Urmudan gələn ışıqlar - mirza əli əsgər abadı

Urmunun Azərbaycanımıza ithaf etmış şəxsiətlərdən danışmaq üçün Urmudan gələn ışıqlar adının altında bir nəçə nəfri müxtəsər olaraq tanıtmaya çalışmışıq , bu səfər bir digər büyügümüzi tanıtmaq istirəm . mirzə alı ( əli ) mərhum kəblayı əli ələnəqınin oğlu 1286 hicri qəmri ilində Urmu nün əsgər abad kəndində anadan oldu . mirzə alı Urmuda ibtıdayı dərsləri aldıqdan sonra nəcfə gedib və ıctihad dərcə sinə ərdıkdən sonra Urmuya moracıat edir . mərhum əsgər abadı məclisi şurayi millinin Urmu millət vəkili olaraq seçilib və tahrana getmək istər. lakın mə hə məd əlişaə ordusu və məşrutə çilərin savaşlarının ozundən tahrana varmadan , dünüb və istanbula gedir . birinci dünya savaşında Urmuda cilülüq facia si baş verir . əhalı mərhum əsgər abadıa olayları yetişdirib və əsgər abadı istanbul məsçidlərində atəşın nutuqlar edir . bu çıxışlar itihadi islam ordusunun yaradılmasına səbəb olur və osmanlı ordusu oşnü hodudundan ırana geçib və asurı – ermənı itifaqıni darmadağın edir . Urmu , salmas , Xoy və sulduz rahat nəfs çəkir . mərhum əsgər abadı bu olaylardan sonra urmuya gəlir və buğda mıdanındakı bazarbaş məsçidində xalqın ırşadına məşğül olur . bu dəyərli alim 1276nci ildə vəfat edir . mərhum əsgər abadının adı Urmu şəhrinin imam ( pəhləvi ) xıayavanından , bakrı ( fərəh ) xıavanın bir birinə qüvş duran xıavana verilmişdi . tasüflə , ınqlabdan sonra naməlum səbəblərdən oturı bu xıavanın adı besət adına çevirilmişdir .
http://urmulutaymaz.blogspot.com/2010/10/blog-post_06.html

Urmu Gölü Bayatılari

Xeber Verin Ellere,
Düşsün Hamı Dillere,
Urmu Gölü Göz Dikib,
Meded Veren Ellere.

Gel İnanaq Sevgiye,
Qardaşlığa Birliye,
Bizden Yardım İsteyir,
Azerbaycan Urmiye.

Men Aşıq Ay Olaydım,
Bir Sulu Çay Olaydim,
Aşıb, Daşıb Dağları,
Gelib Sene Dolaydım.

Xalqımın Duzlu Gölü!
Görmeyek Senı Ölü,
Qoyub, Gedıb, Buaxma,
Bize Quru Bır Çölü

Bu Derdi kime Yazam?
Öz Yurdumda Yalqızam,
Eşidirsenmi Meni?
Bu Günler Çox Susuzam.

Haraylar Ay Haraylar!
Dolanır ıller - Aylar,
Men Susuzam, Hardasiz?
Suyu Getiren Çaylar!

Bilmelisiz siz Bunu!
Gelmez Gölümen Sonu,
Bu kiçik Ellerimle,
Qurtaracam, Men Onu.

Qoşarlar: Baufritze N-s & Elireza Quluncu

Urmiye Gölünün Yalqızı

Bir Göz Damça Tikmişəm Duz Gölünün Qırağında, Dörd-Dövrəsi bir kölgəsı. Mənim ki belə gəlib. Elə vaxt olur inənən qəbir qazaram, hərdən də olur hər zaddan Doyaram. Hərdən də Nay-Nay Çalıb oynaqlaram. Dad El Qabarindan, Dad ilan kimi Soyulan üz-Göz Qabığından, Aman Düz Soruğundan. Başina Gəməyən bilməz. Dərd Adami oynadar da, Oynaqladar da.
Axşam olub-olacağın Duz Gölünün qırnasında Otururam. Cumaram o Həzin Ləpələrin Aləmınə. Gün Batar-Batmaz da bir Yel Qavzanar Çarpazdan Sinə Gərər Gölün Canına. Qurbət Sazaği Çalr Üzümə. Mənim kini Verər özümə. Oxumaq havası Vurar başıma. Hamısı Da Gənlik Havsı olar, indi yeni Gəlib DüşGün çağımda Bağrıma olar dolar. Günün batan Çağı-istir Suyuq hava istir isti-başıma, Eləsən, Hava Gələr. Ağim Qaradan Arınmaz. Axşamin Şafaği Sarımıl Portağal Rəngi, Hərdən tutqun bənövşə, Bəzən Xına-Boyaq, Saçilanda o Tala-Tala Buludlara, Deyirəm Tanrı, indicə Dünya başa Çatacaq, mənimkidə Qurdnan qiyamətə qalacaq. Ala-Qaranlıq Səhmi Çkər Canıma. Gizlin bir Tiringə Könlümün Umsuq Bucağından Qavzanar, Ancaq, qocalıq Nəfəsimdən Şaqqildayib Çixa bilməz. Kişi istər Göz yaşi Töküb Bozlamasin.
Qaranlıq ki Düşmədi, Duz Gölünün Qırnasında Tonqali Qalaram. Könlümə Yatan Alovlari oynadaram. Gecə havasi olar, Alov Havsi olar, Suyun Çap-Çap Çapbiltisi olar. Qaralıq bir mən bir də Duz Boqoca Döşümün Boğulmuş havsi kimi Gölün Otay başında bir zad. Onun havasi Nə Tonqalın havasina bənzər, nə gecənin. Düzünü axtarsan Ürək Çırpıntısına Bənzər, Gözün Siyirməyinə bənzər.   
Canım o da Dönər. Vurar Beynimə nə Soyunam nə də Çırmalanam; ha Vuram suya Tuş otaya. Ya mənə Verən tanrı ola ya ona. Çöplənə bir Yolluq Hesabimiz.
Ancaq hərdən Bam-Başqa bir zadddir. Könlümə Dolar bir Gəmi Quram bu damçani Qurduğum təkin. Salam Gəmin Gölə, Kürəklərim su üzündə. Gecəsi Ayın üzü, Dağların Arxasında Qalxa Mən istəyən Təkin. Gələ Gözəl Qona Gölün GözGüsünə. Mən də onun Solğun Yanaqlarini Kürəklərimnən Narın-Narın Qarışdıram Suda, Ovuşduram Dop-Dövrlana. Qalxıb Genədə Göy Döşünə Taxılanda, mən də Tuş Gölün o başında Yenəm. Oturam orada o Gecənin Şafaqli Canında, Ayın öpüb Uca Qucağında, Sevdali Baxışında. Kimsəsi baş qaldıra Sudan, havadan, nə bilim, Ana-Bacı Gözünü Sağaldan torpaqdan. Bəlkədə Dağlarin neçə Aylıq Qar Altından, bəlkədə Üç Aylıq Yolları üç Günlük Edən Kəsərli Nəfəsdən, nə zaman biliniə nə Məkan. Əllər əgzə Sazlar Telində, qərib Qoynunda, Kərəm Dilində, Yar Elində. Bircə o Gizlin tiringinə glə, Bu Yol, Şaqqılda ya Bulud Təkin kişi Nəfəsimdə.
Qaynaq: Varlıq Dərgisi yazan Naser Mənzuri və Latincə Çeviri Umud Urmulu

Urmu Gölündə gözlənilməz hadisə baş verib-FOTO

Urmu Gölündə gözlənilməz hadisə baş verib. Urmu Gölünün suyu rəngini dəyişib. Güney Azərbaycan saytlarının məlumatına görə, göldə suyun rəngi bir həftədir dəyişib və bu çevrilmənin səbəbi bilinmir. Bəzi mütəxəssislər bunu suyun tərkibində duzun miqdarının artması, bəziləri isə çirkabın, kanalizasiya sularının gölə axıdılması ilə əlaqələndirir.
Urmu Gölü İranın Batı Azərbaycan əyalətindədir.
Qaynaq

Urmiye - Karabağ

Urmu - Karabağ


1 
Gül var kı ada düşer. 
Meyve var dada düşer. 


Urmu-da dolananda 
Karabağ yada düşer. 


2 
Urmunun denizi var. 
Denizde qan izi var 


Kızlarının alninda 
Karabağ benizi var. 


3 
Urmudan xoya gelem. 
Çağırsan toya gelem. 


Kuduzlar yolu kesib 
Bilmirem koya gelem. 


4 
Dağların lalasıyam. 
Baybekin kalasıyam. 


Urmulu deme bene 
karabağ balasıyam.

Mesud Haray

Urmu(Urmiye) Gölü Görütü qalereyası

Urmu Gölü Güney Azərbaycanin Quzey Batısında və Türkiyəyə yaxın bir bölgədə yer alıbdır. Urmu gölü Batı və doğu Azərbaycan Əyalətinin arasıdna yer alıb və özəliklə belə demək olur ki Xəzər dəniznin Güney batısında yerləşib. Urmu Gölü Azərbaycanın və iranin ən böyük Gölü və Dünaynin ikici Duzludur. Urmu Gölünün Səthinin Sahəsi 4,868 km²-dir. Maksimum Həddi Quzeydən Güneyə 140, doğudan Batıya 55 kilometrdir. Urmu Gölünün ən dərin nöqtəsi 16 metrdir.Urmu gölünün 110 dənə Adası var ki hamısının Adları Türkcədır ancaq iranda aparılar Antı Türk siyasətə Görə neçə il bundan öncə hamısının adı farsca və qondarma adlarla dəğışldı. Urmu Gölünün Görütü Qaleryasini aşağıda olan keçdiən endirə bilərsiz:
http://www.boxca.com/v0q7xsq7qwpq/Urmu_Golu_Resimleri.rar.html  
Umud Urmulu

Urmu, Urmiye Sözcükünün Anlamı

Fars və Ərməni Qaynaqları Urmu Şəhərinin adını Ormiyə(ارومیه) və Türk və Azərbaycan Qaynaqları bu Adı Farsca Urmiye(اورمیه) və Türk Ulusunun söylənişicə Urmu(اورمو) yazırlar. Ikinci Qrup buna inancı var ki Urmu Sözü bir Türk Sözüdür və özəliklə Urmu(Urmiyə) və Ur, Uruk(Şumer Əkincindən), Urgənc(iki şəhər ki özbəkistan və Türkmənistan da yer alırlar), Urumçi(doğu Türkistanda, Əski Adı Beş palıq) ilgisi var.
Urmu Sözünün Şümer fərziyyəsi: bu inancda olanlar Urmu Sözünü Ur(u)+Mu(URUMU) və Ur(u)+Me(URUME) inanirlar.
1- URU(اورو) Şümercə bir sıra Dil Bilgisi olan insanlar arasında bir Türk Dillər qohumu kimi adlandırılır Ur sözcüyü Şəhər və Vahə Anlamıdnadır. Ikidənə ən önəmli şəhər Şümer Əkincində Ur(indi Bəğdada yer alır və Adı Əlməqır,المقیر olub ) və ikinci Şəhər Uruk(indi adı Vərqə olub) şəhələrıdır və bu ehtimal var ki indi iraq ölkəsinində adı Şümercə Uruk kökündən alınıb.(Uruq, Uruğ Türk Dilində Qəbilə və bir qrup insan anlamanıdadır və Çağdaş Türkcə Uyruq Vətəndaş və Milliyyət anlamındadır).
2- Mu Şemercə Cənnət və bir qismət Göy-Cənnət, Yağış Anlamlarındadır. Özəllikcə Şümer Dilində Əkinc, Bayraqlar, Arm Normaları üçün işlənılır. Ancaq Urmu(Urumu) Şümercə Cənnət Şəhəri, Yağış Şəhəri və Urume Sözü Əkinc Şəhəri, Əkincli Şəhər anlamlarındadır. Bu fərziyyəsi bu Söz ki insanlıq Tarixində və inancli kitablarda Ədən(Cənnət) Şəhəri Təbriz- Azərbaycanda yer alıb tam ilgisi vardır və onu sabit edir.
Urmu Sözünün Ural-Altay Fərziyyəsi: Ural-atay dillərində neçə çeşitli bölgə var ki Urmu sözilə bənzərlikləri var. Bu adları iki qonuya bölmək olur. Biri o adlar ki yer, Duvar və ikinci Gözəl, Şən və ... qonularına bölünürlər. 
1-UR Sözcüyünün kökü Əski Türk dilində Yer, Oturcaq və ... və Örü-Hörü duvar anlamında bir birinə əkləniblər. Ur Şümercə insan anlamında. Orta, Ordu, Urun(mənsəb, Məqam), Urbnamaq(Yer Almaq), Urlatma(Yerləşmək) və ... çoxlu Dil bilgisi olan insanların dediğinə Görə Yurd və Yerdə bu kökdəndılər.
2-Ural-altay Dillərində neçə tərkib var ki Urmu sözünü Xatırladırlar. Ki bu sözlərın hamısında Şən, Gözəl, Zövq və ... Alınır.
A-Monqol Dillərində Urma, Uram, Urman, Urmas, Urm, Urma və ... Ruhiyyə, Elham, Səy və Zövq Anlamlarındadılar. Urumçi, Urunçi Sözləridə Uyğuristanda(Doğu Türkistan)Monqoll Dillərindən alınıb. Bu tərkibdə Uru Gözəl və Mçi Yaşıllıq anlamıdladır. 
B- Uralik Dillərində(özəliklə məcar Dili) Öröm-Öröl şadlıq, şənlık anlamlarındadılar.(dil qonusunda bilgi olanlar bu adları Türk dilində alınmasını bildirirlər).
C- Əski Türk Dilində Ürin, Örin, Ürün və Ürgün Sözcükləri hamısı Şadlıq və şənlık anlamlarındadılar. Bu Fərziyyəyə Görə Urmu Sözünün anlamı Ural-Altay dillərindən alınıb və bir şən və şadlıq olan yer anlamındadır. 
Ulus arasında olan Fərziyyə: bir sıra insanlar Urmu Söznü Rumiyə və Rumi Sözündən sanırlar. Bu Fərziyyəyə Görə buna Görə ki R Gərçək Türk Dili və kökü Türk olan Sözlərdə olmaz bu sorunu çözmək üçün R sözü o Sözcüklər ki başqa Dillərdən Türk dilinə keçir əvvələrinə əklənir. Örnə küçün Rum, Rus Szölərı ulus içində Urus, Urum(rumlu) Söylənilir. Türkiyədə Urfa şəhəri bu Fərziyyəyə Görə Ruba Sözünün əvvəlinə R əklənməsindən yaranıb. 
Sonuc: Güney Azərbaycanın iknci şəhəri Urmu(Urmiyə) Türk- Ural altayUrum-Urun kökündən ola ya ki Türk Söylənişilə rumiyə və Şümercə Urumu-Urume kökündən alınmış ola, Urmu sözü bu şəhərin özü kimin Böyük Türk Tarixini Arxasında olmağını Gözsətir.
Araşdırıcı Sayın Mehran Baharli və Farscadan Çevirən Umud Urmulu   
Əkinc: kültür, medeniyet