skip to main |
skip to sidebar
Türkçe'nin yaşı ve tarihi gelişmesine kısa bir bakış
Türkiye Türkçesi'nde dil adları +ca/+ça ekleriyle yapılır. Mesela: Türkçe, Rusça, Arapça, İngilizce gibi.
Dillerin içindeki yakınlığa ise lehçe, dialekt, uzak lehçe, yakın lehçe, şive ve ağız kavramlarıda kullanılır.
Türk dilinin bugün 3 uzak lehçesi vardır. Bunlar: Yakutça (sahaca), Çuvaşça ve Türkçe’dir.
Türkiye Türkçesi’nin yakın lehçeleri ise: Azerbaycan Türkçesi, Türkmenistan Türkçesi, Özbekistan Türkçesi, Tatar Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Kazak Türkçesi, Uygur Türkçesi’dir.
Bolşevik ihtilali (1917) ve Wilhelm Radloff’un (Ebubekir Divay) ölümünden sonra (1918), Rus Türkologlar Lehçe terimi yerine Türk dillerinin her birini ayrı bir dilmiş gibi değerlendirmiştir. Avrupalı Türkologlar ise, bu ifadeyi benimsemişler ve kullanmışlardır. Daha sonra Türk Dilleri terimi yerleşmeye başlamıştır.
GökTürkler ile başlayıp günümüze kadar konuşma ve yazı dili bir tanedir ve ortak adı Türkçe’dir.
Balasagunlu Yusuf Has Hacip’in " Kutadgu Bilig" adlı eserinin ön sözünde yazar "…bu kitabımı Türk dilinde yazdım" ifadesini kullanmıştır. Yani Karahanlıca dememiştir.
Bugün Türkiye’de Kazakça, Tatarca, Kırgızca ve Azerce ibaresi kullanılsa da, Kazak Türkçesi, Tatar Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi v.b. ifadeleri kullanmak daha uygundur.
Türkçe'nin yaşı
Bilindiği üzere yazı tarihi Sümerlerle başlar. Prof.Dr.Osman Nedim TUNA Sümerler zamanında kullanılan dile ait 168 kelimenin varlığını ispatlamıştır. Söz konusu kelimelerin ve dilin özellikleri incelendiğinde Türklüğün ve Türkçe’nin Sümerlerle başladığı iddia edilmektedir. Yani M.Ö. 5500’ncü yılda Ana Türkçe Devri başlamıştır. Bu konuda Kazak âlimi Olcas Süleyman’ın "Az İ Ya" adlı eseri de önemli bir kaynaktır.
Türkçe'nin tarihi gelişimi
Sözlü Edebiyat yazılı edebiyattan daha eskidir. Ancak, sözlü edebiyatın şanssızlığı yazıya geçirilmemiş olmasıdır. Türk dilinin doğuşu ile ilgili iki önemli görüş vardır. Bunlardan biri: Türkçe’nin Ana Hun Dili adı verilen bir dilden doğduğu, ikincisi ise: Ural-Altay dil ailesinin Ana Altayca gurubundan türediğidir.
geçirilmemiş olmasıdır. Türk dilinin doğuşu ile ilgili iki önemli görüş vardır. Bunlardan biri: Türkçe’nin Ana Hun Dili adı verilen bir dilden doğduğu, ikincisi ise: Ural-Altay dil ailesinin Ana Altayca gurubundan türediğidir.
iki döneme ayrılır:
1- Eski Türkçe (XIII.yy.’a kadar)
2- Yeni Türkçe (XIII.yy.’dan sonar)
Türk yazı dilinin tarihi gelişimini şema üzerinde inceleyelim:
7.yy.’ın sonu ve 8.yy.’ın başıyla başlayıp, günümüze kadar gelen Türk dilinin gelişim devresini en iyi şekilde aşağıdaki tabloda görebiliriz.
kaynak:
Çağdaş Türk Yazı Dilleri
Çağdaş Türk lehçeleri
Prof. Dr. Mehman Musaoğlu
Türkler Ansiklopedisi (İngilizce:The Turks )
Yağmur Xanimin Özəl FB səhifəsi
Fars və Ərməni Qaynaqları Urmu Şəhərinin adını Ormiyə(ارومیه) və Türk və Azərbaycan Qaynaqları bu Adı Farsca Urmiye(اورمیه) və Türk Ulusunun söylənişicə Urmu(اورمو) yazırlar. Ikinci Qrup buna inancı var ki Urmu Sözü bir Türk Sözüdür və özəliklə Urmu(Urmiyə) və Ur, Uruk(Şumer Əkincindən), Urgənc(iki şəhər ki özbəkistan və Türkmənistan da yer alırlar), Urumçi(doğu Türkistanda, Əski Adı Beş palıq) ilgisi var.
Urmu Sözünün Şümer fərziyyəsi: bu inancda olanlar Urmu Sözünü Ur(u)+Mu(URUMU) və Ur(u)+Me(URUME) inanirlar.
1- URU(اورو) Şümercə bir sıra Dil Bilgisi olan insanlar arasında bir Türk Dillər qohumu kimi adlandırılır Ur sözcüyü Şəhər və Vahə Anlamıdnadır. Ikidənə ən önəmli şəhər Şümer Əkincində Ur(indi Bəğdada yer alır və Adı Əlməqır,المقیر olub ) və ikinci Şəhər Uruk(indi adı Vərqə olub) şəhələrıdır və bu ehtimal var ki indi iraq ölkəsinində adı Şümercə Uruk kökündən alınıb.(Uruq, Uruğ Türk Dilində Qəbilə və bir qrup insan anlamanıdadır və Çağdaş Türkcə Uyruq Vətəndaş və Milliyyət anlamındadır).
2- Mu Şemercə Cənnət və bir qismət Göy-Cənnət, Yağış Anlamlarındadır. Özəllikcə Şümer Dilində Əkinc, Bayraqlar, Arm Normaları üçün işlənılır. Ancaq Urmu(Urumu) Şümercə Cənnət Şəhəri, Yağış Şəhəri və Urume Sözü Əkinc Şəhəri, Əkincli Şəhər anlamlarındadır. Bu fərziyyəsi bu Söz ki insanlıq Tarixində və inancli kitablarda Ədən(Cənnət) Şəhəri Təbriz- Azərbaycanda yer alıb tam ilgisi vardır və onu sabit edir.
Urmu Sözünün Ural-Altay Fərziyyəsi: Ural-atay dillərində neçə çeşitli bölgə var ki Urmu sözilə bənzərlikləri var. Bu adları iki qonuya bölmək olur. Biri o adlar ki yer, Duvar və ikinci Gözəl, Şən və ... qonularına bölünürlər.
1-UR Sözcüyünün kökü Əski Türk dilində Yer, Oturcaq və ... və Örü-Hörü duvar anlamında bir birinə əkləniblər. Ur Şümercə insan anlamında. Orta, Ordu, Urun(mənsəb, Məqam), Urbnamaq(Yer Almaq), Urlatma(Yerləşmək) və ... çoxlu Dil bilgisi olan insanların dediğinə Görə Yurd və Yerdə bu kökdəndılər.
2-Ural-altay Dillərində neçə tərkib var ki Urmu sözünü Xatırladırlar. Ki bu sözlərın hamısında Şən, Gözəl, Zövq və ... Alınır.
A-Monqol Dillərində Urma, Uram, Urman, Urmas, Urm, Urma və ... Ruhiyyə, Elham, Səy və Zövq Anlamlarındadılar. Urumçi, Urunçi Sözləridə Uyğuristanda(Doğu Türkistan)Monqoll Dillərindən alınıb. Bu tərkibdə Uru Gözəl və Mçi Yaşıllıq anlamıdladır.
B- Uralik Dillərində(özəliklə məcar Dili) Öröm-Öröl şadlıq, şənlık anlamlarındadılar.(dil qonusunda bilgi olanlar bu adları Türk dilində alınmasını bildirirlər).
C- Əski Türk Dilində Ürin, Örin, Ürün və Ürgün Sözcükləri hamısı Şadlıq və şənlık anlamlarındadılar. Bu Fərziyyəyə Görə Urmu Sözünün anlamı Ural-Altay dillərindən alınıb və bir şən və şadlıq olan yer anlamındadır.
Ulus arasında olan Fərziyyə: bir sıra insanlar Urmu Söznü Rumiyə və Rumi Sözündən sanırlar. Bu Fərziyyəyə Görə buna Görə ki R Gərçək Türk Dili və kökü Türk olan Sözlərdə olmaz bu sorunu çözmək üçün R sözü o Sözcüklər ki başqa Dillərdən Türk dilinə keçir əvvələrinə əklənir. Örnə küçün Rum, Rus Szölərı ulus içində Urus, Urum(rumlu) Söylənilir. Türkiyədə Urfa şəhəri bu Fərziyyəyə Görə Ruba Sözünün əvvəlinə R əklənməsindən yaranıb.
Sonuc: Güney Azərbaycanın iknci şəhəri Urmu(Urmiyə) Türk- Ural altayUrum-Urun kökündən ola ya ki Türk Söylənişilə rumiyə və Şümercə Urumu-Urume kökündən alınmış ola, Urmu sözü bu şəhərin özü kimin Böyük Türk Tarixini Arxasında olmağını Gözsətir.
Araşdırıcı Sayın Mehran Baharli və Farscadan Çevirən Umud Urmulu
Əkinc: kültür, medeniyet
