq iranda aparılar Antı Türk siyasətə Görə neçə il bundan öncə hamısının adı farsca və qondarma adlarla dəğışldı. Urmu Gölünün Görütü Qaleryasini aşağıda olan keçdiən endirə bilərsiz:
http://www.boxca.com/v0q7xsq7qwpq/Urmu_Golu_Resimleri.rar.html  
Umud Urmulu

Urmu, Urmiye Sözcükünün Anlamı

Fars və Ərməni Qaynaqları Urmu Şəhərinin adını Ormiyə(ارومیه) və Türk və Azərbaycan Qaynaqları bu Adı Farsca Urmiye(اورمیه) və Türk Ulusunun söylənişicə Urmu(اورمو) yazırlar. Ikinci Qrup buna inancı var ki Urmu Sözü bir Türk Sözüdür və özəliklə Urmu(Urmiyə) və Ur, Uruk(Şumer Əkincindən), Urgənc(iki şəhər ki özbəkistan və Türkmənistan da yer alırlar), Urumçi(doğu Türkistanda, Əski Adı Beş palıq) ilgisi var.
Urmu Sözünün Şümer fərziyyəsi: bu inancda olanlar Urmu Sözünü Ur(u)+Mu(URUMU) və Ur(u)+Me(URUME) inanirlar.
1- URU(اورو) Şümercə bir sıra Dil Bilgisi olan insanlar arasında bir Türk Dillər qohumu kimi adlandırılır Ur sözcüyü Şəhər və Vahə Anlamıdnadır. Ikidənə ən önəmli şəhər Şümer Əkincində Ur(indi Bəğdada yer alır və Adı Əlməqır,المقیر olub ) və ikinci Şəhər Uruk(indi adı Vərqə olub) şəhələrıdır və bu ehtimal var ki indi iraq ölkəsinində adı Şümercə Uruk kökündən alınıb.(Uruq, Uruğ Türk Dilində Qəbilə və bir qrup insan anlamanıdadır və Çağdaş Türkcə Uyruq Vətəndaş və Milliyyət anlamındadır).
2- Mu Şemercə Cənnət və bir qismət Göy-Cənnət, Yağış Anlamlarındadır. Özəllikcə Şümer Dilində Əkinc, Bayraqlar, Arm Normaları üçün işlənılır. Ancaq Urmu(Urumu) Şümercə Cənnət Şəhəri, Yağış Şəhəri və Urume Sözü Əkinc Şəhəri, Əkincli Şəhər anlamlarındadır. Bu fərziyyəsi bu Söz ki insanlıq Tarixində və inancli kitablarda Ədən(Cənnət) Şəhəri Təbriz- Azərbaycanda yer alıb tam ilgisi vardır və onu sabit edir.
Urmu Sözünün Ural-Altay Fərziyyəsi: Ural-atay dillərində neçə çeşitli bölgə var ki Urmu sözilə bənzərlikləri var. Bu adları iki qonuya bölmək olur. Biri o adlar ki yer, Duvar və ikinci Gözəl, Şən və ... qonularına bölünürlər. 
1-UR Sözcüyünün kökü Əski Türk dilində Yer, Oturcaq və ... və Örü-Hörü duvar anlamında bir birinə əkləniblər. Ur Şümercə insan anlamında. Orta, Ordu, Urun(mənsəb, Məqam), Urbnamaq(Yer Almaq), Urlatma(Yerləşmək) və ... çoxlu Dil bilgisi olan insanların dediğinə Görə Yurd və Yerdə bu kökdəndılər.
2-Ural-altay Dillərində neçə tərkib var ki Urmu sözünü Xatırladırlar. Ki bu sözlərın hamısında Şən, Gözəl, Zövq və ... Alınır.
A-Monqol Dillərində Urma, Uram, Urman, Urmas, Urm, Urma və ... Ruhiyyə, Elham, Səy və Zövq Anlamlarındadılar. Urumçi, Urunçi Sözləridə Uyğuristanda(Doğu Türkistan)Monqoll Dillərindən alınıb. Bu tərkibdə Uru Gözəl və Mçi Yaşıllıq anlamıdladır. 
B- Uralik Dillərində(özəliklə məcar Dili) Öröm-Öröl şadlıq, şənlık anlamlarındadılar.(dil qonusunda bilgi olanlar bu adları Türk dilində alınmasını bildirirlər).
C- Əski Türk Dilində Ürin, Örin, Ürün və Ürgün Sözcükləri hamısı Şadlıq və şənlık anlamlarındadılar. Bu Fərziyyəyə Görə Urmu Sözünün anlamı Ural-Altay dillərindən alınıb və bir şən və şadlıq olan yer anlamındadır. 
Ulus arasında olan Fərziyyə: bir sıra insanlar Urmu Söznü Rumiyə və Rumi Sözündən sanırlar. Bu Fərziyyəyə Görə buna Görə ki R Gərçək Türk Dili və kökü Türk olan Sözlərdə olmaz bu sorunu çözmək üçün R sözü o Sözcüklər ki başqa Dillərdən Türk dilinə keçir əvvələrinə əklənir. Örnə küçün Rum, Rus Szölərı ulus içində Urus, Urum(rumlu) Söylənilir. Türkiyədə Urfa şəhəri bu Fərziyyəyə Görə Ruba Sözünün əvvəlinə R əklənməsindən yaranıb. 
Sonuc: Güney Azərbaycanın iknci şəhəri Urmu(Urmiyə) Türk- Ural altayUrum-Urun kökündən ola ya ki Türk Söylənişilə rumiyə və Şümercə Urumu-Urume kökündən alınmış ola, Urmu sözü bu şəhərin özü kimin Böyük Türk Tarixini Arxasında olmağını Gözsətir.
Araşdırıcı Sayın Mehran Baharli və Farscadan Çevirən Umud Urmulu   
Əkinc: kültür, medeniyet

Urmu Tarzən qız

Bir nazlı gözəl qoynuna girmiş mələyir tar
San, nazlı gözəllər gözünü sürmələyir tar
Sonsuzluğa, kamilliyə ərmək diləyir tar
*
Ətrafına sevda və məhəbbət çiləyir tar
İdrak deyilən mülkü yavaş silkələyir tar
***
Mən dalqın idim, bir gecə duydum çox uzaqdan
Bir dadlı “Nəva” yüksələr olmuşdu “İraq”dan
“Hüzzal” ilə bir yerdə məni saldı “Əyaq”dan*
*
Heç istəmədən köksümə “sarənc” doluşdu
“Mahur” ilə bir yerdə gəlib “rast”, oluşdu.
***
“Heyrati” mənim könlümü üsyana gətirdi
“Şəhnaaz” donuq ruhumu tufana gətirdi
“Mənsuriyə” sevdanı sönük cana gətirdi
*
Oldumsa “Müxalif” yenə də bir boyu bəstə,
“Üşşaaq” üçün söylədi bir “Kəsməşikəstə”
***
“Dilkeş”olan əlbəttə sökər köksü dərindən
“Zabul”da isən, gəl “Hicaz”a, dön səfərindən
Girdinsə “Muğam” mülkünə sən şöbələrindən
*
Bir yaxşıca anlat bizə, anlat nə deyir taar
Anlat ki, nasıl, varlığı idrak eləyir taar
***
Gəl “Urməvi”dən söylə bizə Urmulu dilbər
Çaldıqca “Arazbaarı”nı oldun ulu dilbər
Ey bağrı “Çahargah” ilə olmuş dolu dilbər.
*
Sən Urmulu “Əfşar”ları xaatırla tarınla
Gəl, qalma “Əşiran”da “Qatar” yırla tarınla
Qaynaq

Urmiye Aşıq Məktebi

Azərbaycanın Urumu, Sulduz, Qoşaçay, Salmas və Xoy kimi şəhərləri ve gənəl olaraq Güney Azerbaycanın batı bölgələrinə özəl olan Aşıq səbkinə Urmu Aşıq Məktəbi deyilir. Bu bölgələrdə danışılan Türkcenin Azerbaycan Türkcesi ve Anadolu Türkcesi arasında bir körpü rolu oynadığı kimi, Urmu Aşıq Məktəbi de Azerbaycan, Anadolu ve Kerkük Aşıq mekteblerinin birleşmesinden ortaya çıxan bir mektebdir. Urmu Aşıq Məktəbində Türkmenistan (Güney ve Quzey) baxşılarının izləri də görünməkdədir. Urmu Məktəbi Aşıqlarının ifaslarında Güney Azerbaycanı başqa bölgelerindeki və Quzey Azərbaycandakı kimi zırna ve balaban qullanılmamaqdadır.
Şiə olmayan Azərbaycanlılar və hətta Xıristıyanların Urmu Aşıq Məktəbinin gəlişməsi və inkişafında önəmli rolları olmuşdur. Urumunun Sünni Türklərinden olan Dollu Mustafa ve Balovlu Miskin və Salmas Xıristıyanlarından olan Qul Hartun bu məktəbinin təməl daşını qoyan ustad şair və aşıqlardırlar.
Günümüzdə Kürəsünni tayfaları və Sünni Türklərdən olan Verdanlı Aşıq Mənaf və Məhbub, Gəcinli Aşıq Səməd, Qulunculu Aşıq Zəkərya və Aşıq Bəxşəli, Eləvi Türklərden olan Güjlər aşıqları, Xıristıyan olan Aşıq Yusuf Ohanes və Şiə Türklərindən olan Aşıq Dehqan, Aşıq Bulud, Aşıq İsmeli, Aşıq Əli Qara Ağaclı və Aşıq Nabat Əli Urmu Məktəbinin tanınmış aşıqlarıdırlar. Bununla Urmu Aşıq Məktəbi Azərbaycanda yaşayan çeşidli məzhəblər arasında bir birlik rəmzi və simgəsi kimi də dəyərləndirilməkdədir.
Urmu məktəbinin Aşıqları ən çox Balovlu Miskin, Dollu Mustafa, Qul Hartun, Xəstə Qasım, Tufarqanlı Abbas, Qulunculu Dədə Katib, Şəkəryazılı Aşıq Bəhlül və PurAzər kimi şairlərin şerlərini oxuyarlar.
Urmu Aşıq Məktəbinin havalarından:
Urmu Gözəlləməsi - Urmu Şərqisi - Urmu Qarabağısı - Osmanlı Şərqisi – Qurbəti - Araz Basdı –Göycə Gözəlləməsi - Taciri – Bəhməni - Avçı Geraylısı – Həmədan Gəraylısı - Sulduzu – Şəkəryazı - Dihdabanı – Kəsmə Divan - Hicran - Dol hicranı - Qars – Qərəyni – Gülşəni – Bəndayı Hicranı - Xaça Xaldarı – Cəmşidi - Siyastapul - Paşam Köçdü – Müsəlman Kəşişoğlusu - Ermeni Keşişoğlusu – Tərəkəmə Gözəlləməsi – Səmahi - Duraxanı – Nəsrüllahı - Xoy Emrahısı –Kəsmə Kərəm - Zarıncı - Misri – Təcnis - Cığalı Təcnis – Pənahı – Gəraylı – Rəvzə Gəraylısı – Hərbi – Bəhri Divan və ...
Aşıq Derviş (1923 - 1993):
Aşıq Dərviş ya "Aşıq Dəvriş" adı ile tanınan rəhmətli Dərviş Vahabzadə Urmu aşıq məktəbinin ən Adlım aşıqlarındandır. Urmu səbkinin ustad aşığı Aşıq Derviş tanınmış Aşıq Ferhad'dan dərs almışdır.
Şəkəryazı Havası:
Salmas şəhrinin Kürəsünni Şəkəryazı kəndinə mənsub olan bir aşıq havasıdır. Şəkəryazı kəndinin də Aşıq Bəhlül kimi Adlım şair və aşıqları olmuşdur. İranda Sünni Türklerin çetin şərtləri altında yaşadıqları üçün, Şəkəryazılıların çoxu Türkiyəyə və özəlliklə Van şəhərinə köçmüşdürlər.
Qaynaq