Bizim Urmiye

Karabağ'ın yitirilme kronolojisi

2011-12-15T06:09:00.000-08:00

Arif Keskin
Karabağ'ın yitirilme kronolojisi. "Hanki kent hanki gün/ay/yıl kaybedildi?" sualına cavabımız var. Ancak "hanki kent hanki gün/ay/yıl geri alınacak?" sualına cavabım yok tessufle. Bu sualın cavabını araştırtığında bazı Azerbaycanlıların konuşmalarına bakarsanız "belke yarın belke de yarından yakın" cavabını alırsınız. Ancak pratikteki gelişmelere bakarsanız " geri alabilecek miyiz?" sualı söngü gibi varlığımızı delik deşik ediyor. Türkiye ve Türk dünyasıının " Karabağ derdi var mı?" sorsunu hiç sormuyorum. Karabağ işgali sürdükçe dünya Türklerin himası nutukları bizim içimizi acıtsa da düşmanların komiklik yapma malzemesi olmaktan öteye geçmez. Bizi yıkan, kötürüm hale getiren ve bilinç altımızı olumsuzlukla dolduran yaşadığımız bu gerçeklik ve iddialarımız arasındaki çelişik durumudur. Biz gerçek ve asil büyüklük duygusuna ne zaman sahip olacağız biliyormusunuz?: "hanki kent hanki gün/ay/yıl geri aldık?"sualına cavab verebildiğimiz zaman.
KARABAKH (1988-1993)
Khankendi (18.09.1988)
Eskeran (19.10.1991)
Hadrut (19.11.1991)
Khojaly (26.02.1992)
Shusha (08.05.1992)
Lachin (17.05.1992)
Khocavend (02.10.1992)
Kalbajar (3-4.04.1993)
Aghdere (07.07.1993)
Aghdam (23.07.1993)
Jabrail (23.08.1993)
Fuzuli (23.08.1993)
Gubadlı (31.08.1993)
Zangilan (30.10.1993

İran devlǝti Türkiyǝ`ni vuracaqmış

2011-12-11T23:16:00.000-08:00

Mehran Baharli
(İran Meclisi Dış Politika ve Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanvekili Hüseyin İbrahimi, İran'ı hedef alacak bir saldırı halinde "kesinlikle" Malatya'daki füze kalkan sistemini vuracaklarını söyledi).
Fars hakimiyyǝtindǝki İran devlǝtinin Türkiyǝ`ni vuracaq gücü, yetǝnǝyi vǝ cǝsarǝti yoxdur, heç bir vaxt da olmayacaqdır. Bu tǝhdidlǝrin amacı, İran`a saldırıldığı durumunda bütün bölgǝnin etgilǝnǝcǝyi düşüncǝ vǝ qorxusunu yaymaqdır. Bu taktik, İran, Suriyǝ vǝ Rusya`nın özlǝrini qorumaq üçün son şanslarıdır. Yoxsa özlǝri dǝ bilirlǝr ki saldırıya uğrarlarsa heç bir biçimdǝ özlǝrini qoruyacaq güclǝri olmayacaqdır. Ondan dolayı belǝ tǝhdidlǝri savuraraq Batını özlǝrinǝ saldırmaqdan caydırmaq istǝyirlǝr.
İran`ın Türkiyǝ`ni vurmağa nǝ gücü nǝ dǝ niyyǝti vardır. İran, Suriyǝ vǝ Rusya`nın bu son tǝhdidlǝri İran`a vǝya Suriyǝ`yǝ saldırmanın bölgǝsǝl bir çatışmanı tǝtiklǝyǝcǝk qoruxusunu yaratmaq üçündür. Ancaq belǝ bir çatışmanın yaranmasının imkanı yoxdur.
İran`a saldırılıp savaş çıxarsa bilǝ, İran`ın Türkiyǝ`ni vurması nǝ tǝk onun sorununun çarǝsi olmaz, bǝlkǝ çöküşünü qaranti edǝr. İran`ın hava quvvǝtlǝri vǝ hava savunmasını, NATO olmasa bilǝ, Türkiyǝ tǝk başına qısa bir sürǝdǝ etgisizlǝşdirǝbilǝr. Ayrıca bir NATO ölkǝsinǝ saldıracaq İran, kǝsinliklǝ bir daha ayağa qalxamacaq şǝkildǝ yerindǝ oturmağa zorlanar.
Tǝhdidlǝ tǝhdidin gǝrçǝklǝşdirilmǝsi iki fǝrqli şeylǝrdir. İran`ın vǝ Suriyǝ`nin vǝ Rusiya`nın belǝ tǝhdidlǝri yapma yararlarınadır, çünkü qarşı tǝrǝfi onlara saldırmaqdan caydırabilǝr. Ancaq bu tǝhdidlǝrini gǝrçǝklǝşdirmǝlǝri , onların özlǝrinin zǝrǝrinǝdir, çünkü yox olmalarına nǝdǝn olar. İran da bu gǝrçǝyi bilir vǝ ona görǝ dǝ tǝkcǝ tǝhdid edir. Dolayısı ilǝ İran`ın Türkiyǝ`ni vurması söz qonusu deyildir, heç bir qoşulda da olmayacaqdır.
İran`ın vurulmadan öncǝ yapabilǝcǝyi tǝk iş, bilǝsinǝ saldırıldığı durumunda bunun bölgǝsǝl bir çatışma yaradacağı tǝhdidindǝ bulunmasıdır. Saldırıya uğradıqdan sonra isǝ tǝk yapabilǝcǝyi iş, proxylǝri ilǝ (İraq, Suriyǝ, Hizbullah vǝ Afqanistanda) Batı çıxarlarına saldırmaq, qısa sürǝli Hormoz Boğazını qapatmaq vs.dir Ancaq heç bir durumda Türkiyǝ`ni vurma söz qonusu olabilmǝz. Çünkü Türkiyǝ`ni vurmanın İran üçün yalnız tǝhdid etmǝ aracı olaraq dǝyǝri vardır. Ancaq bu tǝhdidin gǝrçǝklǝşdirilmǝsi vǝ NATO üyǝsi vǝ İran`ın uyqar vǝ özgür dünya ilǝ qalan tǝk bağı Türkiyǝ`ni vurmasının, hǝm İran`ın gücü dışındadır, hǝm dǝ yararlarına tǝrsdir.
İran`ın Türkiyǝ`yǝ saldıracağı bir senariyonun gǝrçǝklǝşmǝ ehtimalı sifirdir. İran`ın Türkiyǝ`ni vurma niyyǝti vǝ gücü yoxdur. Olsaydı da bunu yapmazdı, çünkü belǝ bir saldırı İran`a zǝrǝrdǝn başqa bir xeyri olmazdı. Bu bağlamda İran`ın ehtiyacı olan şey, Türkiyǝ`ni tǝkcǝ tǝhdid etmǝkdir, vurmaq deyildir. İran`ın nǝ Türkiyǝ nǝ dǝ başqa hǝr hansı bir NATO ölkǝsinǝ saldıracaq gücü vǝ niyyǝti yoxdur.
İran ortalığın qarışmasını istǝmǝyir, öz hakimiyyǝti vǝ devlǝtinin davamını istǝyir. Ortalığın qarışmasını o vaxt istǝyǝr ki bu qarışıqlıq devlǝti vǝ hakimiyyǝtinin davamına kömǝk etsin. İndi isǝ Türkiyǝ`ni tǝhdid etmǝsi, caydırıcılığı olabilǝcǝyi üçün, onun hakimiyyǝtinin davamına kömǝk edǝbilǝr. Buna görǝ dǝ Türkiyǝ`ni tǝhdid edir. Ancaq bu tǝhdidin gǝrçǝklǝşdirilmǝsi İran hakimiyyǝtinin sona çatacağı demǝkdir. Belǝ bir saldırı İran devlǝtinǝ şans yaratmaz, tǝrsinǝ ǝn kiçik bir yaşama şansı varsa, onu da onu yox edǝr.
İran devlǝti Türk devlǝti deyildir. 1925ǝ qǝdǝr İrana Türk bir sülalǝ hakim idi. o tarixdǝ Qacar sülalǝsi yıxılmış yernǝ modern İran devlǝti qurulmuşdur. Modern İran devlǝti ilk gündǝn türk düşmanı bir devlǝtdir. Türk xalqının çox millǝtli olan İrana hakim olmaq, İran devlǝtini ǝlǝ geçirmǝk kimi bir istǝk vǝ savaşımı yoxdur. Bizim savaş öz xalq vǝ topraqlarımızı (Güney Azǝrbaycan, Qaşqayurd, Afşaryurd, Xǝlǝcistan...) qurtarmaqdır. İranda yaşayan başqa xalqların, Farslar, Kürdlǝrin, Ərǝblǝrin, Lorların Bǝluçların gǝlǝcǝyi, yurdları vǝ qurmaq istǝdiklǝri devlǝtlǝr bizi ilgilǝndirmǝz.

Urmiye Gəlini Qoşuqu

2011-12-03T09:00:00.000-08:00

Bürüyüb ğəm- kədər Azər elini
Can üstə düşübdür Urmu gəlini
Ətəş qavurmaqda ağzı- dilini
Bir içim su verin Allah eşqinə!

Kəsilən umuddur, quruyan qandır
Çölləşən göl deyil, minlərcə candır
Qoymayın qurusun mandır, amandır
Bir içim su verin Allah eşqinə!

Yalnız bir göl deyil başı kəsilən
Şor xatirələrdir xatirdən gedən
Ürəklərimizdir şəhid edilən
Bir içim su verin Allah eşqinə!

Səssiz ıldırımlar şaxacaq həlbət
Susuzluq kökünü qazacaq həlbət
Zolaqlar sel olub axacaq həlbət
Bir içim su verin Allah eşqinə!
Urmu Gəlini - Qoşar: Sayın Susən Rəzi

Urmiye ve Havalisinde Ermeni ve Nesturilerin Faaliyyetleri (1917-1918)

2011-11-26T05:54:00.000-08:00

Urmiye ve Havalisinde Ermeni ve Nesturilerin Faaliyyetleri (1917-1918)
Barış Metin
Özet
Ekim 1917 Bolşevik ihtilali Sonrasında Rusya Savaş Dışı Kalmıştır. Bu durum birinci Dünya Savaşında Rusya, ingiltere, Osmanlı Devleti ve almanya arasında fiili Savaş da Dâhil Türlü Mücadileler sahne olan iran Topraklarında Türk ve Alman Güçleri için avantaj Sağlamıştır. Söz konusu süreçte Türk kuvetleri, iran içlerinden Kafkaslara yönelmeye başlarken, ingiltere de iran da Rusyanın Boşalttığı bölgeleri ele geçirmeye çalışmıştır. Ingliltere, Türk kuvetlerinden önce iranın Kuzeyini işgal etmek istemesine rağmen bu iş için askeri gücünün yetersiz olması nedeniyle Urmiye ve havalisinde toplanmaya başlayan Ermeni ve Nasturilere destek vermiştir. Ermeni ve Nasturile de bu bölgedeki Türk kuvetlerine ve Sivil Müslüman Ahaliye Saldırmışlar ve pek çoğu katlermişlerdir.
The Activitis of Armenians and Nestorians in Urmia Region
Abstract
After Bloshevik Mutiny in october, 1971 Russia became hors de combat. The situation proactive war among for Turkish and German troops on Iran land witnessed various struggles including the period, Turkish troops stated to go towards Caucasia through Iran while tried to take over the areas that Russia evacuated in Iran. Though England wanted to occupy North of Iran before Turkish troops, is supported Armenians and Nestorians, began to gather Urmia (Urmiye) and is neighbourhood. Armenians and Nestorians attacked Turkish troops and Civil Muslims in these areas and Slaughtered many of them.
Giriş
Rusya da Ekim 1917 bolşevik ihtilalinin gerçekleşmesi, Dünya Savaşının seyrini önemli ölçüde değiştirmiş, bu durumda hazırlıksız yakalanan itilâf ve ittifak devletlerinin savaşın gidişatına dair yeni politikalar belirlemesini zaruri hale getirmiş ve özellikle ittifak develetleri için avantaj sağlayacak önemli gelişmeleri de ortaya çıkarmıştır. Bolşevikler, çarlık sonrası işbaşında olan keranski hükümetini Düşürdükten sonra ittifak Devletleriyle savaşa devam etmeme kararı almış ve ateşkes antlaşması talep etmişlerdir. Bu istek sonucu 15 aralık 1917 tarihinde mütareke imzalanmış ve tüm Rus cephelerindeki çatışmalar durmuştur. 22 aralık 1918 tarihinde Berst-Litovski şehrinde Almanya, Avusturya, Macaristan, Osmanlı Devleti, Bulgaristan ve Bolşevikler arasında barış görüşleri başlamış ve 3 mart 1918 de tarihinte görüşmelerin yapıldığı şehrin adıla anılan antlaşma imzalanmıştır(1). Brest-Litovsk Antlaşmasında iran in tarafsızlık siyasetine riayet edilmesi ve toprak bütünlüğünün korunması (bunu için İngiltere il Rusya Arasında 1907 yılında yapılan ve iran I üç bölgeye parçalayan antlaşmanın iptali) konusu da ele alınmış ve Güney Azerbaycan daki Rus ve Türk Askerlerinin geri çekilmesi konusunda Kabul edilmiştir. Söz konusu gelişme bölgede Rusya ile fiili mücadele halinde olan Somanlı Devleti ve Almanya için avantajlı bir durum ortaya çıkarmış, Osmanlı Devletinin doğru sınırlarının güvenlığı açısından büyük bir tahlike ortadan kalktığı gibi öteden beri Rus ve ingliz tahakkümü altında islam Coğrafyalarında yürütülen ittihatı islam politikasına bağlı olarak iran üzerine nüfuzunun artmasını sağlamıştır. Brest-Litovsk Antlaşmasında İran tahlikesine dair alınan karardan memnun olan Şah Osmanlı Devletinin izhar eylediği hissiyatı dostaeden duyduğu memnuniyeti bizaat Osmanlə Dışişlerine Gönderdiği telgrafla bildirmiştir (2). Ruslarin Iran dan Çekilmeye başlamaları Ekim 1917 bolşevik ihtilali ve ülke kargaşalıkların Başladığı döneme rastlamaktadır. Bu esnada Güney Azerbaycan da ve Rus askerlerinin bulunduğu İran topraklarindaki şehirlerde, Kasabalarda köylerde otorite boşluğunun ortaya çıkması ve asayişin bozulması, İran hükümetinin otorite kurucak jandarma ve polis gücünden yoksun olması sebebile bir kargaşa ortamı olmuştur. Bu durmda düzeni ve birliği bozulan hatta iaşesini daha temin edemeyen Rus askerleri yağmaya başlamıştır. Güney İran da ingiltere tarafından kurulan Cenubi İran Nişancılarının (Güney İran polis Kuvetleri) kumundanı olan Percy Sykes, Rus ricalini o sırada Tebrizde bulunan bir dosundan aldığı mektuba dayanarak şöyle ifade etmektedir; Rus askerleri burada binlerce miktarda olmak üzere dolaşıyorlar, tüfeklerini, cephanelerini, eşyalarını ve atlarını ve para edecek bütün teçhizatlarını satmaktadılar. Atlar birkaç şiline gidiyor. Faket yem fiyatı o derece fahiş dereceye çıkmıştır ki atlar ancak hediye gibi verilecek kıymettedir. Filhakika garbi ve şimali İran hükümeti zaafından dolayı Rusların bu vaziyetinden çok zarar görmüşlerdir(3).
Ruslarım çekildiği ve İran topraklarında Türk Kuvetleri için daha uyqun bir ortamın oluşmaya başladığı bir dönemde 1918 şubat ve mart aylarında İranda Yaşayan Ermeni ve Nasturiler Savuçubulak (Günümüzde Mahabat) havalisinde Rusların silahlarını ele geçirmişler (4) ve Urmiye (Urmu, Urmiya, Urumiye) ve Dilman havalisinde toplanmaya başlamışlardır. Van bölgesinden, Osmanlı kuvetlerinin önünden çekilen Ermeni ve Nasturiler ile söz konusu İran Ermeni ve Nasturileri Urmiye Gölü çevresinde birleşerek yerli Müslüman ahaliye ve Osmanlı kuvetlerine karşı mücadile hazırlırkları yapmışlardır. Bu durum üzerine Osmanlı kuvetleri de hem van bölgesinden Urmiyeye doğru hemde Erbilden ve Revandız bölgesinden Güney Azerbaycan ve Kafkasyaya Doğru harekete geçemişlerdir. Bölgede bulunan Osmanlı subaylarınc Rusların tahliyesi esasında Yaşayanlara dair gözlemler rapor olarak ilgili üst komutanlıklara sürekli bildirilmiştir. Aralık 1917 nin başından ocak 1918 ortasında kader sene ve Hamedan bulunan istihbarat zabiti mülazım ı Evvel sadık Efendinin gözlemlerine ve duyumlarına dayanarak hazırladığı ve Musul vasıtasıyla 11 ocak 1918 tarihinde birinci şube Müdüriyetine gönderdilen rapora göre (5) Ruslar 12 aralık 1917 tarihinden itibaren (bölgeden) çekilmeye başlamış 26 aralık 1917 tarihine kader heçbir nefer kalmamıştır.
1.Rusların çekilmesinden Sonra Bölge Ernmeni ve Nasturi Faaliyyetleri
Osmanlı Devleti, Urmiye bölgesinde yoğunlaşan Ermeni ve Nasturilerin(İngilizce: Assyrian) faaliyetlerini yakından takip etmiş ve bunlara karşı yapılacak her türlü girişim idaha çok Vl Ordu Kumundanı Halil Paşa üstlenmiştir. Halil Paşa, Musuldan 22 ocak 1918 tarihinde Revandız Grubu Kumandalığına gönderdiği telgrafta (6); çeşitli istihbarat kaynaklarından sakız ve Savuçbulakın Tahliye edildiğinin anlaşıldığı ve Urumiyenin de tahliye edilmiş olabileceğini ifade etmiş ve bu haberlerin bölgeye Gönderilecek istihbaratçılarca teyit edilmesini ve Ermeni Nasturilerin kuvet ve vaziyeti hakkında malumat istihsaline ehemmiyet verilmesini rica etmiştir. 22 ocak 1918 tarihinde ikinci ordu kumandalığına gönderildiği, sakız ve Savuçbulakın boşaltıldığına dair gelişmeler hakkında bilgi verdiği şifre telgrafa (7), bölgedeki Ermeni ve Nasturilern faaliyetine dair şi bilgileri ifade etmektedir; (15 Aralık 1917 tarihinde ittifak develtleriyle Rusya arasında imzalanan) Mütarekenamenin madde-i mahsusasına tevfiken erzak tedarik etmek üzüer, Şemdinan Civarinda hatt-ı fasıl geçen köylülerimi Ruslar tarafindan Hüsn-i görmüş iseler de müsellahen dolaşan Ermeni ve Nasturiler tarafindan katledilmişlerdir. Kendisini kurtarabilenlerin ifadelerine göre Orumiyeh Cenubi havalisinde iki bin kader Ermeni ve Nasturi vardır. Birinci kafkas Rus Kazak Ordusu kumandanı Nezdine bu muamele protesto edilmiştir. Henüz cevap alınmadı. Halil Paşa, Başkumandalık Vekaletine gönderdiği 5 Şubat 1918 tarihli şifre telgrafta (8) Urmiyanin Ruslarca Tahliye edildiğine dair gelen haberler rağmen Urmiye yakınlarındaki Ermeni ve Nasturilern kuvetlerini attırmaya çalıştığını, Şehrin ele geçirilmesi için yapılacak bir harkete herhangi bir kötü durumda meydana vermek ve Urmiyeye Daha güçlü müfreze ile girmek için işqalin müddeti ertelenmesi rica etmiş veyahut Van bölgesindeki lll. Ordu tarafindan harekete başlaması gerktiğini belirletmiştir. Ayrica Urmiye istikametinde daha kuvetli bulmak için kuar ve Kuzeyindeki Aşirden istifade etmeyi düşündüğünü, mevsimin aşairin harketine ve işaresine müsait olmadığını, daha fazla kuvvet ayrılması konusunun Sincar (Sencer)(9) Operasuonunu neticelenmesine bağlı olduğunu ilave etmiştir.
İngiltere, Rusların İrandan çekilmesiyle, iran, Afganistan ve Hindistandaki Müslümanları kendilerine karşı savaşın başından beri ayaklandırmaya çalışan Osmanlı ve Almanya Devletleri için hem bu amaçlarını fiiliyata geçirebilecek, hem de kafkasyaya uzanarak Bakü Petrollarini elde edecek ve Rusya Müslümanlarına Ulaşabilecek Müsait bir zemin ortaya çıktığının farkındadır. Savunma Bakanı Churchil Bolşevik ihtilali sonrasi doğuda ortaya çıkan durumu ... Başlıca tehlike şarktadır. İranda ve Hint okyanusunda ingilterenin menfaatlerini korumak lazımdır (10) Şeklinde sözleriyle değerlendirmiştir. Bu gelişmeler üzerine ingiltere, Ruslardan boşalan bölgeye askar sevk etmeye karar vermiştir. Inglizlerin Güney irandaki Sınırlı saydakı askerleri dışında kuzey gönderilecek yeterli olmadığından ve en yakın ingliz birliklerinin bulunduğu Bağdatın Güney Azerbaycan a Uzak olması sebebiyle ilk aşamada muhtemel bir Türk Taarruzunu önlemek veya Türkleri durdurmak amacıyla o yöredeki şbirliği içinde olduğu Ermeni, Nasturiler ve paralı asker olarak Rus ordusundan kaçan subay ve askerleri örgütlemek, talim ve terbiye etmek için bir askeri heyetin gönderilmesine kara verilmiştir ve bu heyetin başında genel Dunstrevil getirilmiştir (11) Urmiya Havalisindeki Ermeni ve Nasturileri örgütleme konusunda Amerika ve ingiliz konsolosları faaliyetlerini sürdürerken (12) iki üst düzey komutan ve 12 subaydan oluşan ve hedefi hazar Denizinde bir liman kenti olan Enzeliye ulaşmak olan bir başka Grup da Bağdattan irana getirmek üzere otomobille yola çıkmıştır.
Iranın Osmanlı sefiri olan ihtişam üs saltanın ifadelerine göre (13) ingilizler, iran da bulunan Rus askerleri kumandası general Baratofdan Rus askerlerinin daha önce işqal ettiği arazinin ingilizler tarafindan işqal edilinceye kader Rus askerlerini iran dan çekilmeleri için yarım etmesini istemişlerdir. Bu konuya dair ikdam Gazetesinde yayınlanan bir habere Göre (14) Baratot, Rus ihtilalinden sonra Urmiye de kalmış, subaylarının ve askerlerinin iaşesini sağlamaktan aciz ve Bolşeviklerden korktuğu için maiyeti ile birlikte birliklerine katılmıştır. Baratofun Mahiyetindeki subaylar, Ermeni ve Nasturilerin talim ve Terbiyesi il meşqul olmaktadırlar.
Rusyanın iranı tahliye etmesi uzun süredir hem Osmanlı topraklarında hem de iran içinde müttefiki olan ve Müstekil devlet olma emelleri taşıyan Ermeniler ve Nasturiler için hayal kırıklığına neden olmuştur. Ancak kısa süre içinde Rusyanın ingiltere doldurmuştur. Vl ordu kumandanı Halil Paşa, Vl Fırka kumandanlığına 1304.1918 tarihinde gönderdiği telgrafa(15) ; Osmanlı ordusu tarafından şimdiye kader Ermeniler karşı yapılan harekattan elde edilen tecrübeye gör eErmenilerin Rusların çekilmesi sonrasında takıncağı tutuma dair görüşlerini ve sonra için takip edilmesi gereken siyaseti de açıklamıştır. Buna göre Ermenilerin Ruslardan bekledikleri yardımın ve desteğin engellenmesiyle morallari tamamen çökecektir. Ermenilerin şu anda yaptıkları yıkım ve karşı koymaktan ibarettir ve küçük kuvvetle bunlara karşı başarı kazanmak mümkündür.
Söz konusu telgrafta ifade edildiğine göre; Ermeniler irandaki ingiliz, Fransız ve Amerikalılar tarafından himaye olacaklarını Ümit etmekdedir ve onlara iltihal etme fırsetını beklemektedirler.
2.Türk kuvvetlerinin Urmiye ve havalisine Dair Askeri Harekatı
Rusların tahliyesi sonrasında Ermeni ve Nasturi çetelerinin faaliyetlerinin yoğunlaştığı bölge daha çok Urumiye ve çevresi olmuştur. VI ordu kumandanı Halil Paşa 13.2.1918 tarihinde Revanduz Grubu kumandalıına gönderdiği altı maddelik telgrafta (16) ,Rusların Üşünü, Pave, Savuçbulak mıntıkasını tahliye etmeleri üzerine Urmiye havalisinde Ermenilerin teşkilat yaptıklarına dair haber aldığını belirterek; gerek Rusların iranı tahliyesini nizami olarak anlamak ve gerekse iran dahilinde yapılan Ermeni teşkilati ve ingiliz teşebbüsatı, iranın hududumuzda mücavir mıntıkasındaki ahval ve erzak tedariki imkanı hakkında doğru malumat almak için Revandız Grubu Pave, Üşnü, Mergever, istikametlerine kuvvetli zabit keşfi kolları sürecektir. Emrini vermiştir. Bu keşif seferleri sırasında Ruslarla karşılaşmış durumunda kaşıf kol kumandanlarının yanlarında bulunduracakları beyaz bayrağı göstererek, genel vaziyeti gözlemlemek amacıyla memur edildiklerini söylemelerini, geri dönüşte Ermeni çetelerini pusu kurma ihtimalinin göz ardı edilmemesini (17) Miyandoab, Urmiye hattına kader ayrıca casuslar gönderilerek Ermeni teşkilatı, ordu kıtaatı hakkında bilgi elde edilmesini istemiştir. Halil Paşa, musuldan, VI. Fırka kumandalığına 12.3.1918 tarihinde gönderdiği telgrafta (18) ; Urumiye bölgesindeki Ermenilerin faaliyyetleri hakkında Ermenilerin tahti-ı işgali olmak üzere Orumiyeh cenubuna tecavüz etmelerine ehemiyet etmem. Yalnız ahaliye tehdid ve yağma için müteferrik çetelerin sarkıntıları ishtimal dahilindedir. Şeklindeki bir değerlendirme yaparak, alınacak tedbirle ilgili olarak ta buna ise bizim Üşnüyü işgal ederek ahaliyi himaye ve atlılardan istifade ederek bir veziyet almakla mani olabileriz. Demiştir. Üşnü bölgesinde Ermeni ve Nasturiler, Müslüman ahalinin evlerini yakmış ve Müslüman ahaliyi de katletmişler hatta karapapaklar gibi bölgede meskun bazı Müslüman Türkleri de kendileri ile birlikte harekete zorlamışlardır (19) Halil Paşa III. Ordu kumandalığına 26.3.1918 tarihinde gönderilen ve III. Ordu kumandalığından yazılan bir telgraf cevap olması muhtemel olduğu bildirilen başkumandalık vakalet-i celilesinden gelen 24.03.1918 tarih ve 4242 numaralı emri içeren telgrafta (20); Osmanlı devleti, özellikle Urumiye Gölü çevresindeki Ermenilerin faaliyetlerini engellemek için Azerbaycan da yerleşik Müslüman ahaliden oluşacak kuvvetlerle VI. Ve III orduların müştereken yürüteceği kars- Erivan istikametinde bir hareket başlatmayı kararlamıştır. VI. Ordu kumandanı Halil Paşa, III ordu kumandanlığına yapılacak müşterek hareket öncesinde Ermenilerin iran dahilindeki durumlarına dair verdiği bilgiler öğrenildiğine göre; iran veliahdi kumandasında Tebriz den hareket eden bir kısım iran kuvveti ile Ermenile rarasında Hoy da Çarpışma olmuş ve Ermeniler yenilerek kaçmaları üzerine bölgedeki Ermeni köyleri veliaht tarafından işgal edilmiştir. Urmiye nin ahvaline dayir VI.fırka kumandanı hayriden VI. Ordu kumandanlığına gelen 27.03.1918 tarihli ve iki ay önce Revandizden Urumiye”ye gönderilen ve yeni dönen iki Casusun ifadelerini içeren telgrafa göre (21); Urmiye de ahalinin elindeki silahlar Ermeniler tarafinden toplanmış ve bazı ahali silahlarını yerler gömmüştür. Urmiya de bir amerikan konsolosu ve bir de Fransız konsolos vekili mevcut olup, fransız konsolosunun Ermenilerin işine müdahale etmediği ve Amerika konsolosunun öteden beri Urmiyede ikamet eden zengin bir doktur olup ahaliden fakirler yardım etmiştir. Urmiyenin kuzeyinde haritada Üssi Peyan şerefhane olarak geçen mevkide Ruslar tarafından bırakılmış külli silah ve cephane olduğu ve Urumiyeden Marşımun (22) komutasında 1.000 Ermeni bölgeye hareket ettiyse de iran valisinin 1500 süvariden oluşan birlikleri karşısında mağlup olmuş ve Dilman istikametinde çekilmekte iken iki aşıretin saldırısına uğrayarak 500 ölü ve hayli miktarda da esir vermiştir. Halen Urmiyede ve Dilmanda 2.000 kader Ermeni mevcuttur ve Binların fransız ve rus tüfeği ile top ve iki makineli tüfenkleri vardır. (23)
Başkumandalık vekalet-i celilesinin emri il III ordu tarafindan van istikametine gönderilen III orduya bağlı ve başında Ali ihsan (Sabis) in bulunduğu IV kolordu Vanı ele geçrimiş ve (24) Saray ve başkale istikametinde Ermenileri takip etmektedir.(25). VI ordunun Urumiye istikametinde hareket etmek üzere tahsis edilen müfrezenin bir taburu da 5.4.1918 Rayatdan Hududu geçmiş olub Üşnü istikametinde, diğer üç taburu da Erbil ile Revandız arasında yürüştedir. Müfreze Üşnü de toplandıktan sonra Urmiye nin işgali için ilerleyecektir.(26) Halil Paşa XIII kolordu kumandalığı ve VI fırka kumandalığına gönderdiği telgrafta (27) vanın ele geçerilmesinden duyduğu memnuniyeti ifade ederek Van bölgesinden çekilen ermenilerin Urmiye civarindaki ermenilerle birleşemsi durumunda onları takipte olan VI kolordunun mühimmat açısından sıkıntıya düşebileceği ve bu sebeple VI fırkanın acilen Urmiyeyi işgal etmesini istemiştir. Bunun üzerine VI fırka kumandanı Hayri Halil Paşadan Urumiye deki ermenilerin şehri savunmak için yığınak yaptıklarına dair haberler aldığını bu bakımdan savuçbulaka bir bölük gönderilmesini talep etmiştir. Halil Paşa dan Urmiye ye deir III ordu ve bu orduya bağlı IV kolordu kumandalıklarına Urumiye bölgesindeki ermenilerin durumu hakkında 13.04.1918 tarihinde gönderdiği telgrafta (28), Orumiyeh de ingiliz ve fransız subayları kumandasında 3,4 bin ermeni ile 2 seri atışlı, ikisi adi olmak üzere 4 top, birkaç makineli tüfenk bulunduğu, ermenilerin ileri müfrezelerinin Urmiyenin 20-30 km Güneynindeki Han, Hazmlar Maşan, Sevlatide bulunduğunu ifade etmiştir. Ermeniler, ingilizler ordusuna iltihak etmelerine müsaade olunması için iran hükümetine başvurmuş fakat iran hükümetince silahları terk ettikten sonra buna müsaade edileceği cevabı verilmiştir. Bu dönemde Urmiya bölgesindeki ermenilerin Güney de Musul bölgesinde ingiliz kuvvetleriyle çarpışan Osmanlı kuvvetlerine saldıracağı yönünde istihbaratlar gelmeye başlamış ve bunun üzerine Urumiye – Dilman bölgesini ele geçirme görevi IV. Kolorduya verilmiştir. Kolordu 10 Mayıs 1918 de Üşnü den Urmiyeye doöru hareket etmiştir(29). Enver Paşa VI ordu kumandalığına 11.05.1918 tarihinde gönderdiği bir telgrafta;(30) ermenilerin Musul bölgesine saldıracakları yönündeki istihbarattan bahisle IV. Kolordunun Urmiye Üzerinde hareket ini emir ettiğini ve aynı zamanda bir fırkanın da Erivan-Culfa Üzerine yürümesini ve kafkas Hükümetinden izin beklemeksizin Tebriz hattının işgal edilmesini özleille rica etmiştir. Viordu tarafından Rayat ve Üşnü istikametinde Urmiyeye doğru askeri harekete hazırlanırken Nasturi Patriği Marşimun, VI Tümen komutnlığına bir mektub göndererek Osmanlı devletine bağlılıktan bahsetmiş ve Ruslar tarafından kandırıldıklarını ve kürtlere karşı kendilerini savunmak zorunda kaldıklarını söyleyerek aman adilmiş fakat kısa süre sonra Osmanlı kuvvetlerine yeniden saldırmıştır.(31) IV kolordu 12 Haziran da Dilmanı ele geçirmiştir. Dilmanın ve Selams Ovasının Osmanlı kuvvetlerinin eline geçmesi üzerine kafkas cephesinden gelen Andranik, idaresindeki Ermeni kuvvetleri Culfa dan Aras Nehrini geçerek Hoy Üzerinden Güneye doğru ilerlemeye başlamıştır. Ermenileri amaci Tebriz bölgesine kader ilerleyen ingiliz kuvvetleriyle birleşerek Osmanlı kuvvetlerini mağlup etmek ve Kafkas cephesine geri dönmektir. Fakat Osmanlı kuvvetleri ermenilerin ingilizlerle birleşmesine izin vermeden mağlup ederek Aras nehrinin kuzeyine doğru çekilmek zorunda bırkamıştır(32) 22 Ağustos 1918 tarihinde sene Şehbenderliğinden başkumandalık Vekaletine gelen bir telgrafta (33); ingilizlerin kirmanşahtaki kuvvetlerini seneye getirdiği ve ingilizlerin Savuçbulak ve daha doğru harekete geçmek üzere oldukları istihabaratı verilmiştir. Bir müddet sonra ingilizleri Reşt- Urmiye hattına kader Ulaşmışlar ve Tebriz e 10 km mesafede Bazmiç Köyüne kader yaklaşmışlardır(34). Başkumandan Vekili Enver Paşa, 06.05.1918 tarihinde Kafkas cephesinde bulunan Üçüncü ordu kumandalığına gönderdiği telgrafta Günye Azerbaycan ve Tebrizdeki ermeniler ve ingilizlerin o havalide yaptıkları taşkınlıklara dikkat çekmiş ve mümkün olduğu kader süratle Tebrize kuvvetli bir kıtaat gönderilmesini ve bunun için kafkasdan Tebrize kader gelen tren yolunun ele geçirmesini istemiştir.(35) Pave de bulunan 46 istihbarat zabitlerinden 03.06.1918 tarihinde VI ordu kumandalığına gelen telgrafa gör (36) ; Osmanlı devleti birliklerinin Tebrize doğru yönlenmesi üzerine ingiliz ve fransız konsolosları şehri terk etmiş ve Tebrizdeki ermeniler de firar etmeye başlamıştır. Osmanlı kuvvetleri kıs sürede, Tebriz-i ingilizlerden önce ele geçirmiş daha sonra Meyane, Değmetaş, Karaçam, Türmençayı(37) mevkilerinde ingilizleri şiddetli muharebeler sonucunda günydoğuya çekilmeğe mecbur etmiştir.
Ingilizler, Rusların irandan çekilmelei sonrası bir tarftan Urumiye Bölgesindeki Ermeniler ve Nasturiler birleşerek Osmanlı Devletinin önünü kesmeyi hedefleyerek diğer taraftan Tahran-Kazvin yoluyla Reşt Vilayetini ordan da Hazar Denizi sahilinde bulunan liman kenti Enzeliye ele geçirerek deniz yoluyla Bakü ye ulaşmayı v dönemde şehri ellerinde bulunduran ermenilerle birleşerek şehri işgal etmeyi planlamışlardır. Ancak Reşt ileri gelenlerinden Mirza küçük han ile Gilanli Aka Ahmet Hanın önderliğini yaptığı, söz sahipleri arasında aka Seyid Abdülvahap,Aka Seyid Mahmut, Aka Hacı şeyh Muhemmed Hasan, Aka şeyh ali, Ak şeyh muhemmed hüseynin bulunduğu ve Gilan da ortaya çıkan Bazı Türk subaylarının da olduğu bilinen ormanlarda yaşamaları sebebiyle bu isimle anılan Cengeliler (Ormncılar ve ya Orman kardeşleri) hareketi bölgedek iermeniler ve ingilizlere karşı önemli mücadeleler vermiştir (38). Cengellilerin iran dahilinde Dağıttıkları beyannamelerde kendi amaclarına dair verdikleri bilgiye göre hedef; vatanlarinin hürriyet ve istiklalini fiilen geri almak ve iranlıların çevre Müslüman komşularıyla iyi geçinmesine engel olan ingilizlere karşı muharibe etmekten ibarettir(39). Osmanlı Devleti, iranda ki meşrutiyet haraketleri zamanında ğn plana çıkmaya başlayan Mirza küçük hanı (40) Rus faaliyetlerine karşı henüz savaşın başından itibaren desteklemiş, rusların çekilemsi sonrasında da özellikle VI ordu kumandalığı vasıtasıyla silah ve değerli hediyeler göndermiştir. Kuvvetleri hakkında kesin bilgi bulunmayan Mirza küçük han önderliğindeki Ormancılar, ingilizlerin Reştden kafkasyaya geçmesi için önemli olan Müncil körpüsünün müdafaasında başarılı olmuş (41) ve Reştteki ingiliz bankasına el koyarak Reşt konsolosu MC Loren ve Yüzbaşı Növili Tutklamıştır (42).
Sonuç
Bolşevikler ihtilali sonrasında irandan rusların çekilmesi özellikle işgal altında olan ve Osmanlı devleti ile rusların her türlü mücadilesine sahne olan iran için rus, ingiliz, Ermeni ve Nasturiler tehlikesini daha da arttırmıştır. Çarlığın yıkılmasiyla birliği bozulan rus askerleri iranı tahliyeleri sırasında geçtikleri bölgelri yağmalamış ve evleri ateşe vermişlerdir. Savaşın başından itibaren rus ordusu içinde ye ralan veya rus orsusunun Anadolu içlerinden ricatleri sırasında onlarla beraber geri çekilib Urumiye bölgesine gelen bölgedeki soydaşlarıyla birleşen ermeni ve Nasturiler, rus ordusundak isilahları ele geçirerek Güney Azerbaycandaki Türklere saldırmışlar ve pek çok katliam yapmışlardır. Ingiltere ise hem kendisi için çok önemli bir sömürge olan Hindistanın günvenliği hemde Bakü petrollarinin ittifak güçlerinin eline geçirmesini önlemek amacıyla rusların çekildiği bölgeye asker sevk etmeye başlamıştır. Ingiltere, Türklerin rusların çekildiği boşalttığı bölge kendilerinden önce ele geçirmesini engellemek için Amerikan,fransiz konsoloslarının da yarıdımıyla Ermeni ve Nasturiler desteklemiştir. Hatta ermeni ve nasturi çetelerini eğilmek için bartof gibi rus ordusu bakiyesi komutanları para karşılığında istihdam etmiştir. Ermeni ve nasturilerin (İngilizce: Assyrian) özellikle Urmiye bölgesindeki Türk ahaliyi katletmeleri üzerine VI ordusu ve III orduya bağlı birlikler Urumiye ye doğru kuzeyden ve Güneyden harekete geçerek bu bölgedeki ermeni ve Nasturiler mağlup etmiş ve Hoy istikametinde ileri hareket sürdürülerek Tebriz ele geçirilmişler. Ingiliz kuvvetlerinin Baküye denizden ulaşabilmek için Hazer Denizi kıyısında bulunan liman şehri Enzeliye yaptıkları taaruz Gilan bölgesinde bulunan ve Orman kardeşleri olarak bilinen,liderliğini Mirza küçün hanın yaptığı silahlı birlikler tarafından uzun süre başarıyla engellenmiştir. 30 Ekim 1918de Mondros Ateşkes Antlaşmasının imzalanmasve savaşın sona ermesiyle mütarekenin ilgili maddesi gereğince Osmanl kuvvetleri 1918 sınırının ötesinde olduğu tek bğlge olan Kuzey iranı böşaltmak durumunda kalmıştır.
Kaynaklar
Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlıöı Arşivi (ATASE), klasör. 484, Dosya.1986,Fihrist.001-11
K.4334,D.573A,F237-024
K.3632,D.136 F.003
K.3632,D.136F.003-01
K.3632-D.136-F.004
K.1848D.99.F.001-68
K.1848 D.99.F.001-68
K.3632-D.136-F.029-04
K.3632-D.136-F.006
K.3632-D.136-F.006a
k.3632-D.136-F.009
K.3632-D.136-F.042
K.3632-D.136-F.012
K.3632-D.136-F.013
k.3632-D.136-F.013a
K.3632-D.136-F.021
K.3632-D.136-F.021-02
K.3632-D.136-F.021
K.3632-D.136-F.021-02
K.3632-D.136-F.028-04
K.2922-D.512-F.017-04
K.378,D.1505,F.30
K.2922,D.512,F.017
K.400,D.1575,F.003-10
Ikdam,29 temmuz 1334
Ikdan, 10 Eylül 1334
Tanin, 13 Eylül 1334
Sebil-ül Reşid, 5 Eylül 1334
Birinci dünya harbidne Türk irak-iran cephesi 1914-1918 Genel kurmay tarihi stratejik etüt başkanlığı yayınları, C,3,2,Ankara 2002
Balga Rafael: iran halkları el kitabi, yayın evi v eyeri yok,1997
Qasımov Musa, Birinci dünya Muharibesi illeri Büyük devletler Azerbaycan siyasei 1914-1918 yıllar, Adiloğlu neşriyat, Bakü 2001
Sarısaman sadık, iranli bir Türk lider mirza küçük han Türk dünyası tarih dergisi mayıs 1998
Sykes percy, iran Türkçesi harb-i umumide iran, erken-i harbiye umumiye istihbarat dairesi naşriyatı, istanbul 1341
Yüceer Nasır, birinc idünya savaşında Osmanlı ordusunun Azerbaycvan ve Dağıstan hareketi, Azerbaycan ve Dağıstanın bağımsızlığını kazanması 1918, Genel kurmay başkalnlığı yayınları, Genel kurmay basım, Evi, Anakra 2002
Etek Yazılar
1- Nâsır Yücer, birinci dünya savaşında Osmanlı Ordusunun Azerbaycan ve Dağıstan Harekâtı, Azerbaycan ve Dağıstanın Bağımsızlığının kazanması 1918, genel Kurmay askeri tarih ve Etüt başkanlığı Yayınları, genelkurmay basın evi,Ankara 2002,s.15
2- Genelkurmay askeri tarih ve stratejik etüt başkanlığı arşivi (ATASE),klasör.484,dosya.1896,fihrist.001-11. Ayrıca ikdam,29 temmuz 1334,bundan sonra arşiv isimi zikredilmeycek.k.klasör, D.Dosya, F. Fihrist anlamında kullanacaktır.
3- Percy Sykes, iran tarihçesi harb-i Umumide iran-Erkan-ı harbiye – i Umumiye istihbarat dairesi neşriyatı, istanbul 1341.s.63.(bu kitab Percy Sykesin iran tarihçesi adlı inglizce kitabindan birinci dünya savaşı ile ilgili kısmından Türkiye Cumhuriyeti Genel Kurmay Başkanlığı istihbarat Dairesinde Yüz Başı Cemal tarfından terccüme edilmiş ve Osmanlıca olarak basılmış bölümdür.)
4- K.4337, D573A,F237-024
5- K,3663, D129-276, F 006-01
6- K.3635, D136, F 003
7- K 3632, D 136 , F 004ğ
8- K 3632, D136 , F004
9- Sincarlar; yezididirler ve Yezidiler genellikle Lübnan ve Musul civarinda yaşamışlardır ve şeytana taptıkları bilinmektedir. VI Ordu kumandanı Halil Paşa 5 şubat 1918 tarihinde Başkumandalık Vekaletine Gönderdiği Urmiyenin ele geçirmesi il belgede Urmiyanin işğalı için kuvvetleri sencer operasyonundan sonra bu harekete katılan askerlerin bölgeye sevk edilmesi suretiyle karşılanacağını bildirerek Sencearlar ile ilgili bilgilere yer vermiştir; Sencar hareketine başlamak Üzereyeyim. Alınan haberlerden ingilizlerin çöl tarikiyle Sencarlılara silah kaçırıldığı bildiriyor. Ihtimal ki Sencar da ümidden fazla bir mukavemete maruz kalabiliriz. Ordunun gerisinde büyük bir çıban teşekkül eden bu eşkıya yuvasını tamamiyle temizlemek için tahsis ettiğim müfrezeden fazla olarak elyevm en yakın Erbilde bulunan Kuvvetten istifade etmek icab edebilir. Belge için BKZ, K3632- D136, F004a
10- Musa Qasımov, birinci dünya muharibesi illerinde büyük devlrterin Azerbaycan siyaseti 1914-1918 YıllarŞ, Adilaoğlu Neşriyat, Bakü 2001, s9
11- Percy Sykes, a,g,e.s60
12- Ikdam, 10 Eylül 1334
13- K.1848 , D99, F001-68
14- Ikdam, 10 Eylül 1334
15- K.3632- D.136-F.029-04
16- K.3632- D.136.F.006
17- K.3632-D.136-F.006a
18- K.3632-D.136-F.009
19- K.3632-D.136-F.042
20- K.3632-D.136-F012
21- K.3632-D.136-F013
22- Hirisityan Nasturiler çetelerinin önderidir
23- K.3632-D.136-F013a
24- K.3632-D.136-F021
25- K.3632-D.136-F021-02
26- K.3632-D.136-F.021
27- K.3632-D.136-F.021-02
28- K.3632-D.136-F.028-04
29- Birinci dünya harbinde Türk harbi irak-iran cephesi 1914-1918,genel kurmy tarihi ve Stratejik etüt başkanlığı yayınları, C.3.2. kısım, Ankara 220,s,548
30- K.2922 - D512 – F.017-04
31- Birinci dünya haribinde Türk harbi irak-iran cephesi 1914-1918,s.546
32- Tanin, 13 Eylül 1334
33- K.378,D.1505,F30
34- Tanin,13 Eylül 1334
35- K.2922, D.512,F.017
36- K.400,D.1575,F.003-10
37- Taninm, 11 eylül 1334
38- Sebil-ül Reşid, 5 eylül 1334
39- Sebil-ül Reşid, 5 eylül 1334
40- Ülkesinin rus ve ingiliz işgalinden kurtarması için mücadele eden bir vatanseve rolam Mirze küçük han hakkında Türkieyde sadık sarısamanın Türk Dünyası tarihi dergisinin mayıs 1998 tarihli sayısında yayılan ve iranli bir Türk lider mirza küçük han adını taşıyan makalesi dışında arşiv belgelerine dayalı ciddi bir inceleme bulunmamaktadır. Söz konusu makalede mirza küçün hanın iranlı bir Türk lider olduğu makalenin başlığında vurqulanmakradır. Ancan iranın etnik yapısında dair çalışmaları olan Rafael balganın iran halkları el kitabi adlı eserine göre mirza küçük han Gilan eyaletinde yaşayan ve kendilerine Gilek denilen Etnik topluluktandır ve hetta mirza küçün han, Gileklerini milli kahramanıdır. Bkz.Rafael balga, iran halkları el kitabi,s.147
41- Sarısaman sadfık,A.g.m.s.21
42- Sarısaman sadfık,A.g.m.s.22

Urmiye Gölü Hövzəsində Yağan Yağışlar Urmiye Gölünə Etgisi oldumu?

2011-11-11T22:52:00.000-08:00

Urmiye Gölü Hövzəsində Yağan Yağışlar Urmiye Gölünə Etgisi oldumu?
Neçə vaxt bundan öncə arxadaşlarımla birlikdə Urmiye Gölü hövzəsində yağan yağışlarla ilgili bir araşdırma yapdıq və aldığımız sonucu sizinlə paylaşamq istəirdim.
Urmiye Gölü hövzəsində yağana Yağışlar Urmiye Gölünün Su səthində etgisi yoxdur, yanlız Yağış çox yağdığı sürəcdə Urmiye Gölünün Suyunun səthi yuxarıya doğru gedə bilər. Başqa bir sözlə Urmiye Gölü Hövzəsində Yağış yağa, yoxsa Yağmaya bölgə Quruluq ilində ola yoxsa olmaya Urmiye Gölünün qurumaq sürəcinin ardı oalcaqdır. əyər biz şanslı olduq və yağış çox yağdığı bir sürəci yaşarsaq Urmiye Gölü daha az Suyunu əldən verir yoxsa indiki durumunu qoruyacaqdır.
Qonuyu yaxşı anlamaq üçün bir animasyon Hazırladıq. Birisi Urmiye Gölününü durumu içində olduğumuz ildə (2011.11.9) birisi isə həmən Gün anacq bir il öncə(2010.11.9) peykdən aldığımız Görüntüdən hazırladıq. Görüntüyü və Urmiye Gölünün durumunu yaxşı anlamaq üçün belə deməliyəm, Görüntüdə Qarlı yoxsa Ağ rəngdə olan bölgə bu il yağışlardan sonradır və ötəki Görüntüdə görüldüğü kimin ağ bölgələr yoxdur.
Görüntüdə Görülüdüğü kimin Yağışlar yağıldığı nədəniyilə Urmiye Gölünün suyunun səthi az dəyişilib və yüksəlibdir, ancaq bildirki ilə görə durumu dahaca ağrılaşıbdır və bir az diqqətlə baxarsaq Urmiye Gölünün Suyu ötəki ilə Görə nə qədər azalıbsa Gözlə yaxşıca görüb düşünmək olur.
Farsca qayanq:
http://tinyurl.com/7hgm7ah

Azərbaycan Tarixi - Urmiye Xanlığı

2011-11-08T01:18:00.000-08:00

Azərbaycan torpaqlarında yaranmış böyük xanlıqlardan biri Urmiye Xanlığı olmuşdur. Mərkəzi Urmiye şəhəri olan bu Xanlıq Xoy, Marağa Xanlıqları və Osmanlı imperatorluğu ilə yaxın Sınırda olubdur. Urmu Xanlığı da başqa Xanlıqlar kimi Yönətim cəhətdən mahallara bölünürdü. Xanlıqda Mərgəvər, Tərkəvər, Sumay, Ənzəli, Sulduz, Nazlı, Urmiye və s. mahallar mövcud idi. Urmiye Xanlığının əsasını Əfşar Türk tayfasından olan, Nadir şahın əmisi oğlu Fətəli xan Əfşar (1747-1763) qoymuşdur. Fətəli Xan Xanlığın ərazisini genişləndirmək siyasəti yeridir. Birləşdirmə siyasətinə Təbrizi ələ keçirməklə başlayan Fətəli Xan Xanlığın paytaxtını buraya köçürür. Bu Önləm strateji Önəm daşıyırdı. Çünki Təbrizdən başqa vilayətlərlə ilişgidə olmaq və onlara Yoxlama imkanı daha Gərçəkçidi. Təbriz Azərbaycanın Güney torpaqlarının Fətəli Xanın hakimiyyəti altında birləşdirilməsində bir tür mərkəz rolunu oynayırdı. Fətəli Xanın bu siyasəti onu Zənd tayfasının təmsilçisi Kərim xan Zənd və Qacar tayfasının başçısı Məhəmmədhəsən Xan Qacarla toqquşdurur. Fətəli xan onlara qarşı uğurlu Savaş aparmaq üçün Birlik yaratmağa cəhd etsə də, buna nail ola bilmir. Ona görə də 1751-ci ilin sonunda İrəvan üzərinə qoşun göndərir. Lakin II İraklinin göndərdiyi Qazax və Borçalı Türklərindən ibarət qoşun dəstəsi İrəvan xanlığına köməyə gəlir. Birləşmiş Güclər Orumiyeh ordusunu geri oturdur.
Xorasanın Güneyində möhkəmlənmiş Kərim Xan Zənd 1752-ci ilin sonunda Urmiye Xanlığı üzərinə yürüş edir. Miyana ətrafındakı döyüşdə Fətəli Xana məğlub olan Kərim xan Fars vilayətinə qaçır. Onu təqib edən Fətəli Xanın Gücləri Qəmşə adlı yerdə zəndləri yenidən ağır Yenməyə uğradırlar. Kərim xanın qardaşı İsgəndər Xan əsir alınaraq edam edilir. Bu zaman İranin Quzeyində möhkəmlənmiş Məhəmmədhəsən Xan Qacar da mərkəzi hakimiyyət uğrunda Savaşa başlayır. O, 1755-ci ilin yazında zəndlər üzərində Başarıya çatır və İsfahanı ələ keçirir. Kərim xan Şiraza qaçır.
Məhəmmədhəsən xan Güney Yönündə Ərdəbil və Lənkəran Xanlıqlarının ərazilərindən, eləcə də Muğan düzündən keçərək Qarabağa hücum edir. Şuşanın bir aylıq Başarısız Quşatmasindən sonra geri çəkilən Məhəmmədhəsən Xan əvvəlcə Təbrizi, sonra isə Urmiyenı tutur. 1759-cu ildə Məhəmmədhəsən xan öldürülür. Bundan Yararlanan Fətəli xan Təbrizə qayıdır və yenidən birləşdirmə siyasətini davam etdirir. 1759-cu ilin yayında Qarabağ xanlığı üzərinə yürüş Pənahəli xanın siyasi asılılığı qəbul etməsi ilə nəticələnir. Məhəmmədhəsən xanın ölümündən sonra İranda başlıca Gücə çevrilən Kərim xan Zənd isə yenidən fəallaşır. 1760-cı ilin Güzündə (Sonbahar) Azərbaycanın Güneyinə hücum edərək Təbrizi Çəmbərə alır. ancaq bu Çənbərə uğursuz olur. 1761-ci ildə yenidən hücuma keçən zəndlər Qaraçəmən döyüşündə Yenirlər. Bu Yenilmək Fətəli xanı arxayınlaşdırır. Bundan istifadə edən Kərim xan Zənd güclü ordu ilə yenidən hücuma keçərək Urumiye şəhərini Çənbərə alır. Bu işdə bir sıra Azərbaycan xanları onun Arxadaşı olurlar. Urmiye igidliklə Qorunsada, 1763-cü ilin ortalarında Çökür. Fətəli xan əsir alınır. Kərim xan Urmiyenın Yönətiminə Rüstəm bəy Əfşara tapşıraraq geri qayıdır. Bu zaman Azərbaycan tarixi üçün Öyrədici olan “Şiraz qonaqlığı” adlı hadisə baş verir.
1763-cü ildə baş vermiş buOlay Azərbaycan tarixinin Üzgün olaylarından biri olub, Ulusumuz gələcək tarixində Üzücü rol oynayır. Bir sıra xanları özünə Birləşdirməklə Fətəli xan Əfşarı aradan qaldırmağa nail olan Kərim xan Zənd yeni bir hiyləyə əl atır. Öz müttəfiqlərini Başarını bayram etmək bəhanəsi ilə Şiraza qonaq aparır. Bu Qonuda tarixçi-ilsayarçi Mirzə Adıgözəl bəy belə yazır: “Kərim xan Fətəli xanı da özü ilə birlikdə götürüb mərhum Pənah xanla Darülelm Şiraza hərəkət edir. Yolda, İsfahan yaxınlığında, Fətəli xanla Kərim xan Zəndin qardaşı İsgəndər xanın vuruşduğu yerə gəlib çatırlar... Kərim xan Fətəli xandan soruşur: “Bu mənzili tanıyırsanmı, bu necə yerdir?» Fətəli xan da çəkinmədən cavab verib dedi: «Bəli, bu haman savaş meydanı və qorxulu mənzildir , İsgəndər xanın ömrünün günəşi burada batmışdır”. Kərim xan bu münasibətsiz cavabdan qəzəblənir... Dərhal Fətəli xanı axirətə, öz qardaşı İsgəndər xanın yanına göndərir”.
Kərim xan “qonaqlıq” adı ilə Azərbaycan xanlarını vətənlərindən uzaqlaşdırır. Onlar bir tür girova çevrilirlər. “Şiraz qonaqlığı” sonucunda Qarabağ və Qaradağ xanlıqları bir sürəc Kərim xan Zənddən asılı vəziyyətə düşürlər. Girov götürülmüş Azərbaycan xanları Kərim xanın çalışmasına baxmayaraq “qonaqlığın” gözqamaşdırıcı görünüşünə aldanmırlar. Müxtəlif yollarla buradan çıxmağa çalışaraq, xanlıqlarla əlaqələrini bərpa edirlər. Bir sözlə, “Şiraz qonaqlığı” istənilən nəticəni vermir.

Urmiye Gölü Qoşuqu, Qoşar Hüşəng Cəfəri

2011-11-02T05:40:00.000-07:00

Vətənim Dustaq. Ruhum təngixir
Yanıma bir Gelib gədənim Olmur
Gələnlər sıxılır gidən Sınsıyır
Halıma bir Yanıb bilənim Olmur
Gəlməyin Durnalar Bizim kəndimiz
Çisginli Dumanlı Şaxtalı kənddir
Yolları Tikanlı Evləri Hisli
Qala tək Qapısı Taxtalı kənddir
Vətənim Dustaqdı Baxışım Geniş
Ürəgim Darıxır Sıxılıram mən
Qolumdan Saxlayın Halımı Sorun
El Gücü Olmasa Yıxılıram Mən

Urmunun Gölü tək Yalqızam Yalqız
Kəsilib Damardan Qanım Ey Ellər
Kəvirə Dönürəm Azərbaycan tək
Duymasaz Çıxacaq Canım Ey Ellər
Bir Əldi bilmirəm ya neçə Əllər
Əl Ələ Veriblər Əlim kəsilsin
Bilmirəm kimdilər? Bir iş Gördülər
Gedənim Sinsisin Gəlim kəsilsin
Bir nəfər Soruşmur Eləcə Biləndən
Baş verib Əlisiz cismdən Canı
Azər El Quruyub Şurəzar Olsa
Neynisiz? Neynisiz? Başsız iranı
Dindirmə Doluyam Doluyam Dolu
Gedirəm Zülmətin kökün Yolduram
O Qədər Ağlıyam Urmu Gölündə
Göz Yaşla Urmunun Gölün Dolduram
Qoşar: Hüşəng Cəfəri

Urmiye Gölünün suyu təmin olmazsa Urmiye Gölü Öləcəkdir

2011-10-24T06:12:00.000-07:00

Əli nəzər Dust iranin gölməçə qoruma örgütnün başxani : Urmiye Gölünün böyük alanına baxmayaraq ancaq əyər bu Gölün ölümünün önünü kəsmək üçün bir plan olamzsa Urmiye Gölü Aral Gölü kimin 5 il içində ölüm təlükəsilə qarşılaşacaqdır.
O deyir ki 24 plan iranin əkinçi örgüt tərəfindən masaya yatırılıbdır bu planların gərçəkləşdirməsində iranin çevre ve Doğa örgüt sorumludur.
Bu planların biri budur ki çevre və Doğa örgütü bir Ana laboratuvar yaratacaqdır ki orada Urmiye Gölüilə ilgili bilimsel çalişmalar ola, ancaq bu plan 1 ay bundan öncə önərilib hələ gərçəkləşməyibdir.
Nəzər dusta görə üçn əyalət ki Urmiye Gölünün su hövzəsində yer alırlar gərək aşağıda yazdığımız ölçüdə Urmiye Gölünün suyunu təmin edələr:
Batı Azərbaycan 870 milyon metr kub
Doğu Azərbaycan 270 milyon metr kub
Kürdistan əyaləti 959 milyon metr kub
Bu əyalətlərin su təmini Əkinçilik bölümündən alıanacaqdır, əski suvarma sistemini dəyişdirərək yenicil (modern)suvarmaq sistemləri əkinçilərə öyrətiləcəkdir.
Sorumlular planalrı ciddi alsınlar
Doğa və Çevre örgütünün başxan yardımçısı: bizim amacımız budur ki Urmiye Gölünün indiki su durumunu qoruyaq. Yeni planalrdan öncə su yönəticiliğində yenilənməklə sorunlari çözəməyə çalişaq. Biz dövlətin bu qonuda sorumlularından istəyirik ki Urumiye Gölüilə ilgili planalrı ciddi alsınlar, Urmiyenın Yaşamı savaşı bu işə bağlıdır.
Üzülərək görürük ki bu planlar heç bir sorumlu tərəfindən önəm verilmir və ciddi alınmır. Doğanin zarafati yoxdur, Urmiye Gölünün quruamsi ən az 6 milyon insanin yaşamına bağlıdır. Əyər Orumiyeh şəhərində Duz fırtınaları yarana 6 milyun ton Duz irani dağılda bilər və böyük və qaçınılamz bir təhlükə yarada bilər.
Urmiye hələ yaşayır ancaq onun önəmli Qan damarı iran dövlətinin bu qonuila ilgili olanalrın əlindədir.
Latin Türkcəyə çevirən: Urmulu Umud

Urmiye adı Belgesel Batı Azerbaycanda yayımlanacaqdır

2011-10-22T05:05:00.000-07:00

Urmiye Adlı Belgesel irəc fəttah təchizatçılığı və Əhəd ibadi yönətmənlığıylə yayımlanacaqdır.
Mehr xəbər Ajansinin yaydığı xəbərlərə görə bu bəlgəsel Batı Azərbaycan Radyo və televizyon tərəfindən hazırlanacaqdır.
Urmiye Bəlgəselində Urmiye Şəhərinin Tarixsel Abidələri tanıtım amacıyıla hazırlanacaqdır. Urmiye Bəlgəselinin sürəsi 35 Irmicik (dəqiqə) oalcaqdır.
Urmiye Şəhəri unesco tərəfindən iranin 19 -ci tarixsel şəhərı tanıtılıbdır və bu bəlgəselində amaci Urmiyeni daha doğru tanıtmaqdır!
Urmiye Güney Azərbaycanin ikinci Böyük şəhəridir və iranda Təbrizdən sonra ən çox Türk Ulusu yaşadığı bir yerdir. Urmiyenin son nüfusu 90% çox Türk yaşadığıbı bəlirləyibdir. bunun yanında köçkün kürdlər, ermənilər və nasturilərdə bu şəhərdə azınlıq olaraq yaşayırlar.

Umriye Gölünün qurumasının qabağını nece alabilerik?

2011-10-06T04:39:00.000-07:00

Arif Keskin
Umriye Gölünün qurumasının qabağını nece alabilerik?" sualı hele öz yerini qoruyur. Çünki, Urmu Gölünün qurudulması istiqametine İran rejiminin iradesi deyimemiş. İran rejiminin iradesini nece deyişdirebilerik?. Bütün gücümüzü bu istiqametde seferber etmeliyik. İranda bir neçe ay sonra meclis seçkiler var. Meclis seçkilerine Urmiye Gölü meselesini hakim etmeliyik. İran rejimi meclis seçkilerine qeder bu istiqametde anlamlı bir addım atmazsa, Azerbaycan seçkilere qatılmaması gerekir. Önümüzdki meclis seçkileri bizim stratejik hedeflerimizden biri olmalıdır. Önümüzdeki meclis seçkilerini Urmiye Gölü qurudulmasına etraz merhelelerinden birine çevirmeliyik. İndiden bu işe başlamalıyıq. Bir gün bele itirecek zamanımız yox.
Urmu Gölü etrazları haqda nə etməliyik? " sualına mənim təkliflərim:
1- Önümüzdəki Məclis seçkiləri stratejək hədəf olaraq seçilməsi,
2- Seçkilərə qədər hər tür miting və etirazlardan uzaq durulması,
3- Geniş və çox yönlü təbliğat işlərinin aparılması,
4- Etrazin ağırlıq nöqtəsinin bir şəhərdə olmaması və bütün şəhərlərə dağıdılması,
5- Təblığat işlər fəqət Urmiye Gölünün quruması ətrafında şəkillənməsi,
6- Məsələnin `Ərəb Baharı`, `inqilab`, `sərasəri qiyam` kimi təqdim edilməməsi,
7- Milli fəallar arasında umumi və müştrək ağıl və iradenən yaradılması, inhısarçılıq və `mən mərkzçilikdən` uzaq duruluması, kolektif ağıl və iradənin ortaya çıxarılmasına çalışılmalı,
8- Xaricde Urmiye Gölü ətrafında fonksyunal birlik yaradılması,

MHP Iğdır Milletvekili Sinan Oğan ile Urmiye Gölü'nü Konuştuk

2011-09-09T04:17:00.000-07:00

MHP Iğdır Milletvekili Sinan Oğan ile 8 Eylül 2011 Perşembe günü Urmiye Gölü ile alakadar iki saatlik ikili görüşmemiz oldu. Bu görüşmede Urmu Gölü sorununu bütün boyutlarıyla konuştuk. Sinan Bey, onu Güney Azerbaycanların meselesine duyarsız ve karşıt gösterenlere tepkisini ifade etti. Uzun yıllar Güney Azerbaycan meselesi ile gönül bağı olduğunu ve bu hareketi yakından izlediğini belirtti. Sinan Bey “Türkiye’de stratejik araştırma merkezleri arasında Güney Azerbaycan bölümüne sahip olan tek merkezin kendisinin kurup yönettiği TÜRKSAM olduğunu” dile getirdi. Bu görüşmede Azerbaycanlıların haklı beklentilerini bütün boyutlarıyla konuştuk. Bu vesileyle bütün dostlardan yazı ve konuşma üsluplarına dikkat etmelerini rica ediyorum. Siyaset uzun soluklu ve kompleks bir süreçtir. Bu süreçte dostlarımızın sayısını artırmalı düşman cephesini küçültmeliyiz. Tenkit etmeli ve haklı beklentimiz en yüksek sesle dillendirmeliyiz. Bunu hepimiz çok iyi bilmeliyiz ki konuşma ve yazılarımızda insanların kişiliklerini rencide etmemeye ve bizlerden uzaklaştırmamaya özen gösterirsek sonunda zafer bizimle olacaktır
Arif Keskin

Türkiye'deki Türk Milliyetçilerine Açık Mektubum

2011-08-28T08:31:00.000-07:00

Arif Keskin - Türkiye'deki Türk milliyetçilerinin önemli bölümü Güney Azerbaycan Milli hareketini " Batı projesi" gibi görürler. Onlara göre Güney Azerbaycan Milli Hareketi " Batının İran karışında oynadığı kozlardan" biridir. "Bunu ispat edebilirimsiniz?" dediğinizde size söyleyecek her hangi bir mantıklı yanıtları da yoktur. Bu hatalı bakış açısı öyle derin ve yaygın ki, Mayıs 2006 olaylarında Yeniçağ gazetesi "Bush Düğmeye bastı Azeriler sokağa döküldü" manşetini atmıştı. Yeniçağ'ın bu hanice manşeti hala aklımızdan çıkmış değil.
Urmiye Gölü olayları başladığında aklımdan yine bunlar geçti. Neden Anadolu'daki Türk milliyetçileri (az bir bölümü hariç) Güney Azerbaycan milli hareketinden uzak duruyorlar?. Neden Güney Azerbaycanlıların en zor günlerinde onların yanında olmuyorlar?. Neden hep uzaktan durup seyir ediyorlar? İran'da Türkiye'den sonra en fazla Türkün yaşadığını bilmiyorlar mı?. Osmanlı-Safevi kavgasının sayfası çoktan kapandığını unutmuşlar mı? Türklüğün olduğu yerde Şiilik ve Sünniliğin bir anlamı kalmaması gerektiğinin farkında değiller mi? Neden bu kadar kolay Ehmedinejad'ın boş ve anlamsız Amerikan karşıtı sloganlarına kanıyorlar?
Türkiye'deki Türk milliyetçileri Güney Azerbaycan konusunda büyük ve ciddi yanlışlık içindeler. Güney Azerbaycan milli hareketini ABD projesi gibi görmek büyük yanılgı olduğu gibi Azerbaycan Türklerine yapılmış en büyük haksızlıktır. Güney Azerbaycan Milli hareketi asildir ve Azerbaycan’ın kendi sosyal ve siyasal süreci içinden doğmuştur. Urmiye'de bu denli büyük olay oluyor, Batı basını her hangi bir şekilde yansıtmıyor. Batılılar Güney Azerbaycan haberlerini vermiyorlar. Urumiye'deki olaylar ilk protesto olayı da değil; bundan önce çok olaylar olmuş ancak duyuran olmamış. Batılılar Güney Azerbaycan haberlerine boykot uyguladığı halde Türkiye'deki Türk milliyetçilerinin Güney Azerbaycan milli hareketini " batı projesi" gibi görmelerini anlamak mümkün değil.
Urmiye Gölü kurursa Türk dünyasının önemli parçası olan Azerbaycan boşalacaktır. 15 milyona yakın Türkün yaşam koşulları alt üst olacaktır. Türk milliyetçilerinin yanı başında İran İslam cumhuriyeti Türklere karşı böyle cinayet işlerken Türk milliyetçilerinin sessizliği telafisi olmayan hata. Türklerin en ağır gününde onların yanında olmayanları Türk milliyetçisi adlandırmak olur mu? Türkün en ağır gününde ona sırt çevirenler Türk milliyetçisi sayılır mı?. Türk dünyası derdi olmayan Türk Milliyetçi sayılır mı?. Türklere mezhep ve dinlerine göre tutum geliştirenler Türk milliyetçisi sayılır mı?. Bin yıllardan sonra ilk defa Azerbaycan Türkleri ile Anadolu Türklerinin birlikte olma fırsatı i doğmuştur. Bu Fırsatı yanlış, sığ ve gerçeklikten yoksun yorumlarla baltalayanlar Türk milliyetçisi sayılır mı? Bundan her kes emin olmalıdır ki, Azerbaycan Türkleri Anadolu'ya kendi ana vatanları gibi bakıyorlar. Türkiye'deki Türk milliyetçileri (bir bölümü) istese de istemese de bu birliktelik olacaktır. Türk Milliyetçileri Güney Azerbaycanlılarla Anadolu Türkleri arasında köprü olmalıdırlar ancak olmuyorlar. Türk milliyetçileri içinden bazı münferit girişimler de olmasaydı buluşma imkânımız hiç olmayacaktı. Bu söylediklerimin çok acı olduğunu biliyorum. Bazılarının bana karşı düşman da olacağının farkındayım. Ancak hakikati söyleme zamanı gelmiş. Gerçek budur: kabul etsek de etmesek de. Emin olun ki, Bugünler unutulmayacak. Kötü günümüzde yanımızda olmadığınızı unutmayacağımız kesin. Yeniçağ gazetesinin 2006'da attığı hain manşeti unutmayacağız. Ancak bu bilinmelidir ki, Türkiye'deki Türk milliyetçileri istese de istemese de Güney Azerbaycan kendi yolunu gidecektir. Bu kervan öz yoluna devam edecek; bunu da hepimiz göreceğiz. Türk milliyetçiler içinde azınlıkta olmuş olsalar da Güney Azerbaycan fedaileri var. Onlar her şeye rağmen Güney Azerbaycan’ın yanında yer almışlar hala da almaktalar. Bu vesile ile onlara sonsuz teşekkürümü de bildirmek istiyorum. Eminim ki onlar da benim söylediklerimin doğru olduğunu Kabul edecekler.
27, Ağustos, 2011

Cəhənnəm və Cənnet Arasında Qalan Avara

2011-08-27T22:48:00.000-07:00

Arif Kəskin
Həyat çox mürəkkəb bir prosesdir və eləcə də bizim duyqularımız. Bəzi zamanlar elə hallar olur ki, nə gülə bilirsən nə də ağlaya bilirsən, nə sevinə bilirsən nə də kədərlənə bilirsən. İkisinin arasında bir yerlərdə olursan. Cəhənnəm və cənnet arasında qalan adam kimi. İndi mən özümü Cəhənnəm və cənnet arasında qalan avara adam kimi hiss edirəm. Nə gülə bilirəm nə de ağlaya bilirəm.
Urmiye həmasə yarattı. Urmiyenin həmasəsi son zamanlrda yaşadığım ən büyük hadisədir. Güclü və gələcəyə umudlu olmağımı sağladı. ` Azərbaycan Azərbaycanlılarındır` şuarının gərçək olduğunu gördüm. Keçmişi, kimliyi, sərvəti talanmış millətin qururlu üsyanını gördüm. O millətin gözlərində `gələcək bizimdir` alovunu hiss ettim. Bunlar məni qururlandırdı və sevindirdi.
Ancaq birdən öz-özümə düşündüm ki, bu sevinc və qururu yaradanlar indi zindanlarda. İndi işkəncə altındadırlar. Onlar indi iran islam cumhuriyəti kimi qəddar və vəhşi bir rejimin əlində əsirdirlər. Onların incə ruhları və kövrək bədənləri zalimin əlində. O qaranlıq və qorxunc duvraların arasında əsir olan qəhrəmanları düşününcə sevinə bilmirəm doğrusu. Bu durumda sevinməyi əxlaqi olaraq da görmürəm. Onlar azad olmayınca sevinə biləcəyimi düşünmürəm.
Urumiye hadisələrinin verdiyi qurur və sevinc duyquları məşru olsa da, ancaq qəddar rejimin əlində əsir qəhrəmanları unuddurmamalı. Onlarla əmpati etməliyik. Onların bütün eəzablarına bizlər de qatılmalıyıq. Belə olunca Bİr və tək vucud olduğumuzu yaxşı hiss edərik. Çünkü zindandakı qəhrəmanlarımız bizim hər şeyimiz. Onlar yoxsa vətən yoxdur, vətən yoxdursa bizlər de yoxuq. Bizim varlığımız onlardan asılı. Biz onlar yaşadığı qədər yaşayırıq. Biz onlar qəhəramanlıq yaratdiqca qəhrəman sayılırıq. Elə ona görə də, onlar gülə bilmədiyincə bizlərin gülməsi də mənasız və yersiz olur.
İndi mən özümü cəhənnəm və cənnet arasında qalan avara adam kimi hiss edirəm. Nə gülə bilirəm
nə de ağlaya bilirəm. Nə edərsəm avarlık duyqusundan azad olabilərəm?

Murat Karayılan'ın BBC Farsça Bölüm ile Söyleşisi: İran’la Dolaylı Görüşüyoruz

2011-08-20T22:28:00.000-07:00

Murat Karayılan'ın BBC Farsça Bölüm ile Söyleşisi: İran’la Dolaylı Görüşüyoruz
Arif Keskin
BBC Farsça bölümünün Murat Karayılan’la yaptığı söyleşisi çok anlamlı. Murat Karayılan’ın söyleşisinde “PJAK ve PKK’nın aynı örgüt olmadığını”, “PJAK kendi lider kadrosu tarafından yönetildiğini” ve “ PJAK üzerinde etkimiz var ancak kararlarında belirleyici değiliz” şeklinde iddialarda bulunuyor. Karayılan’ın bu iddiaları yeni değil, eski söylediklerinin tekrarı.
“İran’la Dolaylı Görüşüyoruz”
Karayılan’ın söyleşisinde can alıcı noktalar İran ilgili söyledikleridir: İran’la uzun süre yüz yüze görüşüp konuşuyorduk. PJAK kurulduktan sonra da görüşmelerimiz sürüyor, ancak görüşmelerimiz dolaylı ve vasıtalar aracılığıyla gerçekleşiyor.
“Biz İran’la her hangi bir şekilde savaşmak istemiyoruz”
İran bize PJAK’ı devreden çıkarırsanız ilişkimizde çok şey değişir” diyor; Biz de onlara “ ombalamayı keserseniz her şey değişir” diyoruz. Biz PKK olarak İran İslam cumhuriyetini kendimize düşman olarak görmedik ve görmüyoruz da. Biz PJAK’ın İran-Irak sınırından geri çekilmesini ve onların yerine biz PKK’lıları yerleştireceğiz. Biz sizin vasıtanızla (BBC Farsça Bölümü) İran yetkililerine mesajlarımızı iletiyoruz. Biz İran’la her hangi bir şekilde savaşmak istemiyoruz.”
“ABD-İran Bizimle ilgili görüşüyorlar”
Murat Karayılan “ ABD-İran bizimle ilgili müzakere ediyorlar, ABD istihbarat bilgileri Türkiye aracılığıyla İran’a iletiyor. ABD’nin casus uçakları geceleri keşif yapıyor ve bu bilgiler esasında İran Kandil’i bombalıyor” diyor.
“PJAK-ABD İlişkisi iyi değil”
Murat Karayılan PJAK-ABD ilişkisi ile ilgi önemli sözler söylüyor: PJAK ABD ile görüşmek ve ilişki kurmak istiyordu ve hala da istiyor. Ancak bu ilişki bir türlü kurulamıyor. Çünkü ABD PJAK’a “PKK’dan uzak dur ve onlarla bağını kes” diyor. Ancak PJAK bunu kabul etmiyor. Bu nedenle ikilinin ilişkileri gergin”. ABD nasıl ki PJAK’a “PKK’dan uzak dur” diyor; İran da bize aynı şekilde “PJAK’dan uzak dur” diyor. PJAK Amerikalıların isteğini kabul etmiyor, bizler de (PKK ) İran’ın .
http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/08/110820_l78_pkk_iv.shtml
“PJAK silahı Bırakırsa Her Şey değişir”
Devrim Muhafızları Kara Kuvvetleri komutanlarından Hamid Ahmedi " PJAK silahlı çatışmayı bırakırsa ve siyasi faaliyet ederse onunla işim olmaz" açıklamasını yaptı. Ahmedi “ İran'ın Irak topraklarına hiç girmediğini” s ve ellerinde sadece 40 ile 50 arasında öldürdükleri PJAK 'lının listesinin olduğunu belirtiyor. PJAK’ın üyelerinin ülke dağılımıyla da ilgili çok farklı noktaları belirtiyor: “PJAK üyelerinin sadece %25'nin İranlı Kürtlerden oluştuğunu ve diğer %75'nin Suriye, Türkiye ve Iraklı olduğunu iddia ediyor.
http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1829467&Lang=P

Urmiye Gölünü əpridilmişliyimiz Qurutdu

2011-08-19T23:17:00.000-07:00

Ramin Cabbarlı
Urmu Gölünü əpridilmişliyimiz qurutdu
Uşaqlıqda qonşunun oğlu bir kərə mənlə savaşdı. Sonralar bir neçə dəyqəlik küçəyə qoyduğum çantamı məndən gizli olaraq təpiklədiyini duydum. Çantam o an özünə mənlik qazanmışdı. Artıq o çanta deyil idi. O, “mən” idi. O, çantamı deyil, məni təpikləmək istəmişdi. Bütün nəsnələr(əşyalar) beləcə canlılaşa bilir.
Araz, yalnız xəzərə axan bir çay deyil. Bizim üçün varlığımızın bir parçasıdır. Anılarımızın tanığı(şahidi) , iştirakçısıdır. Bütün dağlar, çaylar, göllər beləcə kimlik qazana bilirlər, Ulusallaşırlar. Urmu gölü, şor suların yığıntısı deyil, ən şirin varlıqdır, ən acı gerçəklik...
Son vaxtlar Urmiye Gölünün quruması nədəni haqqında bir çox yazılar, müsahibələr oxudum. Çıxış yollarını oxudum. İranda bənzər olayları, dünyada bənzər olayları oxudum. Oxşar sorunları necə çözdükləri haqqında bilgilər qazanmağa çalışdım. Çıxış yolları yox deyil idi, bu sorundan daha ağır örnəkləri İranda çözmüşlər. Sadəcə yollar bağlanılmışdı.
Urmiye Gölünü heç bir sədd(bənd), heç bir quyu qurutmadı, günəş suyunu buxarlandırmadı. Onu səddlər deyil, sədd qurmaq düşüncəsi qurutdu. Səddlər, düşüncədən doğan işlərdir yalnız.
Urmu gölü kimlik qazandı, o “biz”dir, o, “Azərbaycan”dır. O, artıq əpridilməyə məhkumdur. Kimliyimizi əpritməyə atılan addımlar kimi. Növbəti addımın qorxunc səsidir. O, kimliyilimizin parçasıdır. Əprildilmiş varlıqdır,YOXluqdur.
Urmu gölü, mənim çantamdır...
19.avqust.2011
3:34

Dünən Savalan dağında tarix yazıldı

2011-07-29T05:33:00.000-07:00

Arif Kəsin
Dünən Savalan dağında tarix yazıldı . Azərbaycan milli fəalları yenə də möhtəşəm hemasəyə imza attilar. Bu dəfə də Azərbaycan Türk millətinin istəkləri Savalan dağının zirvəsində səsləndi. Savalan dağı öz qəhraman oğullarının hemasəsini gördü, eşətti, ləms etti. Azərbaycan milli fəalları Savalanın zirvəsində Azərbaycanın dərdlərini, əzablarını və haqlı istəklərini bağırdılar. Ulu babalarımız çılqın, qeyrətli və qorxmaz oğullarının bağırtılarını eştti. Ulu babalarımız Qıratın ayaq səsini eşitti.
Dünən Savalan dağında tarix yazıldı. Savalan dağı yenədə bir tarixi ləhzəyə şahid oldu. Milli hərəkatımız üzərində olan bütün təzyiq vasitələrini yıxaraq, zalimlərin qılıncının bütün acımsızlığıyla dolaşdığı bir zamanda bütün süngülərə sinə gərərək ` yaşasın Azərbaycan` dedi. `yaşasın Azərbaycan`şuarı başı bulutlara dəyən, ürəyi oqyanus genişliyində olan və gözlərində gələcəyin atəşi yanan qəhrəman oğulların dodaqlarında Azərbaycanın səmalarınıda ışıqlandı. Zalim qaranlığı dəldi. Millətə yol göstərdi. Millətə özünü,kimliyini, keçmişini və əsalətini anllattı.
Dünən Savalan dağında tarix yazıldı . Azerbaycanın qəhrəman oğulları sinələrini süngüyə gərərək `yaşaın Azərbaycan` dedi. Hamımıza göstərdilər ki, Savalan zirvesini fəth edən qərəmanlar yaşadiqca Azərbaycan ölməyəcək, Azərbaycan yenidən doğulacaq və onda üzü qaralıq ` milli hərəkatı yoxdur` kimi cəfəngiyatı təkrarlayan baxar korlara qalacaq. Onda Savalan dağında hemasə yaradanlar millətimiz qəlbində əbədi yaşayacaqlar.
Dünən Savalanda Tarix Yazıldı.
Görüntülər

Urmiye Gölünün tək Yaşam Yolu Su təmin etməkdir

2011-07-13T02:49:00.000-07:00

Batı Azərbaycan Çevre örgütünün başxani: Urmiye Gölünün quruamq sorunu 10 il olur ki Göl hər il Suyunu gedərək əldən verir, ötəki illərdə sayız Səddlərin tikilməsi, yağışın az yağması, Orumiyeh – Təbriz Körpüsü, havanin istiliği vs nədən olubdur ki Urmiye gölü ölümlə qarşı qarşıya ola.
Əbbasnejad : Urmiye Gölünün Duzu indi ki durumda kristallaşmaqdadir və Urumiye Gölünə tökülən sular daha azalıblar.
Urmiye Gölünün bu gün ki durumunda 1 milyard metr kup suya ehtiayci var.
Indi ki durumda Orumiyeh Gölünün 2 min 700 hektar alanı Duzluğa çevrilibdir. Ancaq yeni bir olayda var ki yenilikdə Duzlar yığışaraq bir Duz Günbəzi biçiminə çevrilməkdədirlər, elə ki Urmiye Gölünün Adalarında yaşayan çeşidli heyvanlara su aparmaq üçün çoxlu sorunlarla qarşılaşmışıq.
Ababsnejad: elə ki bilirsiniz hər il milyonlarca Qızılqaz(Flamingo) dünyanın çeşidli bölgələrindən Urmu Gölün köçürdülər ki bir neçə ildə bu quşlar bilə barmaq sayısında olublar, Urmiye Gölünə köçən filamingolar isə Duza bataraq yaşamlarını itirirlər.
Urmiye Gölünün tək yaşam yolu budur ki bu Gölün Suyu tikilən səddlərdən və Urmiye Gölünün su hövzəsindən təmn ola, yoxsa Urmu Gölü öləcəkdir.
Latin Türkcəyə eçvirən Urmulu Umud
Umud Urmulu: tərəfsiz çevre və Doğa Uzmanalrın dediklərinə görə Urmiye Gölünün ötəki durumuna dönüşü üçün ən az 20 milyard metr kub suyu ehtiyaci var ,ancaq Batı Azərbaycan çevr evə Doğa Örgütü necə 1 milyard metr kub su deyir bir az düşünmək gərək.

Güney Azәrbaycan-İranda yaşayan Türk xalqı, Türkiyә dәstәyini necә qazanabilәr?

2011-07-09T22:57:00.000-07:00

Güney Azәrbaycan-İranda yaşayan Türk xalqı, Türkiyә dәstәyini necә qazanabilәr?
Aşağıdakı yazı Sayın Rasim Sağlam vә Bulent Yilmaz bәylәrin mәnim bir statusuma kament olaraq yapdıqları qatqılardır. Qonu haqqında çox qapsamlı vә dәyәrli vә yeniliklәr içәrәn tәsbit vә düşüncәlәr daşıdıqlarından bunların qamuca oxunmasının olduqca yararlı olacağını düşündüm. Bu üzdәn dә sözü edilәn kamentlәri birlәşdirәrәk ayrı bir yazı biçimindә sәfhәmdә paylaşmaq istәdim.
Mehran Baharlı:
Türkiyәnin olqunlaşan ortadoğu dış siyasәti, er gec İran vә Güney Azәrbaycan qonusunda da özünü göstәrәcәk vә bu devlәt Fars kökdәndinçi ırqçı İran devlәti yox, Güney Azәrbaycan vә Türk xalqının yanında yer alacaqdır. Buna daha erkәn әrişәbilmәk üçün biz, Türkiyәnin indiki İran vә Güney Azәrbaycan siyasәtini daha yüksәk sәslә, daha sıx vә sürәkli olaraq әlәşdirmәliyik.
Bulent Yilmaz:
Türkiyenin meseleye bakişinin farkli boyutlari var. Öncelikle Türk kamuoyu iranda bir Türk halki olduğunu dahi bilmiyor. bunun sebebi ise irandaki Türklerin maruz kaldiklari politikalara karşi seslerini dünya kamuoyunun ilgisini Çekecek şekilde direnç göstermemeleridir. Yani ağlamayinca nasil bir çocuğa meme verilmiyorsa bir 30 milyonluk bir halk da şikayetini, Üzerindeki asimilasyon politikasina karşi ayağa kalkişini yüksek sesle gerekirse can vererek dile getirmesi gerekir. bu konuda yapilanlar ve Ödenmis bedeller varsa bile Türk kamuoyuna Ulasan Görüntüler yok. Irandaki Türklerin büyük kisminda iran politikalarini benimser bir yaklaşim söz konusudur. internette taniştiğim ve objektif şekilde sohbet ettiğim Türkleri Özellikle konuşturuyorum ki gerçekte ne düsündüklerini anlayabileyim. bu nedenle bazen pan Türkist politikalari hafifce elestiriyorum ki gercek düsünceleri ortaya Çiksin. bu Şekilde serbeti verince inanilmaz bir mankurtlasma olduğu anlaşiliyor. Kendisine Türk diyenlere karşi nasil sinsice bir Öfke nobeti geçirdiklerini gördükce farslarin işini ne derece iyi becerdiğini görüyor ve kahroluyorum. adam iran Türku ama "eger iran Türklere Türkçe eğituim verirse araplar lurlar kasgaylar Türkmenler beluçiler gibi diger Türk soylu halklar ve milletler hepsi ister ve ortada iran kalmaz" diyor. iranin derdi bu arkadasa kalmis.
ikincisi iran Türkiyenin enerji arzinda Önemli bri kaynaktir. rusyaya olan bağimlilik iran gaziyla asilmaya Çalişiliyor. bu ihtiyac o kadar barizdir ki amerika bile Türkiyeye Çikip bir Şey diyemiyor Çunku anlayisla karşilamak zorunda. Türkiyenin iranla arasinina açilmasi enerji darboğazina girmesi demektir. bu açiği kapatabilecegi çok fazla seçeneği yok. Kuzey irakla bu nedenle ilişkilerini iyileştirmeye çalişiyor çunku bolgedeki büyük rezervlerden yararlanarak bu bağimliliğini azaltmaya Çaloşiyor.
Üçüncü sebep kürt sorunudur. Türkiye PKK ile mücadele ederken PJAK ile savaşan iranla koordineli Çalişyor. Örgütün kontrol edilebilmesi için iranin kendi topraklarinda PKK ya Göz yummamasi lazim. Yillarca iran kendi sinir boylarinda PKK ya goz yummuştu. Artik PJAK in saldirilariyla sorunun kendisine de Uzandigini gördüğü için uyumlu Çalişiliyor. Iranla bozulacak bir ilişki bu işbirliğini de bozabilir.
bunun yaninda iran gelisen ekonomisi ve alim gücüyle Türk sanayisi ve hammaddesi için iyi bir pazardir. Şu an icin 10 milyar dolar civari olan ticaret hacmi 30 milyar dolara Çikartilmak isteniyor ve mevcut durumda iran lehine olan ticaret dengesi lehimize donuşturulmek isteniyor. Petrol ve doğalgaz nedeniyle arada dengesizlik var Çunku.
butun bunlara karşin eğer irandaki Türkler ses getirecek eylemler ile büyük bir başkaldiri yaparsa Türk kamuoynu buna sessiz kalamaz. ancak yüzyillardir savaşmadiğimiz irana karşi bir operasyon yapilamaz. Türkiye meseleyi dünya kamuoyuna taşimak dişinda Çok büyük adimlar atmaz. Tabi Türkiyedeki kürtlerin otuz senedir yuruttuğu çok uzun ve kanli bir mücadele gğze alinabilirse iran bunun altindan kalkamaz. böyle bir kanli süreci başlatabilmek ve iran Türklüğünü mücadeleye kanalize edebilmek için iki seçenek var. Ya PKK nin yaptiği gibi silahli mücadele hem devletin silahli güçlerine hem de içerideki fars yanlilarina yönelecek. yillar süren kanli çatismalar sonucunda ailesinden evlatlarini yitiren kişiler iran devletine karşi iyice düsmanlik besleyecek. Yillar sonra şiddet karşi Şiddeti doğuracak ve Türk halki irana karşi iyice tavir alacak. Irandaki Türklerin büyük kismi Ölen genclerinin milli dava icin olduğunu anlayip irana karşi çiktiğinda iran çöker. 2. yol ise silahli mücadeleye girmeden Öncelikle halkin içinde Türklük bilincini artiracak sosyo kulturel Çalişmalar yapmaktir. bu Çalişmalar belli bir seviyeye gelip halkin desteği alindiginda iranda siyasal dönüşümler için barişçil mücadele verilebilir. ancak bu yolun sakincasi eğer kisa vadede sonuc alinmazsa siradan halk kitleleri umutsuizluga kapilip fars tezlerine dönüş yapabilir. Unutmayalim ki halkin kahramanlara ihtiyaclari vardir. ve iran Türklüğü kendi kahramanlarini gerekirse Ölüm pahasina Çikartmak zorundadir.
iran Türklüğü yüzyil Önce Settar Hanin tahranda Ermeni polis sefi tarafindan nasil Şehit edildiğini ve bugun karabağda ermenilere destek veren iranin Şiilik Üzerinden din mezhep kardeşliğiyle Türkleri kontrol ettiğini artik anlamasi lazim. iranda atan her Türk yüreği bağimsizlik için atmalidir. farslarla evlilikler derehal sonlandirilmalidir. bu ortak evliliklerden doğan Çocuklar bağimsizlik düsüncemize en büyük direnişi gösteren kitleler oluyor. nasil ki bir evlat Anne babasinin ayrilmasini istemezse bu melez Çocuklarda iranla Azerbaycanin ayrılmaması için bizzat içimizde casit gibi Çalişiyor. Türk kızları ve Erkekleri birbirleriyle evlenmelidir. Bu milli davaya hizmet eden herkes karma evliliklere Çok büyük direnc göstermelidir. kızlarımız ve Uşaklarimizla konuşup Azerbaycan Türkleri içinden evlenmelerini sağlamaliyiz. bu evliliklerden doğan Çocuklar Öncelikle Anadillerini Çok iyi Ögrenmelidirler. her Türk Çocukalrini dede korkuttan baslayarak Türk eserlerini okutmalidir. latin alfabesi evde mutlaka Öğretilmelidir. bu eğitimi veremeyen ailelere her Türk genci gidip onlarin Çocuklarina dilimizi kulturumuzu ve latin alfabesini Öğretmeli ki iletisim kurabilelim.
Rasim Sağlam:
Türkiye Cumhuriyeti kuruluş yıllarında http://tr.wikipedia.org/wiki/Nuri_Killigil gibi güney azarbeycan + Kuzey azarbeycanında içinde olduğu devleti hesap eden topluluk az değildi. Yunan savasında Avrupaya karşı destek ...olmak anlamında Rusya yı taraf seçmek yardım alabilmek gerekiyordu bu siyasetin sonunda bu meseleye uzak kalmak zorunda kalındı ama . Nuri paşa gib bir çok kişi ölene dek bunu savundu.
Günümüze gelince ;
1 - Benim fikrimce önce Güney Azerbaycan kendi içinde birlik olmalı her yerde özlüğünü korumalı Asimilasyona direnmek ve dünya gündemine gelebilmek için her ülkede en az yılda bir gün Güney azarbeycanlıların günü olmalı v...e bu sorun işlenmeli.( Bunu şu nedenle söylüyorum Mehran bey size ulaştığım insanlarda ben bir birlik göremiyorum dinci Türkleri saymıyorum zaten , biraz Güney Azerbaycan Milli Hareketi var Daha çok kucaklayacı bir yapı lazm)
‎2- İran içinde diğer Türk gruplar ve diğer ezilen diğer gruplarla (kürt ve diğer) her türlü probleme rağmen ortak bir platformdan vazgeçilmemeli problemler ilerde konuşulmak anlaşılmak üzere dondurulmalı.
‎3-Sizi en iyi anlayanların öncelikli Azarbeycan Cumhuriyeti olması lazım ordaki hükümetinin de reddemeyeceği kadar bir kamuoyu öncelikle orda oluşturmak gerekir.Ne kadar istediğiniz gibi olmasada size göre bağımsız rejim.Gereksi yere o yönetimide beğenmediğiniz yönleri olsada her platformda yermek mantıksız bazılarınız öyle davranıyor.
‎4-Türkiye konusuna gelince Türkiyede bir size karşı uyanışın olabilmesi için .Sizin öncelikle tanınmanız lazım. Sizi en çok Türkiyede tanıtacak ilk kuvvet Azarbeycan Cumhuriyeti tüm fertleri ; Türkiyedeki Azarbeycan kökenli tüm kitle (özel...likler caferilerde birlikte) ; Türkiyedeki milliyetçi gruplar ve qızılbaş kitle bunlar üzerinde çalışırsanız bir kamuoyu oluşur. Şimdiye kadar böyle bir şey yeterli değil.Burdaki dediğim grupları hassaiyetleri ile kendilerinize çekebilirsiniz.Konserlerle ; Toplantılarla özellikle en etkili olanı söyleyeyim Yurt dışındaki Türkiye vatandaşları ile kurduğunuz insani sosyal münasebetler sizi daha çok iyi tanıtıyor.ABD dedekiler özlellikle .Ama Avrupa nezninde bu iyi işlemiyor ben Avrupda en az 5 milyon insanımız var bir gün ağızlarından Güney Azarbeycanla ilgili bir şey duymadım. Ama Amerikadakilerden duydum.

"Traxtur Günü" : İldə Bir Gün Traxtur Günü olsun Təklifi

2011-07-08T08:17:00.000-07:00

Arif Keskin - Dəyərli dostlar,
Traxturun tərəfdarları onun adını milli hərəkatın yaddışında əbədiləşdirmək isteyirlər. Tarixi-milli yaddaşımızda Traxturun əbədiyləşməsini milli vəzifə, əxlaqi borc və insani vəfa kimi görürlər. İçəridəki dostlar bu təkliflə əslində, traxturu bir sosial ritüəl(mərasim) olaraq gündəlik hayatımızda yaşamamızı hədəfleyirlər. Traxturun ritüəlləşməsi istiqamətində, ildə bir günü traxtur günü` olaraq müəyyənləşdirilməsini önərirlər. İçəridəki dostlar tərəfindən gələn bu təklifi doğru, məntiqli və gərçəkləşdiyində milli hərəkatımıza çeşitli fayda verəcəyi fikrindəyəm. Bu doğrultuda, doğru günün seçilməsi və milli hərəkatımızda umumi təfahümün olması əhəmmiyət daşıyır. İçəridəki dostlar bu təklifin mübahisəyə açılmasını isteyirlər.

Urmiye Gölü quruyursa, milyardlar ton Duz, iranin Azerbaycan bölgəsini yandırıb yaxacaqdır

2011-07-08T05:10:00.000-07:00

Batı Azərbaycan çevre Qoruma örgütü gənəl bşxani Həsən Ababsnejad, Urmiye Gölü Alanının yüzdə 53 quruduğunu bildiribd.
50 min hektar Alanıla iranin Quzey batısı, Azərbaycanda yerləşən Urmu Gölü, iranin ən böyük Duz Gölüdür. Uzmanalrin dediginə Görə; Urumiye Gölünün Dabanında 10 milyard ton Duz vardir.
Orumiyeh Gölünün Suyu Cığatı(Zərinə-rud), Tatau(Simine-rud), Godar, Nazlı və Zola çaylarından təmin edilən Urmiye Gölü, son 20 il içində tikilən 35 sədd sonucunda 5/5 milyard metr kub daha az seviyə sahib olmuşdur. Daha öncə yarım milyon metr kup də başqa çaylardan və bulaqlardan təmin olan Urmiye Gölü, yanlış su yönəticiliği sonucunda bu sulardan da Məhrum Qalmışdır.
Bir zamanlar Ənzəli batlağından sonar iranin ən böyük Doğal heyvan Barınağı sayılan Urmiye Gölü, UNSCO tərəfindən qeyd olunan 102 Adadan olaşmaqdaydi ki, ahzirda onlardan heç bir Əsər qalmamişdir.
Deyilənlərə görə, bir zamanlar Urmiye Gölünün Duz oranı hər literdə 80 gr iydi və Urmu Cənnəti olaraq bilinirdi.
Uzmanlara Görə, Urmiye Gölünün qurumsi yanlız bölgəni dəyilı, Iraq və Türkiyənidə etgiləyəcəkdir.
Batı Azerbaycan çevre Qoruma Örgüt gənəl başxanı Həsən Abbasnejad, Urmiye Gölü Alanı yüzdə 53 Quruduğunu bəlirlətərəkŞ Araz çayından illik bir milyard metr kub suyun Gölə köçürməsi gərəkdiyini Vurğuladi.
Orumiyeh Gölünün Güney Bölümlərinin 10 km gerilədiğini söyləyən Abbasnejad, Dünyanin 2ci Duz Gölü olan Urmiye Gölünü ngeçən 15 il içində həm yağışların azlığı, həmdə yer alti və Yer üstü sularin uyğunsuz bir ölçüdə işlədilməsinə şahid olduğunu söyləyərək, ahzirda Urmiye Gölünün Duz oranı hər literdə 180-400 gra çataraq kristallaşmiş v bu durum son dərəcə təhlükəlidir dedi.
Abbasnejada Görə, 5 min 700 km Alan olan Urmiye gölünün 2 min 700 km2 Duzluğa dönmüş və Duz təpəciklərinin bəlirlənməsi, Gölünyönətimini çətinləşdirmişdir.
Batı Azərbaycab Çevre qoruma Örgütünün gənəl başxani, bölgədə hava istiliği 2 dərəcə artamsı nədəni ilə, Suyun daha sürətli bir biçimdə Buxar laşdığını vurğulayaraq, Quşların, özəlliklə oaraya köç edən Qızılqazların(Flamingo) qanadları yapışan Duzlar üzündən Uçmaqda çətinlik çəkdiklərini də sözlərini əkləyir.
Abbasnejad Ayrıca, son zamanlarda boru yoluila Urmiye Gölünə su köçürülməsi planini dövlət örgüt tərəfindən onayladığını və yaxında 18 km boru çəkilərək, Sarı ceyranların önəmli Yaşam mərkəzlərindənolan Eşşək Adasına su köçürüləcəğini vurğualdi!.
Abbasnejad 1390 ci ildə gərçəkləşdirməyə çalişilan bu planida söyləyibdir.
Çevre Uzmani və Biliyurdu öyrətməni olan Doktur ismayil Kəhrom isə Dövlətin Sulama sistemində düzəliş apardığını söz verdiğini, Ancaq əkin yerlərinin hələdə gələnəksel Yönətmələrlə sulandığı nədəni ilə çox ölçüdə suyun buxarlaşaraq hədər olduğunu söyləyir.
Həhroma görə, Orumiyeh Gölünün tam quruduğu təqdirdə, Yel, Duz zərrələrini Əkin yerlərinə dağıdacaq və Urmiyənin Adlım Üzüm və Alma Bağları quruyacaqdir.
Urmiye Gölünü Qurtaramaq dərnəgi başxan Yardımçısı bəşir Cəfəri, Urmiye Gölü çevresindəki əkinçilik işini dayandırıldığını söyləyərk, bölgə kəndlərin hələ boşaldılmağını, ancaq susuzluğun ciddi biçimdə işsizliq yaratdığını bəlirlətir.
Urmiya Gölünü qurtarma plani həyata geçirilmədikdən təəssüfünü bildirən Bəşiriyə görə, əyər Urmiye Gölündəki bu durum Kontrul altına alınmazsa, yaxın gələcəkdə ölkə üçün Ciddi bir Sorun yaradacaqdır.
ona görə, Urumiye Gölünün qurtarmasi üçün əməli bir girişim başladılamzsa,iranin hər tərəfini və özəlliklə ölkənin Quzey Batısındaki Azərbaycan Əyalətini Duz Tuzu basacqdır.
Əkinçi evi Gənəl Başxani Doktur isa kəlantəriyə Görə, Urmiye Gölünün üçdə ikisi Qurumuşdur və əyər hamısı Quruyarsa Bölgə Xalqi orani tərk etmək zorunda qalacaqlar.
Kəlantəri deyir: Urmiye Gölünün Qurumasi ilə Ağ Dənzidən irana və Doğuya doğru hərəkət edən Külək, Duzları Ərdəbil, Zəncan və Qəzvinə qədər Dağıdacaq və Hətta Təbriz və Qoşaçay kimi şəhərlər boşaldılacaqdır.
Urmiye Gölününü qurtarılmasi üçün önərilən planalrı şaşirdici olaraq dəyərləndirən kəlantəri, Araz çayından Su köçürülməsinin də iran üçün bir payın olmaması nədəni ilə icra ediləbilməz bir plan olduğunu altını çizir.
Kəlantəri deyir: Arazdan Suyun köçürülməsi üçün yol üzərində suyun 700 metr yüksəkliğində pomplanmasi gərəkir. Xəzər Dənizindən Suyun gətirlməsi üçün də suyun 1000 metr yüksəliğində pomplanmasi alzimdir.
ona görə, Urmiye Gölünün Qurtarilamsi,iran Dövlətin öncəlikləri arasında dəyil və Bölgədəki siyasətlər daha ço fabrika və havaalanı tikintisi üzərində odaqlanmişdir.
Bu yazı TRT Türkdə Ərəb əlifbasila olaraq yayınlanmışdır, Umu Urmulu yazını latin Türkcəyə çeviribdir.

Urmiye Gölü Sadəcə Doğu Azərbaycan tərəfində, Yaxlaşıq 1500 km geriyə Oturubdur

2011-07-03T07:22:00.000-07:00

Məməd Əşrəfniya Doğu Azərbaycan əyalətinin vali yardımcısının Urmiye Gölü Quruamsı haqqında sözlərini yayınlayıb.
Fars news xəbər ajansi, Əşrəfniyanin dediyinə görə Urumiye Gölü sadəcə Doğu Azərbaycan Əyaləti tərəfində, yaxlaşıq 1500 km geriyə oturubdur.
Doğu Azərbaycan Əyalətinin yardımcısı: "Urmiye Gölü 9 milyard metr kub su əksikliği vardir" diyərək, Urmiye Gölünə axan çayların üstündə tikilən sədlərin, Gölün qurumasinda özəl bir rolunun olmadığını vurğulayib.
Ayrıca geçən ay Batı Azərbaycan çevrə Qoruma mərkəzi başqani Ababsnejad verdiği bilgilərə görə, geçən 6 ay içində yağan yağış nədəni ilə Urmiye Gölünün ekologiya seviyəsi 271 min metr 75 cm olmuşdur. Başqa bir deyişlə, su seviyəsi 6 aya görə 75 cm yüksəlmişdir.
Ababsnejada görə: bu yüksəlişə abxmayaraq Orumiyeh Gölünün seviyəsi, istandard ekologiya seviyəsıyılə müqayisədə 2 metr 25 cm və geçən 40 ildə seviyəsyilə müqayisədə 3 metr 25 cm daha azdir.
Abbasanejad Urumiye Gölünün geçən 40 ildəki normal seviyəsinə yüksəlməsi üçün 10 milyard metr kub suya ehtiayci olduğunu vurğulayibdir.
Batı Azərbaycan hava bilgi Örgütü başqani mətləbi fərddə, geçən 6 ay içindəki yağış oranı 330 mm üzərində olduğunu qeyd edərək, bu ölçününü geçən ildə görə 22 mm artdığını söyləyibdir.
Ayrıca Associated Press xəbər ajansi da dünyanin üçüncü ən büyük Duz gölü olan Urmiye Gölü haqqında geniş bir yazı yayınlaraq, Gölün son illərdə su qaynaqlarının yüzdə 60-ini itirdiyini və bir Duzluğa çevrildiğini Vurğulamışdır.
Associated Press ajansi, Gölün önümüzdəki illərdə tamamyilə qurumaq təhlükəsiylə qarşı qarşıya qaldığını vurğulayaraq, yanlış su yönəticiliği və Urmiye Gölünə axan sular və çayların yox olmasını, Gölün su qaynaqlarının qurumasındaki ən önəmli nədən olaraq göstərir.
Associated Press xəbər ajansi, bölgə Ulusunun bir çoxunun gəlirinin Urmiye Gölü Turizmindən sağladığına diqqət çəkərək, qayıqların(gəmi) sadəcə 10 dəqiqə su üzərində qalabildiyini və orada çalişan insanlarin yaıxnda işsiz qalacağını bildirir.
Urmiye Millət Vəkili Zakir Oyarılarında işarə edən Associated Press, Urmiye Gölündə Duz Tsunamisi təhlükəsi gedərək artdığını bildirir.
Zakirə görə, önümüzdəki 2 -5 il içində 10 milyard ton Duz, Bölgə Ulusunun yaşamını təhdid edəcəkdir.
Təbriz Bələdiyə Örgütünün üyəsi Məsud pezeşkiyan da Urmiye Gölünün qurumaq üzərə olduğunu, ancaq iran dövlətinin bu qonuda heç bir sorumlu olduğun olmadığın vurğulayir.
Bütün bu olumsuz gəlişmələr qarşısında bölgə Ulusunun tepkisi də hər geçən gün artmaqdadır. 13 Fərvərdin (Gəzi Günü)tarixində Urmiye Gölü çevrəsində geniş bir göstəri yapıldı. Ayrıca geçən ay, Urmiye biliyurdu Öyrənciləri və Təbriz islami sənət biliyurdu Öyrənciləri tərəfindən Urmiye Gölü fəlakətinin gözlə önünə sərmək üçün büyük bir sərgi dözənləndi.
Ayrıca Urmiye Gölü qurumaq fəlakətiilə ilgili italyanin ən adlım dərgisi bir fotogallery və xəbərə yer verərək avrupa insanina Urmiye Gölü quruamsini çatdirdi.
Bu xəbər Ərəb Əlifbasi Türkcə TRT Türkdə yayılıb və Umud Urmulu latin Türkcəyə çeviribdir.

Urmiye Gölünün Suyunun yükselişi Öteki ile göre 1 metr gerileyibdir

2011-06-30T03:25:00.000-07:00

Amerikanin Əkinçilik Örgütnün Urmiye gölüilə yaydığı bilimsel və peykdən toplanan bilgilərə görə, Urmiye Gölü ötəki ilin May Ayında uzun sürəcdə alınan bilgilərə görə -5.87 metr yüksəlişi olubdur. Anacq ötəki ildə may ayının 21 inci günündə -4.83 metr yüksəlişi olubdur. Bu iki ölçünü göz önünə alaraq görəmək olur ki Urmiye Gölü bu gün 1 metr su yükləsilişin əldən veribdir. Ancaq iran dövləti hələ heç bir önləm almayıb və dahaca dövlət medyasini qullanaraq Urmiye Gölünün yüksəlişini göstəri olaraq reklam edibdir. Urmiye Gölü 20 milyar metr kup suya ehtiyaci var ancaq dövlət Urmiye Gölü su hövzəsində indiyədək 80 sədd tikməklə bir damca bilə su Urumiye Gölünə tökülməsinin önünü kəsibdir. Qısa sürə içində bu səddlərin sayısı 200 olacaqdir. Ancaq Dünya və iranda olan tərəfsiz çevre və Doğa Uzmanlari çox yaxın zamanda Güney Azərbaycanin Urmiye Gölüsünün qurumasını xatırladırlar. Urmiye Gölü quruyursa Güney Azərbaycan yaşam imkani olamaz. Urmiye Gölündə olan kimyasal maddələrə əyər Günəş işığı dəyərsə bu kimyasal maddələr havailə Qarışaraq minlər tür kanser Sayrılığına (Xəstəlik) nədən olacaqdır. Urmiye Gölü quruyursa Günəşin işığında olan enerji Su olmadığından dolayı Urmiye Glü Duzlarına dəyərək ölçüsüz bir biçimdə o enerjinin bölgəyə geri döndərəcəkdir ki havanin bir böyük ölçüdə istiliğinə nədən olacaqdır. Urmiye Gölü quruyursa Güney Azərbaycan Türkləri başqda olam üzərə başqa Uluslarda bölgədən köç etmək zorunda oalcaqlar. Və minlər tür yaxşı anlamında fəlakət Urmiye Gölü quruduğu zaman bizi qarşılayacaqdir.
Amerikanin yayınaldığı bilimsel bilgiləri açağıdaki bağlantidan oxuya bilərsiniz:
http://tinyurl.com/2amgdtr

Bahar Feslinde Urmiye Gölünün Durumu

2011-06-25T05:54:00.000-07:00

Görüntüdə olan və Qırmızı rənglə bəlirlənə, Urmiye Gölünün Durumu bu ilin bahar fəslində və Sarı rənglə bəlirlən ötəki ilin bahar baharinadir. Bu bilimsell çalişmada Urmiye Gölünün ötəki ildən bu ilə qədər 425 km alanı kiçilərək təxminən bu günku durumu 4335 km civarindadir.
Görüntünü daha böyük ölçüdə görmək üçün üzərində tixlayin.
Görüntü üçün Qaynq: http://tinyurl.com/6yfdw7n
bu bilimsel Yerkipdə(Xəritə) Göründüğü kimin, Günəş kiminm ortadadir ki Urumiye Gölü ötəki ilə Görə nə qədər su əldən veribdir və iran dövlətinin bu qonduaki söylədiği yalanlar daha işiq üzü görür ki Urmiye Gölünün suyu 1 metr yüksəlməyib və daha doğrusu 1 metrdə olaraq suyunu əldən veribdir, ancq iran dövləti doğrulari göstərməyərək istədiği sözləri Ulusumuza göstərir. Urmiye Gölünün durumu bu il baharda ötəki ilə görə daha da gərginləşibdir və buludları toxumlamaq və daha bir göstəri olan işlərin heç bir önəmi olmadiği ortadadir. Urmiye Gölünün tək yaşam yolu budur ki : Urmiye gölünün hövzəsində tikilən səddlərin bir bölümünün suyu Urmiye Gölü tökülə, yanlız bu yoxsa batı Azərbaycan və daha doğrusu Güney Azərbaycanda yaşam imkani olmayacaqdir.

Urmiye və Batı Azərbaycan Quraqlaıq Bölgelerinə Qoşuldular

2011-06-22T10:59:00.000-07:00

Urmiye Gölünün Qurumaq nədənilə Batı Azərbaycan əyalətinə minlərcə hektar Quraqlıq Bölgəsi Azərbaycanin Ərazisinə artırıldı. Bu nədənlə Batı Azərbaycan dövlət sorumlusu iran dövlətindən Batı Azərbaycanı Quraqlıq bölgə elan etməsini istəyərək bu qonuda iran dövlətindən yardım istədi.
Urmiye Gölünün üçdə bir ərazi Qurumaq nədənilə Batı Azərbaycanda çöllük oranı artıraraq Quraqlıq bölgəsi sıralarında yer aldı. Ancaq Urumiye Gölünün Quruamq nədəni tərəfsiz Çevre və Doğa Uzmanlarına görə yanlış su və hövzə yönətimi olaraq bilinir.
Güney Azərbaycanda olan Urmiye Gölünün Qurumağından yola çıxaraq hər gün ki bu çevre olayından geçir böyük doğa və çevre felakətinə daha yaxınlaşırıq və bir gün yoxdur ki bu qondua bir xəbər eşitməyək. Urmiye Gölü Quruyursa Güney Azərbaycanda yaşam imkani olamaz.
Yazının farsca qaynağı:
http://tinyurl.com/6abq9r8
latin Türkcəyə çevirən: Urmulu Umud

Urmiye Gölünün Qurumasi; Yanlış Su Yönəticiliği yoxsa Doğal Quraqlıq

2011-06-21T04:33:00.000-07:00

Çevre Uzmani Məməd Dərviş deyir: iran dövlətinin dedeyinə Görə Urumiye Gölünün Qurumasi bir Doğal Quraqlıq dəyildir və Urmiye Gölünün bugün ku durumunun nədəni yanlış çevre Yöneticiliğinden qaynaqlanir.
Urmiye Gölünnün Qurumaq sürəci bəlli olduğu zamandan bəri iranin dövlətinin çevre və Doğa yönəticiləri Urmiye Gölünün Qurumasini Doğal bir Quraqlıq sürəci olaraq adlandırdılar, anacq bu qonudaki sözlərini heç bir bilimsel qayanğa dayanmadan söyləmək heç də zor dəyildir. Dünyada olan Çevre və Doğa Uzmanlarinin tərəfsiz və bilimsel qaynaqlara dayanaarq söylədikləri bunu göstərir ki Urmiye Gölünün birinci Qurumaq nədəni Yanlış çevrə yönətimi və vurulan səddlərdir.
Iran dövlətinin Su Örgütnün başxanin Mühəndis Əlirza Dayimi Urmiye Gölünün Su hövzəsində vurulan saysız səddlərin doğru olduğunu söyləyərk, səddlərin Urumiye Gölünün Qurumağinda 5% deyib ancaq Doğal quraqlığı ən təməl və önəmli qonlardan sayaraq Urmiye Gölünün Qurumaq nədənini 70% olaraq Doğal Quraqlıdan qaynaqlanmasını söyləyir. Onun dediyinə görə Urmiye Gölü 400 il bundan öncədə bir neçə dəfə quruyubdur.
Iran məclisi neçə vaxt bundan öncə bir neçə kişilik Araşdırıcı toplayaraq bu sözü vurğuladi: Urmiye Gölünün 1377-1380 illərində Durumunu analiz edərək bunu demək olur ki Urmiye Gölü Su hövzəsində yanlış su yönətimi Urmiye Gölünün təməl qurumaq nədənlərindən sayıla bilər.
Iran məclisinin bu sözü bu anlamdadir ki yanlış işlərimizi başqa yerlərə atmağa heç gərək yox, sorunlarin bir çoxu yanlış yönəticiliqdən qaynaqlanir.
Özgür Su, Doğa və çevre uzmanlari Urmiye Gölünün ən təməl nədənlərini yanlış su yönətimi,saysız Səddlər ,yanlış əkinçilik türü, yanlış Suvarmaq yollari, izinsiz Quyular və ...sayaraq dövlətin yönəticilərini suçlayirlar. Urmiye Gölünün su hövzəsində bu gün 36 Sədd vurulub və işlənir, 12 Sədd tikmək sürəcindədir və 40 səddində araşdırmaları bitib yoxsa bitmək sürəcindədir.
Iran dövlətinin su yönəticisinə görə yaxın zamanda 88 dənə olacaqdir, anaq Doğu Azərbaycan, Batı Azərbaycan və kürdistan Ostanlarinda planlanmaya hazi olan səddlərin sayısı 202 dənə dir. Yanlız sədd tikmə yox ötəki səddlərin boyunu bir az daha artıraraq Suyu daha çox səddlərin dalında saxlamağa çalişirlar.
Qonuila ilgili Doktur Mərziyə Lək jeolog olaraq arxadaşlarila birlikdə bir bilimsel araştırma başlatdilar ki bu araştırmada olan sonuclar çox çarpıcı və daha anlamalı sonuclar ortaya qoydu.
Doktur Lək öz araşdırmasında belə bir soncuu yetişibdir ki Urmiye Gölünü 23-400 il içində heç bir susuzluq və Quraqlıq olaraq durumunu bu günkü təhlükəyə soxmayibdir. Araşdırdığımız bölgədə bu gün demək olur ki Urmiye Gölü quruyubdur. Bir baqşa bilimsel araşdırma ki Əkbər və Tohid Çərbgo tərəfindən Urmiye Gölü su hözəsində vurulan səddlər qonusudna olubdur, saysız və hesabsız səddlərin tikməsini Urmiye Gölünün qurumasina ən təməl və birinci nədən olaraq adlandırıblar.
Urmiye Gölü yaxın zaman belə gedirsə, bilimsel və araşdırmalara dayanaraq əminik ki Güney Azərbaycan bölgəsi və başqa yaxın ölkələr və şəhərlər bir 8 milyarliq Duz Sunamisilə Qarşı Qarşıya olacadir və dünya üzərində 100 ilin içində ən çevre fəlakəti yaxın zamanda gərçəkləşəcəkdir. Anaq bunun nədəni iran dövlətinin Güney Azərbaycan və bölgədə yanlış su yönətimindən qaynaqlanir. Urmiye Gölü Quruyursa Güney Azərbaycan Torpaqlari əkinçilik üçün verimini əldən verəcəkdir və heç bir bitgi illər boyu bölgədə əkiləməz halə gələcəkdir, insanlar çeşidli kanserlər tuturaq yaşamalrini əldən verəcəklər, Güney Azərbaycan Türkləri bölgədən başqa şəhərlərə köç etmək zorunda qalacaqlar, Dəri xəstəlikləri saysız olacaqdir, nəfəs çəkmək imkani olmayacaqdir və ...
Yazıya Farsca qaynaq: http://tinyurl.com/3v62u6g
Latin Türkcəyə çevirən: Urmulu Umud

Urmiye Gölünün Duz Nisbəti

2011-06-20T04:22:00.000-07:00

normal Şərtlrdə Duz nisbəti 180-200 gr/L ancaq Mövcud durumda isə 380-400 gr/L
Urmiye Gölünün Suyunun Duz Tərkibi:
Sodyum: 85-87 gr/L
Potasyum: 1.5 gr/L
Maqnezyum: 4.9 gr/L
Kalsiyum: 4.5 gr/L
Digərlər: 14 PPM
Urumiye Gölü (Farsca: دریاچه ارومیه)- İranın Batı Azərbaycan və Doğu Azərbaycan ostanlarında yerləşibdir. Urmiye Gölü İranın ən böyük gölüdür. Səthinin sahəsi 4,868 km²-dir. Maksimum həddi Quzeydən Güneyə 140, Doğudan Batıya 55 kilmoterdir. Ən dərin nöqtəsi 12 metrdir!. Göldə 100-dən çox ada var. Bunlardan ən böyüklərindən birində Çingiz xanın nəvəsi Hülakü xanın qəbri var.

Urmiye Gölünün tək Yaşam Yolu

2011-06-18T23:53:00.000-07:00

Bir biliyurdu öyrətməni: iran dövlətinin Urumiye Gölünün qurumsinin Qarşı alamsı qonusunda önə gətirdiği planların hamsı Urmiye Gölün qurumaq sürəcinin önünü kəsmək üçün etgisi yoxdur. Iran dövləti buludlari toxumlamaq (), Xəzər Dənizindən Urmiye Gölünə su gətirmək, Araz Gölündən Urumiye Gölünə su gətirmək, Suvarmaq sistemlərini dəyişdirmək kimin planlar ortaya qoyubdur.
İsmayıl Kəhrom çevrə Uzmani iran medyasila danişiqda: Urmiye Gölünün tək yaşam yolu budur ki Urumiye Gölünün çevrəsində olan 35 çaydan Urmiye Gölünün 20% suyunu təmin edib və o çaylardan alıb və gətirməkdir. O deyir bevaxt olamdan bu iş olmalıdır, indi ki durumda səddlərin arxasinda olan su hələ çoxdur, indiki durumda Urmiye Gölünə su gətirmək imkani var.
Urmiye Gölünün zərfiyyəti 31 milyar metr küpdir. Ancaq iranin dövlət örgüt olan çevre ve doğa baxani bilmirəm nədən Urmiye Gölünün zərfiyyətini 3/1 milyar metr küp sayaraq Urumiye Gölünün qurumağının qarşısını almaq üçün bilimsel və məntizdən uzaq olan yollarla çözməyə çaba göstərir və Umudludur?
Kəhrom iran dövlətini çevre başxanini bu qonuda bilgisiz olaraq dedi : Urmiye Gölü ən yaxşı durumda 13 metr dərinliği var ancaq indiki durumda ən dərin yerdə 2/5 metr dərinliği var.
Kəhrom iran dövlətinin Buludlar toxumlamaq qonusudna dedi: Urmiye Gölünün Qurumağinin qarşısını almaq üçün belə bir ölçüdə bizim ölkədə buludlari toxumalamq imkani yoxdur və yanlız laboratoriyalarda bu iş ola bilər.
Urmiye Gölünün suyunun önünü səddlərlə kəsmədən öncə hər il 5/5 milyar metr küp Urmiye Gölünün çevresində olan çayalrdan Urumiye Gölünə su tökülürdü və yağış olaraq da 1/5 milyar metr küp su tökülürdü, toplam oalra qhər ildə 7 mlyar metr küp Urmu Gölünə su tökülürdü.
Latin Türkcəyə çevirən: Urmulu Umud

Mərziyə : Azərbaycanli Qoşuqçu və Yazar Türk Xalqi Qəhrəmani

2011-06-14T01:46:00.000-07:00

Mərziyə Uskoyi bir Yazar, Bir Qoşar (Şair), Bir Öyrətmən, bir Qadın, Bir Əməkçi, bir ülkücü(idealist)Bir Devrimçi, bir Xalq Bahadiridir! Türk Xalqinin Yetişdirdiği bu Arı Ürəkli (Təmiz kökünllü), Aydın Döşüncəli, Xalqi, Yurdu və Ana dilində Dərindən Bağlı olan Gözəl insan, Tək kələmədə Azərbaycanin Üzü Ağı və Baş Ucalığıdır. O Türk Xalqinin Özgürlüyü yulunda gəncə Canının bilə əsirgəməyən Sevimli, Nisgilli, Şəhid Qızıdır. O Mən Yazarlıqla Yaşamaq istəmirəm, Nağıllarımı Yaşamımla yazmaq istəyirəm deyirdi və bunuda Qələmilə, Yaşamıilə Doğruladi. Mərziyənin həm Qara Davat, həmdə Al Qani ilə yazdıqları, Xalqimizda ona Qarşı sonsuz bir Sayqınlıq qazandirmiş, Anısıvə Sevgisini Ürəklərdə və beynlərdə bədiləşdirmiş (məngiləşdirmişdir).
Bu Gün Mərziyənin Məzari Türk Xalqi və Azərbaycanin Başqa Şəhid Döşmüş Evladlari Behrüz Dehqani, Əlireza Nabədəl, Kəramət Allah Danişiyan, Bijən Jəzni, Əbd mənaf Fələki, Məhəmməd Hənif nejad, Səid Möhsen, Əsğər Hərisi, Məhəməd Bazərqan, Əli bakiri, Cəfər Ərdəbili, Əhməd Cəlil Əfşar, Həbib Bəradəran Xosruv Şahi ... ilə birlikdə Tehranin Beheşt e Zəhra Qəbristanlığının 33 bölümündə, bu Qəhrəmmanlar heç bir şəkildə yaraşmayan yıxıq və baximsiz, utanc Verici bir durumda biraxilmişdir. Bu Türk Xalqi və Azərbaycanin Şəhid oğul və Qızları və məzarlari ilə ilgili məsələlərdə bunlar fars qruplar sahib çixsada Türk Xalqi və Azərbaycanli örgüt-Aydınları, Başqa Çoxlu Qonuda olduğu kimin, çox təəsüflə bütünüilə Aymazlıq (Ğəflət) və laqeydlik içindədilər. Bu Əziz Xalq Şəhidlərinin hamısının Özlərində, Qəbirlərində sahib çıxılması dünya Görüşləri və siyasi məşləri baximindan Türk Xalqi və Azərbaycanin tarixi dəyərləridilər. Bunalr bizim dünənimiz, bugünümüz və yarınımızdırlar! Tarixi olmayan, tarixi olubda onu bilməyən tarixi dəyərlərini Qorumayan, onlari qoruyamayan bir Xalq yox olmağa məhkümdür. Bundan artıq gec qalınmamalı.
Yaşami: Mərziyə əhmədi Uskoyi,1324 Günəşilində, Təbrizin yaxınlığında Yerləşən, Azərbaycanin kiçik şəhərlərindən olan Uskudə ,orta halli əkinçi bir ailənin uşağı olaraq dünya gəldi. Uşaqliq çağından Atasinin yanında tarlalarda işləməyə başaldi və elə lap bu kiçik yaşlarindan yoxsul kəndlərin Acı və çilələrində, dərd və Üzüntü dolu Yaşamlarila tanış oldu. Mərziyə ilkə oxulu qurtarandan sonra lisəyə davam edti. Eytimin (Təhsil) bu dönəmində, kitab Oxumağa maraq bəsləyib getdikcə oxumağa qarşı biləsində Aşırı və dərin bir sevgi oluşdu. Bu illər, mərziyənin ictimai sorunlar haqqında daha bilgi olan insanalarla tanışma və siyasi məsələlərə Artaraq təsəlüt tapma illəridir.
Lisənin ilk dövrəsini bitirincə, Təbrizin Danişsəray Moqədəmati sinə girdi və buraya girməklə Sol və Marksizm Ədəbiyyati (Görüksüz) ilə tanış oldu. Moqədəmati Danişsərada iki illik bir eytimdən sonra öyrəntmən olaraq işə alinib Uskunun ilk oxullarinda öyrətmənlığə atandı (Aday olmaq- Seçilmək). Mərziyə üç illik öyrətmənlik Yaşami və Uşaqla və ailələrilə Qorduğu ilişgi və yaxın Bağlar Sonucunda, onalrin çilələri və Ağır Yaşam Qoşullari(Şərt) ilə daha da yaxından, daha da köklü biçimdə tanış olma Olanağı(Fürsət) əldə etdi. Üç il öyrətmənlığın ardından, lisə diplomunu Almani başaran Mərziyə, Təbriz Biliyurduna girdi, universitədəikən, eyni zamanda öyrətmənlik və uşaqlara dərs verməyədə davam edti. 1345 ilində Ağır Aqçal(maddo) Qoşul və sıxıntılar nədəni ilə, Tehranin Danişsəray Ali sipah danişinə yenə girməyə zord aqaldı. Bundan sonra tez-tez vəraminin Türk və fars kəndlərində gəzinməyə, kəndoxulalrina Uğramağa və kəndli uşaqlar üçün kitab evi yaratmağa başaldi.
Mərziyə Universitədəikən, fəəal biçimdə siyasi-sinfi Fəaliyyətlər və öyrənci etisablarinin çoxuna Qatilirdi. 1349 isfənd Ayi öyrəncietisablarini yaratmaqda isə özü, böyük bir oynam (Rol) oynadi. Və bu üzdən savak- xalq döşməni şan rejiminin siyas polisi- tərəfindən tanıyıb izlənməyə alindi. Buna Rağmən öyrəncilər arasinda böyük sayğınlığa sahib olduğu və gələcək etisablarin qorxusundan, məmurlar Mərziyənin Yaxalanmasindan vaz geçdilər. 1350 ilin Xordad Ayinda Ali danişsərayin tətilə girməsi ilə həmin ayda Mərziyə Savak Tərəfindən tutuqlandi. Uzun bir soruşdurmadan sonra biraxildisa da , Siasyi fəaliyyətlərini Qısıtlamaq amaci ilə Usku Şəhərinə Sürgünə Göndərildi. Usku dəikən bir yandan Görkül (Ədəbi) yazılar yazır, ötə yandan lisə öyrəncilərinin siyasi bilgilərini artirmağa çalişirdi. Amma Qıssa bir Sürədən sonra, daha fərqli və geniş fəaliyyətlərə yönəlib, 1351 də Tehrana gedərək neçə yulldaşiila birlikdə Marksist bir Qrup oluşdurdu. 1352 də isə Xalqin Fəadyi Çirikləri Hörgütü (x.f.ç.h) ilə tamasa geçib onlarin cərgəsinə qoşuldu. Mərziyə, bundan sonra Xalqin Milli Azadlığı və əzilmişlərin, yoxsullarin Qortuluşu uğrunda fars şovnismi, pəhləvi zülmü və empriyalism təsəlütüna qarşı qatildiği silahla savaşimda fəəal şəkildə iştirak edib ən son da Gizli Yaşama Geçdi.
Qıssa bir sürəlik(x.f.ç.h)nin Azərbaycan əyalət Sorumlusu olan Mərziyə bir il sonra,1353də savak Gücləri ilə girdiyi yaraqlı (silahli) bir çatişmada yaşamini itirmişdir. Bir Cümə günü X.F.Ç.H üyəsi olan şirin moazed, başqa bir yandaşla buluşmaq üçün yula çixir. Bu buluşmadan savak qabaqcadan doyum(Xəbər) almişdir və bütün bölgəni bir neçə KMə çayinda quşatmişlar(çevrəni bağlamaq). Bulaşma olaynindan xəbər olan Mərziyə, mamurlarin telsizini dinləyərk, savakin buluşmadan xəbərdar və bölgənin də Quaştma altinda olduğunu öyrənir. Bu məsələni öyrəndikdən sonra, biləsini təhdid edən təhlükəyə aldirmadan, yuldaşi şirin muazidə xəbər vermək və onu qurtarmaq amacila, quşatma altinda olan bölgəyə gedir. Şirini tapib olayi ona bildirəbilsədə, savak gücləri tərəfindən mühasirəyə döşürülən və avtumatik silahi olan Mərziyə, bu son eşit olamayan Savaşimda, ödürülür. Çatişmada diri ələ geçirilən şirin muazid intihae etməuyə qalxişir, ancaq başaramir və daha sonra savak tutsağinda ağır işikəncələrə mərüz qalaraq sonra öldürülür.
Yapitlari: Mərziyə Yazarlıq və Qoşuqçuluq yetisini (yetənək) yiyəydi.yazdığı Görkül yazılar, qıssa Sürcək (Nağıl) və qoşuqlarinda xalqin Ağır yaşam qoşulalri və düzəlməz acılarını dilə gətirirdi. Devrimin ilk Günlərində onun dalqa adlı nağılı, o dövrdə ilk yayılan və ən çox bəyənilən romanlardan biriyid. Mərziyə Uskuyinin farsca və Türkcə bütün yapıtalrı(Əsərlər) hələdə Toplu olaraq yayılmamışdır.
Mərziyənin internetdə bulunan farsca yaıtlarından bir neçəsi:Əli Əsğər Ərəb Hərisi dstani
Ilkin Ölüm nağılı
Qərəçi Qızlar
Mərziyənin mənsub edilən və çox yayılmış farsca iftixar adlı bir Qöşuq (şir). Vardir ki bu şer əslində Mərziyənin dəyil, Pəri (Ğəzal) Ayətiyə ayiddir.
Ərəb Əlifbasindan Qaynaq: Sayın Baharli Bəyin özəl Döşrəgəsi
Latincə Türkcəyə çevrinə Urmulu Umulu

Urmiye Gölünün Gənəl Özəlliklərı

2011-06-13T07:24:00.000-07:00

Urmiye Gölünün Gənəl Özəlliklərı
Güney Azərbaycanin və iranin ən Böyük Gölü
Dünyanin 2 ci Böyük Gölü
Dəniz Seviyyəsindən 1274 m
Yüzölçümü(Məsahət) 5000 -6000 KM
Maksimum Uzunluğu 140 KM, eni 15-55 KM
Maksimum Dərinlik 16 M, Orta Dərinlik 6 m
böyük və Kiçik olmaq üzərə 102 Ada

Güney Azerbaycanlı Şair Said Muğanlı.Tutuklandı...

2011-06-12T05:55:00.000-07:00

Özgürlüğün Adı Gönlüme Düşüyor
(Zindan Şiirleri, Said Muğanlı)
9
Kim bana konuk oluyor?
Plastik bardakta su süzmüşüm
Şampuan kabına şeker
Bir kutu Anata bisküvisi
Başımın üstünde karga gaklar
*
Bana bir çeyrek gökyüzü getirsin
kim bana konuk olacaksa.
Kim bana konuk olur bu gece?
Kim bana konuk?
Kim bana uykuda selam verip dayanacak?
Kim uykuma girecek?
Girdiğinde gözlesin, kapım güdüktür!
*
Kim bana selam?
Kim bana selam?
Kim bana süt, kim bana çay getirecek?
Kim bana ekmek...
İstemiyorum,
Açlıktayım-
ister istemez.
Bana selam lazım
Bana gökyüzü.
Kim bana yürek verecek?
Yüreğim İmâmiye’de aklımdan çıkmış.
Kimin yüreği bana acıyor?
Açılacak... sın...
Kim bana konuk olur?
Bu koğuşta dövünüyor bir yürek
Kargalaşıyor biri
Kim bana gak- gak- gak
Kim bana gak- gak- gak
Gak... Gak... Gak...

(TT. Toğrul Ata)

2011-06-11T04:16:00.000-07:00

Urmiye Gölünün Yüzölçümü Qarşılaştırmasi
Aşağıda Qırmızı Rənglə Görünən Yerlər Urmiye Gölünün Durumu Çiçək (June) Ayının 7sində, Sarı rənglə Görünən Yerlər ötəki il həmən ayda Urmiye Gölünün durumudur və Mavı Rəngdə olan yerlər Urumiye Gölünün durumu 1387 ci ilin çiçək ayındadır.
Urmiye Gölünün Suyunun durumu yaxşıca görüntüdə görünür ki saydığımız illər içərisində necədir,ancaq belənçi bilimsel qaynaqlara baxmayaraq iran dövləti bir göstəri olaraq Urmiye Gölünü yarım metr suyunun yüksəlişindən danışır. Urmiye Gölünün Qurumaq nədəni saysız və hesabsiz Səddlər, yanlışz Su yönətimi, yanlış suvarmaq, yağışın az yağması, Urmiye – Təbriz Körpüsü, …. Saymaq olur. Urmiye Gölü 5 ildən artıq olur ki Qurumaq sorunuila qarşı qarşıyadır ancaq iran dövləti indiyə qədər Urumiye Gölüilə ilgili heş bir addım atmayıbdır. Urmiye Gölü quruyursa Güney Azərbaycan da Yaşam imkani olamaz
Görüntü üçün qaynaq: http://tinyurl.com/3bphbk7

Urumiye Gölünün Suyunun İstiliği çoxalmaq sürəcindədir

2011-06-08T03:41:00.000-07:00

Neçə vaxt bundan öncə Dünya Dənizlərinin Suyunun istiliği çox alması qonusunda bir yazı yazmışdım. O araştırmaya görə Dünya Dənzilərının suyun un istiliği hər 10 ildə yarım dərəcə çox alaibdir(1985 itibarindən). araştırmada ən çox Dənizin istiliği 1 dərəcədir.
Elə həmən gün Simon Hook Nasa Araştırıcısı və çevirdiğim məqalənın yazıçısına bir E-mail göndərdim, ondan istədim ki Urmiye Gölü qonusunda dəqiq bilgilərı mənə ilətsin. Mən ondan Urmiye gölünün 20 il öncəndən bu Günə qədər bilgilərini istədim ki üzülərək bu işi görə bilmədi ancaq göndərdığı yanıt olaraq bunu yazdı ki Urumiye Gölünün istiliği dediğimizi sürəc içində (1.524214093) fahrenhayt Dərəcəsi hər 10 il içində çoxalaibdir. Bu ədəd yanı bu ki hər 10 il içində 0.8 dərə Urmiye Gölünün istiliği çoxalibdir. Simon Hook dedi ki Urumiye Gölünün istiliğinin yüksəliş sürəci anlamlıdır.
Baqşa bir sözlə belə demək olur ki Urmiye Gölünün suyunun istiliği Dünya dənzilərindən daha çox istilinmək sürəcindədir, Və 1985 dən indiyə qədər (20 il) 2 Dərəcə daha Suyu istiləşibdir. Bu araştırma Göydə olan peykləri təməl alaraq araştırılıbdır.
Bu sürəc çox qorxuncdur, Urmiye Gölünün quruamsından dolayı əyər Günəş Duzlu yerə Vurarsa ordan yaranan enerji çox qurxunc dərəcədə bir enerjidir ki bölgəyi bir dəfəlik səhraya çevirər və bir Sözdə Güney Azərbaycan diyə bir bölgə olamaz.
Daha bilgilər:
Schneider, P. and S. J. Hook (2010). "Space observations of inland water bodies show rapid surface warming since 1985." Geophys. Res. Lett. 37(22): L22405
Məqalənın qaynağı: http://tinyurl.com/3hr75xj

Ahmet Kürt: PKK Halklaşmıştır

2011-06-06T10:10:00.000-07:00

Terör Örgütü PKK Yandaşları Saytlarda gəzərkən bu xəbərəi gördüm ki Ahmet Kürd deyib ki Terör Örgütü PKK şimdi Halklaşmıştır. Bu sözü yaxşıca üşünüb Analiz etməmiz gərəkir. Bir Yasa Dışı Terör Örgüt Halklaşırsa nə Anlamı gəlir? Yanı bu ki Terör, Radiklasim, İrqçılıq vs Düşüncəsi o Etnikdə Yayıbdır və bir Terörün yanlız bir Tavır və Düşüncəsinə baxmayaraq o Etnik onu mənimsəyibdir. Gərçəkdən düşünməsi çox zordur. Bir Yasa Dışı, İnsanlığı Qarşı, Anti Demokratik Tavır, Uluslar Arası Terör Örgütü, çeşidli alanlarda Qaçaqçı bir Örgüt, Uyşuturucu Aracı və minlərcə insanliğa Qarşı saydığım suç nə olur ki bir Etnikdə Halklaşir? Bu etnikdə Başqa bir Səs yoxmu? Yoxsa Fərqli səs olanlar Susmaq zorundadirlar? Gərçəkdən Qorxunc bir durumdur ki Terör və Radikalsim, Demokrasi və insan haqqlarının yerındə otura.
Türklərdə bir Ata Sözü var, Deyərik ki kürdün çörəyi Dizi Üstündə olur. Bu da tarixsel təcrübəmizə dayanaraq söylənibdir, Güney Azərbaycanda və özəliklə Urmiye Şəhərində Cilovluqlar, Terörist Qasimlular, Terör Örgüt PJAK, Simko yoxsa Simitqu, PKK,şidət, Yağılıqlar və hamısını Türk Ulusu Denəyərək bu Gün gəlib ki radikal və Terörist kürd Qruplar bu dəfə Batı Azərbaycan və Urumiye kimin şəhərlərimiz və minlərcə baqşqa Tarixsel olan Türk şəhərinə göz tikiblər. Batı Azərbaycan və Urmiye şəhərində çox zor olur ki bir həftənin için Kürd Terör örgüt olan Pjak bir insani öldürməsin. PKK, PJAK və minlərcə balaca böyük radiklal və irqçı örgüt Adlarının sonuna bir Demokratik, Özgürlük vs artıraraq sanırlar ki Demokrasini yolu Qarşında olan insanı öldürməkdən geçir ancaq bu düşüncənin nə qədər yanlış olduğu ortadadir. Dünyanin heçş bir yerındə insan öldürməyilə Demokrasi olamaz, bir insani öldürən örgüt gəlib Demorkasi, insan haqqlarından danışamsı nə qədər Gülüncdür insanlar diyə bilərlər. Məncə radikal və Terörist kürd Qrupları bölgədəsilah alma nədənləri başqa Güclər tərəfindən qullanılmalarıdır. Yoxsa əyər PKK, PJAK bilə bəlkə olmasaydı və PKK Türkiyədə Terör və insan öldürmə yox bəlkə Demokratil Qurallar dayanaraq bir Düşünsel, Toplumsal, Siyasal vs savaş aparsaydı əminəm ki 30.000 insanin ölümünə gərək olamzdı və bu gün daha rahat və ərkən Türkiyədə yaşayan kürdlər, Türklərlə hər bir qondua eş bir Haqqlara sahib olmuşdular.
Türkiyə yaxın zamanda seçkilər olacaq və Türkiyə kürdlərlə ilgili daha doğru düşünüb və doğru davranmalıdır, mən bir Güney Azərbaycanli Türk olaraq ordaki kürdlərin hər bir haqqda Türklərlər eş olamsını dilərəm və əlimnən bir iş gəlirsə əsirgəməm, ancaq kürd Xalqi və Radikal və Terörist kürd Qrupları fərqlidrlər. 3-4 Gündən bundan öncə PDKİ (Democratic Party of Iranian Kurdistan) üyəsilə FaceBook saytında yazışırdım, mən Türkiyə Xəbər saytlarından Terör örgütü pkknin gördüğü işlərdən Türkcədən farscaya çevirib Urmiyeilə ilgili özəl Bloglarımın birisində yazıb yaymışdım, o deyridi ki nədən pkk ni bir terörrist kürd qurupu tanıdırsan? Pkk ilə Güney Azərbaycan Türklərini nə ilişgisi var? Və ...
Mən orda nədənlərini yazdım ki pkk nin sağ əli olan pjak Batı Azərbaycanda və Urmiye şəhərində indiyə qədər minlərəc Suçsuz insanimiz öldürüb, milyonlar insani Terör və şiddət olaraq bölgəmzidən Qaçırıbdır, Ekonomik olaraq bu bölgəyə siyasal baxış sərgiləyibdir, gövənlik bölgədə daha azalıbdır, hər bir Qondua qaçaqçılıq yaranıbdır, Türk şəhərlərini Doğu kürdistan diyərək dünyada reklam edir, şəhərlərimizin adlarını internetdə domin alıb və dünya Uluslarına yanlış bilgilrə verir, Uyuşturucu Qaçaqçılığı bölgədə gəncələrimizi əlimizdən alıb və alır və minlərcə qonu saydım k ianlatmaya çalışam ki bu radikal və terörist örgüt Batı Azərbvaycan və Urmiye şəhərinin başına nələr gətirib və gətiri.
Bu sözlrədən sonra Mənə belə bir yanıt verdi:
100 ilin içərisində Batı Azərbaycan və Urumiye kimin şəhərlər Kürdistan bölgəsi olacaqdir indidən savaşmalıyıq.
Gərçəkdən bu irqçı düşüncə qorxuncdur, bəlkə yarın parisdə bir 100 kişi kürd olrusa 100 ildən sonra paris də mi kürdistan sınırları ehsab olacaqdir? Bu sözü diyən insan Avrupada bir ölkədə yaşayəır ancaq Düşüncə olaraq dağda olan və heç bir toplum Üzü görməyən birisini düşüncəsini oxşayir.
Belə düşünürəm ki Yaxın zaman əyər iranda bir balaca çatışma olrusa əminəm ki həmən u pjak minlərcə insani öldürmə Duyğusu və Düşüncəsini daşıyacaqdır, necə ki indiyə qədər bu işi yaxşı anlamında görür.
Türkiyə kürd Terör örgütlərini sorununu çözərsə bəlkə bizə Qarşı olan təhlükədə də bir az azalır və bizdə radikal, irqçı və Terörist olan pjak sorununnu çözə bilərik.

Urmiye'li Qoşaqr Bəharm Əsədi və Qarabağ Danışıqları

2011-06-05T01:22:00.000-07:00

Bəhram Əsədi 1965-ci il Urmuda doğulmuşdur. İlk ve orta təhsilatın orada bitirerken pedagoji təhsili almış və 1986-cı ildən dolayı məəllim işləyir.
Bəhram Əsədi 20 yaşından şer yazır ve onun indiyə qədər 30dan çox kitabı çap olub. Onun işlədiyi və yazdıkları ancaq Türk dili və ədəbiyyatı olubdur.
Bəhram Əsədinin öz şerlərinden çap olan kitablar bunlardır:
10- Aşıq məktəbində
11- Azərbaycan oğluyam
12- Duyğuların bendi
13- İrfan məclisində
14- Qəmnamə
15- Lirik şerlər
16- Şerlər ve şairlər
17- Uçrum
18- Yaşıl bayrağın altında.
Onun uşaq ədəbiyyatında olan işləri:
4- Gün çıxdı
5- Heyvanları tanıyaq
6- Yağdı yağışlar.
Nəsr yazıları:
8- Axtarışlar və araşdırmalar
9- Azərbaycan ədəbiyyatının birincileri
10- Dünya təqvimləri və Türk təqvimi
11- İran aşıqları
12- Məqalələr
13- Şer öyrənək
14- Türkcəni qoruyaq.
İşlədiyi və çapa verdiyi divanlar və ədəbi işlər:
11- Əli ələyhissəlamın divanında əxlaqi nöktələr(ərəbcədən tercüme)
12- Azərbaycan bayatıları(köçürme)
13- Baba Tahirin divanı(Farscadan tərcümə)
14- Çərşəmbələr(köçürmə)
15- Dədəmiz qorqut (boyların müasirləşmiş mətni)
16- İmadəddin Nəsimi(divan)
17- Məhəmməd Fuzuli(divan)
18- Molla Pənah Vaqif(divan)
19- Molla Vəli Vidadi(divan)
20- Şer tonqalı(100 şairin antolojisi).
Bunlardan əlave Bəhram Əsədinin çeşitli konularda çox saylı yazıları və məqalələri dərgilərdə çap olubdur. Bəhram Əsədi 2003-cü ildan Urmiye şəhərində çaba gösteren YAZ neşriyyatının directorudur.
Qarabağ Danışıqları

Yetər boş-boş danışıqlar
Qarabağı almaq gərək
Azərbaycan ordusunu
...Qarabağa salmaq gərək

Coşmaq gərək bulaq kimi
Yarmaq gərək nacaq kimi
Ermənini alaq kimi
Xankəndidən yolmaq gərək

Haydı, haydı qoç dəlilər,
Qopsun Şuşadan zəlilər
Ya Mohəmməd, ya Əlilər
Yerə-göyə dolmaq gərək

Yetər mahnı, tərkin qılın
Marş oxuyun, silah alın
Füzulinin, Cəbrayılın
Ağrısına qalmaq gərək

İlham Əli, yetər bu gop
Yaraşarmı işqala hop?
Bir mərmiyə vur əlli top
Məhşər əyan qılmaq gərək

Yirmi illik nə danışıq?
Danışıqdan yoxdur işıq
Yığışdırın, nə barışıq?
Döyüşlərə dalmaq gərək

Hanı Ağdam? Hanı Laçın?
Xocalının yolun açın
Erməninin qanlı xaçın
Başlarına çalmaq gərək

Od yağdırın, oynayınca
Azərbaycan olsun uca
Kiçik-böyük, cavan-qoca
Hamı əsgər olmaq gərək

Haydı, qeyrət günü gəldi
İşqalçının sonu gəldi
Şəhidlərin qanı gəldi
İntiqamın almaq gərək.

Bəhram Əsədi

Repubblica.it Dərgisi: Urumiye Gölü Ölməkdədir

2011-05-31T01:35:00.000-07:00

Repubblica.it İtalyanın ən önəmli dərgilərindən biri Urmiye Gölü qonusunda bir rapor yayıb və italyanca yazıda Urmiye gölünün Quruamsından danişibdir. Repubblica dərgisi Urmiye gölünü Dünyanin Üçüncü Duzlu Gölü Adlandıraraq Urmiye Gölünün Quruamsini böyük bir çevre fəlakəti adlandırıbdır.
Repubblica.it Dərgisi Urmiye Gölündəbn çeşidli Görüntülər yayraq bunu xatirladib ki Urumiye Gölü qurumaqdadir. Dəegi xatirladib ki Urmiye Gölü 1976 ci ildə Unesco tərəfindən Dünya üçün ən önmli Çevre və Doğa qaynaqlari sırasında tanınaraq bu gün bir Duz Səhrasina çevilib və çevrilməkdədir.
Dərgi çoxlu Barajlar (aədd)lərın tikilməsi və yanlış çevrə yönətimi olaraq Urmiye Gölünün ən önəmli Qurumaq nədənlərində nsayıbdır.
Dərgidə yazılır ki Urmiye Gölü 60% suyun əldən veribdir. Və Urmiye Gölü Aral Gölü Alızyazısı sürəcindədir.

Urmiye Gölünün Yüksəkliki daha da azalibdir

2011-05-30T04:19:00.000-07:00

United States Department of Agriculture Saytının Urmiye Gölüilə ilgili yaydığı yeni Analizlər ki bu ilin Köç(May) ayı üçündür, bunu göstərir ki Urmiye gölünün Suyunun yüssəkliyi ötən il həmənaya Görə 105cm azalibdir. Bu ölçülər peylər araclığıla əldə edilibdir. Urmiye Gölünün Suyunun yükləsliş fərqi bir 9 illik sürəcdə (TOPEX/POSEIDON 9 year mean level) 5,22 ölçüsündə olubdur. Bu ilin Köç ayının başlanqıcında isı 6,17 ölçüsündə azalibdir.
Urumiye Gölünün Suyunun yüksəliş fərqi bu ilin Köç (may) ayına birinci Gününə görə yarım metr və Qıraçan (april)ayına görə 80 cm suyun yüksəlişi azalibdir. Bu yüksəliş dəyişiklər Urmiye Gölünün suyunun mevsim dəyişikliyi sürəci içərisində ola bilər.
Bu il və ötən il həmə ayın Peykdən alınan görüntüklərı analiz etməklə (22 Köç 2010,24 Köç 2011) Urmiye Gölünün Suyunun Uzay (alan) fərqi görüntüdə göründüğü kimindir. Görüntüdə Qırmızı rəngdə olan bölümlər ötən il Mavi rəngdəymiş anacq bu ilin görtüntüsündə Mavi rəng yoxdur.
Urumiye Gölünün Bu il və ötən ilin görüntülərınl bir araya artırarsak bunu demək olur ki Urmiye Gölü ötən ilin köç ayından bu ilin köç ayına dək Su Uzayını (alan) 10% itiribdir.
United States Department of Agriculture analizini aşağıda olan bağlantıdan görmək olur.
http://tinyurl.com/2amgdtr

Urmiye Gölünün Qurumaq Sorunu bu dəfə Norveçin dagbladet Dərgisinde

2011-05-29T09:15:00.000-07:00

Norveçin tanınmış dagbladet.no dərgisi Urmiye Gölünün Qurumasıla ilgili bir rapor yayaraq bir daha Urmiye Gölünün bir çevrə fəlakət iolaraq Bağıran susuzluq səsənı Avrupa ölkələrınə çatırdı. dagbladet.no Dərgisi Güney Azərbaycanin Urmiye Gölüsündən çeşidli Görüntülər və bilgilər yaayraq Urmiye Gölünün Quruamq nədənini iran dövlətı və dövlətdə olan çevrə örgütlərının yanlış su yönətimi, Səddlər vs adlandırıbdır. Bu birinci dəfə dəyil ki dünyanın çeşidli ölkələrinin dərgiləri Urmiye Gölünün Qurumasi qonusudna yazılar yayırlar ancaq hələ Urmiye Gölünün Susuzluq səsini duyan yox.
Noreveç Dilində aşağıda ki bağlantıdan oxuya bilərsiniz!
http://tinyurl.com/3qgsnmx

Associated Press : Urmiye Gölü, Dünyanın Üçüncü Duzlu Gölünü Qoruyaq

2011-05-28T00:18:00.000-07:00

Associated Press bir böyük yazıda Urmiye Gölünün Durumunu ələ alaraq, Urmiye Gölünün Bölgə Ulusuna İqatisadi önəmidnən danişaraq belə yazır ki Urmiye Gölü Dünyanin üçüncü Duzlu Gölü bir Duz Səhrasina çevrilməkdədir.
Associated Press yazı ki Yerlı insanlar baklaca Gəmilərlə Turistlərı Urmiye Gölü üzərində gəzdirərdilər ancaq bu il bu iş olamaz. Buna görə ki Urmiye Gölü o qədər Su əldən veribdir ki daha Turistlərə heç bir marağı yox.
Bir yerlı insan deyir: baxin gəmilər Yerə batıblar. O Urmiye Gölünün Suyunun dibinə baxaraq deyir ki baxin ki nə qədər Duz var.
Urmiye Gölü ötəki illərdə 60% suyundan əldən veribdir və bir duz səhrasina çevrilib və çeçvirlməkdədir. Çevrə Uzmanlarının dediyinə Görə Urmiye gölü önümüzdə olan illərdən bir Duz Səhrasi olacaq və suyunu əldən verəcəkdir. Çevrə Uzmanlari yanlış çevrə yönətimi, Barajlar (səd), ... Urmiye Gölü Qurumasinin ən önəmli nədənlərındən sayırlar.
Bu Rapora Görə iki il bundan öncə Urmiye Gölü arxasıdna yaşayan insanlar turistlərın Urmiye Gölünə gəlməsi və Tourlar ki Urmiye şəhərində olurdu çoxlu maddı gəlirlərı olurdu ancaq iki ildən bu yana Gəmilər yanlız 10 Irmicik (dəqiqə) Suda gəzə bilirlər və tabii ki bu işi imkanini əldən vermək zorundadirlar.
Bir Yerlı insan dedi: Yolçular və Turistlər bu gəzidən daha keyf almırlar və yorucu bir gəzi olur. Yolçular gərək minlərcə metr Qumlu və Duzlu Yerlərdən geçib və gəmilərə minələr. Çoxlu gəmi sahiblərı öz Gəmilərın Urumiye Gölündə bıraxaraq başqa bir işlə uğraşırlar.
Qıraçan (April) ayında Urmiyeli dövlət yönəticiləri Gülmanxana qıyısını (liman bölgesi) Suyun az olmasından dolayı bağladılar. Bu qıyıda Suyun ən çox dərınlıyı 2 metrdir. Şərəfxana və islamı qıyılarındada durum belədir.
Urmiye Gölünün Quruması Hotellər və başqa işlər ki Turismlə ilgidədir etgisi olubdur. O zamandan ki Urmiye Gölü qurumağa başlayıbdır iç və dış Turistlər daha Urumiye şəhərinə gəlməyə maraqli olmurlar və Orumiyeh şəhərində hamı Hotel pelanları çalışmırlar.
Urmiye Gölünün Quruması Turism sənətindən başqa Əkinçilik qonusudna da böyük etgisi olubdur. duzlu Fırtınaları Urmiye Gölündə olan Duzu əkinçilik torpaqlarına gətirərək bölgə əkinçiliğinədə böyük zərəbə vurubdur. Çolxu əkinçilər Yerlərının gələcəyındən qorxudadırlar. Urmiye Şəhəri və bölgəsi Alma, Üzüm, Badam, Yeralma vs qonusunda iranda çox adlım bir bölgədir.
Məsud Məhəmədiyan əkinçilik Uzmani deyir: Urumiye Gölünün Duzundan yaranan Fırtınalar çox yaxın zamanda Urmiye şəhəri topraqlari və qıssa sürədə uzaq şəhərlərın topraqlarını əkinçilik üçün Qullanmasına izin verməyəvəkdir və çox ağır bir ölçüdə yerə zərbə vuracaqdir.
Səlman Zakir Urmiye Şəhərinin millət vəkili deyir ki bu sürəcin ardı gəldikcə Duz Tsunamisinin təhlükəsi daha da artırı. Zakri deyir ki Urumiye Gölünün Quramisinda ndolayı 8 Milyard ton Duz yaranaacqdir ki Bölgə və Azərbaycan üçün ən böyük təhlükə sayılır.
Məsud Pezeşkiyan Təbriz Şəhərinin Şura üyəsi deyir ki Urmiye Gölü Qurumaqdadir ancaq Dövlət adamalrı və nə də yerlı Adamlar heç bir iş görməyirlər.
Indi Soru budur ki bu çevre Fəlakəti necə genişlənəcəkdir və necə onun ardını almaq olur? Raporlar göstərir ki Urmiye Gölünün Qurumaq nədəni və sürəci 10 il olur ki başlayıbdır və Urmiye Gölünə Tökülən suların önünü kəsmək və barajlar (sədd) ən önəmli nədənlərdən sayılırlar.
Orumiyeh Gölü Quruması qonusudna birinci xəbərdarliq 10 il bundan öncə (1990) olmuşdur. Ancaq dövlət Urmiye gölü qurumaq təhlükəsinə baxmayaraq 35 yeni baraj (sədd) Urmiye Gökünə tökülən suların önündə tikdi (yaratdi). Urmiya – Təbriz yolu və körpüsüdə Urmiye Gölü quruamsında önəmli bir oynam (Rol) vardir. Bu projənin Çevrə və Urmiye gölünə vurduğu zərər qonusunda heç bir bilimsel çevrə işi görülmədən bu iş oldu. Çevrə uzmanları bu körpü və yolun vurulmasını, Urmiye Gölünün suyunu tərs gəzisini nədən olmağını söyləyirlər.
Nasir Aq Təbriz Biliyurdu öyrətməni deyir ki Urmiye Gölünün Qurumaq sürəci yetişibdir ancaq bu sürəın ardı olacaqdir.
2000 ci ildə olan araştırmalar? Deyir ki Urmiye Gölü Aral Gölünün Alın Yazısına Qarşı qarşıya olubdur?. Sovetlər 1960da Aral Gölünə tökülən sularin önündə çeşidli və çoxlu barajlar (səddlər) vurmaqla nədən oldular ki Aral Gölünə tökülən su azalsın və indiki Durudma Aral Gölünün Həcmi 19960 ci illərə görə 10 da 1 azalıbdır.
Iran dövlətı Qıraçan (April) ayında üç bölümdə bir plan hazirladiğini savunaraq dedi ki Bulduları toxumlamaq, bölgədə suyun az qullanılması, və Urumiye Gölünə tökülən suyun çoxalması bu sırda yer alırlar.
Çoxlu çevrə uzmanları iran dövlətının bu işini bir Simgə göstərisi olaraq adlandırırlar və buna inanirlar ki ən önəmli və görməsinə gərəkən işlərdən biri Urmiye Gölünün önündə vurulan səddlərının bir bölümünün tezliklə suyunun Urmiye Gölünə tökülməsidir. Bu sular Urumiye Gölünün yaşamında ən önəmli oynami (Rolu) oynayırlar.
Ismayil Kəhrüm Tehran Biliyurdu öyrətməni və çevre və Doğa uzmani deyir ki ötəki illərdə Vurulan və tikilən Səddlər Urmiye Gölü quruamsında birinci oyanmı oynayirlar. Urumiye Gölünün 3 də 1 Su qaynağı quruyubdur və Suyun Duzluğu hər bir letrdə 350 mg olubdur. Bu ölçü 1970 ci illərdə hər litr suda 50 mg lərdəymiş.
O deyir ki Dövlət gərək izin verə ki 20% Sular Urmiye Gölünə tökülələr.
Başqa bir dövlət adamı Xəzər Dənizindən Urmiye gölünə Su gətirməkdən söz aparır. Ancaq uzun məsafəyə baxaraq və bu işdə Pul məsrəfini göz önünə alaraq bililmsel və məntiqsel bir plan olmadığını savunmaq olur.
Bir Taxsi Sürücüsü deyir ki Dövlətın Buludları toxumlaması yaxşı bir işdir və hər gecə Göyə baxarkən Buludları görmək olur ancaq bilimsel qaynaqlar və çevrə və doğa uzmanları iran dövlətının bu işini yanlız bir simgə və göstəri olaarq adlandırırlar necə ki bilimsel qaynaqlara dayanaraq bu sözü deyirlər ki Azərbaycanda hər il bu aylarda yağış aylarıdır və hər il bu aylarda Azerbaycanda yağış yağar ancaq bu iş ötən ilə görə Buldualr belə toxumlansada Urmiye gölünün Su həcmə öptəki ildə həmən bu aya Görə ginə aşağı bir seviyədədir.
Farsca qaynaq: http://tinyurl.com/3rv5zyy
Latın Türkcəyə çevirən: Urmulu Umud

Urmiyeli Türk Qoşar Bəharm Əsədi və Urmu Marşı

2011-05-26T08:15:00.000-07:00

Urmu marşı
Azərbaycanımın yaşıl ölkəsi
Böyük Türk elinin mehriban səsi
Dədəmiz Qorqudun isti nəfəsi
Səndədir, səndədir ey gözəl Urmu
...Gözəllər yurdunda sən özəl Urmu

Gözəllklərini tanıyan olsa
Zərinin məhəkin sınayan olsa
Tez tanıyar onu, tanıyan olsa
Gözəllər içində gözəldir Urmu
Uzun bir qəsidə, qəzəldir Urmu

Gözəllikləri bir, iki, üç deyil
Doludur, heç nəyi onun boş deyil
Zəngin varlıqları onun heç deyil
Türk dilin danışar dili Urmunun
Oğuzdan yaranıb eli Urmunun

Dolaşmaq istəsən sən bizim eli
İyləmək istəsən sən bizim gülü
Oxumaq istəsən sən bizim dili
Bizim dil şip-şirin Urmu dilidir
Tarixi çox dərin Urmu dilidir

Böyük sümerlərin yadgarında
Neçə aşıqları var kənarında
Türk musiqisinin kitablarında
Bir uzun mətləbdir Urmu aşığı
Özünə məktəbdir Urmu aşığı

(Urmunun yolları düzüm-düzümdür
Urmu karvanının yükü üzümdür)
Vətəndir, ışıqlı iki gözümdür
İncilərə bənzər Urmu üzümü
Tabaqları bəzər Urmu üzümü

Cümə məscidimiz bizə əzizdir
Söyümbət binası abidəmizdir
Kazımxanın daşı sudan təmizdir
Ululara çatır Urmu tarixi
Dolulara çatır Urmu tarixi

Nazlıçay,Baranduz, kəndləri bəzər
Dərəçay, ,şəhərçay, şəhəri gəzər
Üçgözlü körpüyə kim dodaq büzər?
Səfalı, gəzməli Urmunun bəndi
Geyinib süzməli Urmunun bəndi

Urmunun gölünə düşən duzlanar
Üstündə səyrişən quşlar nazlanar
Adaları gəzən qışda yazlanar
Suları duzludur bax Urmu gölü
Dənizcə sözlüdür bax Urmu gölü

Bağçaları olar meyvəyə dolu
Ağacı bar verər budaq dolusu
İnsanın əlinin əməyidir bu
Xonçaları bəzər Urmu alması
Əldən ələ gəzər Urmu alması

Gəl Tut bağlarında gəzməyə dadan
Ağzı şirin olar kişmişin dadan
Dadlıdır doşabı, halvası baldan
Dili tək şirindir Urmu noğulu
Yad yox, bu yerindir Urmu noğulu

Əldəki budur, çox itmişi vardır
Yeddisin axtarsan yetmişi vardır
Badrəşbisi var, bitmişi vardır
Xasiyətli olar Urmu arağı
Dərdə dərman qılar Urmu arağı

Burda var həqiqət, haqqın cadası
Alpərtunqa yurdu, Zərdüşt obası
Daniyal dərəsi, İmamzadası
Dərvişlər məkanı Urmu dağları
Ərmişlər məkanı Urmu dağları

Vətəndir, vətənə güvənərik biz
Çün əcdadımızdan onda vardır iz
Çökərik adının qarşısında diz
Azərbaycanımın gözüdür Urmu
Gözəl Azərbaycan sözüdür Urmu.
Bəhram Əsədi(Sınmaz)

Doktor Cavad Hey`әt 86 Yaşındadır

2011-05-26T03:18:00.000-07:00

Sayqı vә vican borcu: Doktor Cavad Hey`әt 86 yaşındadır
Mehran Baharlı
Bu yazı TRT Türki düşәrgәsindә yayınlanmışdır:
http://tinyurl.com/3dnm3g6
İran vә Güney Azәrbaycanda modern anlamda Türk milli şuurunun oluşması, Mәşrutә Hәrәkәti vә Âzâdistan olayı ilә iligili olmayıp, bunlarla başlamamışdır. Bu hәrәkәtlәrin hәr ikisi dә İran mәrkәzli hәrәkәtlәr idilәr v heç biri Türk`ü millәt vә Azәrbaycan`ı vәtәn olaraq tәmәl almamışdı. İran vә Güney Azәrbaycanda modern Türklük milli bilinclәnmәnin ilk aşaması, M. Ә. Rәsulzadә`nin 1911 ilindә “İran Türklәri” kitabını yayınlaması ilә başlamışdır. Ardında “İttihâd vә Tәrәqqi” vә “İttihâd-i İslam”ın Güney Azәrbaycanda etginliklәrinin yanqıları vә İran-Güney Azәrbaycanda modern Türkçülüyün atası olan Tağı Rәf`әt`in ortaya çıxması ilә davam edip, bәlli ölçüdә kitlәsәllәşmişdir. Yeni oluşmaqda olan Türk milli bilinclәnmәsi Sovyetlәrin ortaya çıxışı ilә vә bu devlәtin Türk milli kimliyini danaraq vә torpağı tәmәl alaraq oluşdurduğu Kilasik Azәrbaycançılıq ideolojisi sarısından qısa sürәdә sıxışdırılmış vә yeyinliklә sönmәyә üz tutmuşdur. İkinci dünya savaşı sonrası S. C. Pişәvәri`nin öndәrliyindә qurulan “Azәrbaycan Milli Hökümәti” yıxılınca, Türk milli bilincinin gәlişim vә evrimi dә bütünüylә durma nöqtәsinә gәlmişdir. Ondan sonra arada 35 illik uzun bir sәssizlik vә qopma dönәmi yaşanmışdır. İran vә Güney Azәrbaycanda Türk milli bilincinin ikinci aşaması vә ya dirçәlmәsi 1979da Varlıq Dәrgisinin yayınlanması ilә başlamışdır. Bu târixi olay vә dönәmәc, özәlliklә Doktor Cavad Hey`әt, Doktor Hәmid Nutqi vә Doktor Әli Kәmali`nin adlarıyla bağlıdır. Varlıq`ın ortaya çıxmasıyla Güney Azәrbaycan vә İranda Türk milli bilinci sağlam tәmәllәr üzәrindә yüksәlәrәk dәrinlәmәsinә kök salmış, târixdә bәnzәri görülmәmiş vә geri dönülmәz bir biçimdә kitlәsәllәşmişdir.
Bugün mәn sayqı vә vicdan borcu ilә bağlı olduğum Varlıq ekipindәn böyük bir insan, Doktor Cavad Hey`әt vә әsәrlәrini tәqdirlә anmaqdayam. Târixi şәxsiyәtlәrin dәyәrlәndirilmәsi, etdiklәrindәn daha çox, onların etgilәri tәmәlindә yapılmalıdır. Bugün İranda Türk xalqının özünә qayıdış sürәcindә yapılan hәr şeydә Doktor Hey`әt`in izini görmәk mümkündür. Yeni Türk vә Azәrbaycan târixinin son dönәmi onun adı ilә ayrılmaz bir biçimdә bağlıdır. Doktor Cavad Hey`әt`in bir bilim adamının titizliyi ilә yazmış olduğu sağlam yazıları, yaxın târiximizdә başqa kimsәnin yapamadığı ölçüdә Türk xalqının özünü necә idrâk etmәsini etgilәmiş vә ona biçim vermişdir. Onun da ötәsindә, bu alçaq könüllü yazılar, İran vә Güney Azәrbaycanda Türk kimliyinin yaşadılmasını güvәncә altına almışdır. Doktor Cavad Hey`әt`in yazdığı mәqâlә vә kitablar, yalnız incәlәdiyi qonuları әlә alan birәr araşdırma mәqâlәsi vә ya kitabı deyildir. Bunlar Türk xalqı vә Azәrbaycan`ın kimliyi, әdәbiyatı vә mirâsı ilә ilgili bir biriylә bağlantılı qocaman bir dizinin parçalarıdır. Bunlar birәr anımsatmadır, birәr yolçuluqdur, birәr savunma vә e`tirazdır. Doktor Cavad Hey`әt`in Varlıq Dәrgisi-qurumunu sorumluluqla yaradıp ayaqda tutabilmәsi isә, uzaq görәnli bir vizyonun dәhâsıdır. O, qurduğu Varlıq Dәrgisi vә çox yönlü qәlәmi ilә İranda yaşayan Türk xalqına milli bir gәlәcәyin tәmәllәrini atmanı başarmış, bu ölkәdә köklәri qurutulmaq istәnәn әski Türk dili vә varlı kültürünün xalq vә aydın kitlәlәri arasına qayıtması vә yayqınlaşmasına nәdәn olmuşdur. Doktor Hey`әt`in gündәlik qısır siyâsi polemiklәrә girmәdәn, qarınca kimi işlәmәsi, insanlarda Türk dili vә kültürünә qocaman bir ilgi vә çәkimin yaranmasına nәdәn olmuşdur.
Böyük insanların davranış vә eylәmlәri gәnәldә bilincli vә istәnilәn amaclara yönәlik olar. Ancaq ortaya çıxan sonuclar, hәmişә bu amacların doğrultusunda olmayabilir. Buradakı istisna, Doktor Cavad Hey`әt kimi dâhilәrin yapdıqlarıdır. O istәdiyini bilmiş vә bildiyini yapmışdır, yapamayacağını da istәmәmişdir, aşırılığa heç qaçmamışdır. Doktor Cavad Hey`әt`in yapdıqlarını boşluqda deyil, mәtndә oxumaq gәrәkir. O heç bir vaxt açıqca ucuz siyâsәtә qatılmadı. Buna qarşın bir çox Türk vә Azәrbaycanlı siyâsi vә tәşkilatın son yüz il İran`ında başaramadığı işlәri tәk başına başarabildi. O Türk`ün milli kimlik vә Azәrbaycan`ın mәdәni varlığı sağlam tәmәllәr üzәrindә dikkәlmәdikcә siyâsi alanda öz xalqı vә yurdunu qurtaramayacağına inanaraq, әn doğru mucadilә yolunu seçdi. O, bilincli olaraq Türk xalqına solunum (nәfәs) yolu açmaya, onu dışarıya çıxartmaqla uğraşmış, yaşamaq üçün bir ortam yaratmaya çalışmış vә bu mucadilәni dә ruh gücü vә çәlik bir irâdә ilә başarılı sonuca vardırmışdır. Bu, yaxın târiximizdә tayı görülmәmiş bir olaydır. O bir düşünür olaraq, çoxlarına umudsuz gözükәn bir ortamda yeni bir savaşım başlatmış vә onu da başarıyla utquya aparmışdır. Doktor Cavad Hey`әt İranda aşağılanmış, dili vә kimliyi әlindәn alınmış Türk xalqının târixindә yeni bir dönәm açmaq üçün mucadilәyә atılmışdır. Doktor Cavad Hey`әt`dә şaşırdıcı başqa yönlәr dә vardır. Modern bir milli varlıq olabilmәsi üçün, uyduruq tәmәllәr üzәrinә qurulmuş vә Türk xalqının gәrçәk bir millәt olaraq gәlişmәsini әngәllәyәn Azәri vә Azәrbaycanca kimi kimliklәrin, habelә geçmişdәn qalan bir sıra zәrәrli siyâsi gәlәnәklәrin qaldırılması ya da әn azı qıraqlanması (marjinaşdırılması) gәrәkirdi. Doktor Cavad Hey`әt, yılmaq vә qorxmaq bilmәyәn bir yaradıcılıqla yaxın târiximizdә heç kimsәnin gәrçәklәşdirәmәdiyi bu idealları gәrçәklәşdirmәni dә başarmışdır.
Doktor Cavad Hey`әt eşsiz kişiliyi ilә bütün insanların sayqısını qazanan, ciddiyәti ilә hamını özünә inandıran, gәlәcәk quşaqlar üçün sağlam tәmәllәr atmağa uğraşan bir millәt yaradıcısı vә olqun vә kamala yetişmiş zәkası ilә millәtinin ortasında yaşayan bir bilgәdir. O İran vә Güney Azәrbaycanda yaşayan Türk xalqına Türk olduğundan, târixindәn vә dilindәn dolayı özünә güvәnmә vә dayanma duyqusunu aşıladı. Bu üzdәn dә yeni Türk gәncliyi, Doktor Cavad Hey`әt`in әsәrlәrinә vә mucadilәsinә heyrandır. Çünkü onda öz kimliyi vә özgürlüyünü sevәn, bütün xalqlar üçün sәmbol olaraq qalacaq güclü bir kişiliyi görmәkdәdir. Mәnim üçün isә Doktor Hey`әt, sorumluluq duyqusu vә mәdәni cәsarәt ilә durmadan çalışan, әsin qaynağı vә örnәk olan, mәdәni çalışmalar vә sürәkliliyin önәmini göstәrәn, öz millәti vә insanlıq âlәminә bәslәdiyi sevgi ilә bir dâhinin nәlәr yaradabilәcәyini hәyәcanlı bir sәhnәdә seyr etdirәn ulu bir insandır. Onu işi, mәnim Türk ayrıcalığını anlama vә yazmaya başlamamda önәmli rol oynamışdır. Doktor Cavad Hey`әt uşaqkәn mәnim qәhrәmanlarım arasındaydı. Mәn bugün dә onun heyranları arasında bulunmaya davam edirәm.

Urmiye Gölünün Suyu Daşacaqdır

2011-05-24T02:30:00.000-07:00

Elə ki mən bilirəm bu 20 Gün içində 4 kişi deyiblər ki Urmiye Gölünün Suyu çoxalıbdır.
Batı Azərbaycan Çevrə Örgütünün Baxanı: Urmiye Gölünün Suyu 4 cm çoxalıbdır.
Doğu Azərbaycanın Su yönəticisinin başxanı: Urumiye Gölünün Suyu 0/5 metr çoxalıbdır.
Iran Çevrə Örgütünün Başxanı: Urmiye Gölünün Suyu 40 cm çox alıbdır.
Artemia Urmiana Mərkəzinin Başxanı: Urmiye Gölünün suyu 70 cm çox alıbdır.
Doğrusu xəbər saytlarında yayılan xəbərlər və məqalələr o qədər sevimlidir ki insan bunu düşüünr ki olmaya yaxın zaman Urmiye Gölünün Suyu o qədər çox ola ki Urmiye Şəhərini Su ala və şəhər Su altıdna qala :D ancaq bu olaya baxmaq və hazirliq üçün bir az Gözlüyümüzü dəyişib və bilimsel olaraq qonuya yaxlaşmalıyıq.
Neçə vaxt bundan öncə mən bir yazıda yazdım ki bu aylar içində Urmiye Gölünün Suyu həmişə bir normal sürəc olaraq yüksəlir ancaq həmən sürəc içərisində ötən ilə görə Urmiye Gölünün Suyu daha da azalıbdır və uzun sürəcdə bu suyu əldən vermə daha çox Gözə çarpır. Birinci Görüntü Urmiye Gölünün Su durumu 10 Maydədir(2011) və ikinci Görünütü bir il öncəsi 14 Maydədir(2010). Elə ki Görüntülərdədə yaxşıca Görünür Urmiye Gölünün Suyu daha da azalıbdır. Bu iki Görüntünü Netlogo Programina(Model Yaratma Programi)artırdım ki iki Görüntüdə olan fərqlılığı daha yaxşı görəm. Programda yerləşdırdığım kodu yazının sonunda yazacam. Sonuc aşağıda olan Görüntü oldu. Ağ bölgələr ötən il su bölgələrı hesab olunurdu ancaq bu il suyus bölgə. Iki Görüntünün fərqi 4800 Patch dir. Elə ki görünür bir balaca hesabla bu sonucu almaq olur ki Urmiye Gölünün Alanı ötən ildən bu ilə 250 KM azalıbdır. əyər Urmiye Gölünnün Alanının 5000 KM alarsaq yanı 5% ötən ilə görə azalıbdır.

Ancaq bunu deməliyəm ki iran və dövlət medyasında yayılan sözlər ki Urmiye Gölünün Suyu daşır, tökülür, çox alıb vs sanıram bir içi boş və bölgə Ulusunu aldatmaq üçün qullanılan bir tavırdır. Urmiye Gölü hər Gün olaraq Ölümə yaxınlaşır, hər şey Görüldüğü kimin dəyildir.

Programda işlədilər kode:
patches-own
[
A10
A11
]
to Setup
   import-pcolors "A10.jpg"
ask patches with [pcolor < 100 or pcolor > 105] [set pcolor white]
   ask patches with [pcolor != 9.9] [set A10 1]
   import-pcolors "A11.jpg"
ask patches with [pcolor < 100 or pcolor > 105] [set pcolor white]
ask patches with [pcolor != 9.9] [set A11 1]
   ask patches [set pcolor (A11 - A10)]

Urmiye Gölünün Hidroqrafiq Özəllikləri

2011-05-22T09:35:00.000-07:00

21 Daimi Axar Çay və 39 Mövsümi Çay
Əsas Axar Sular:
Acı Çay
Almalı Çay
Qələ Çay
Sofu Çay
Cığatı (Zərinə Rud)
Tatau Çay (Simine Rud)
Godar Çay
Savocbulaq Çay (Mahabad)
Baranduz Çay
Şəhər Çay
Nazlı Çay
Ruzən Çay
Zola Çay
sırada yazdığımız Qaynaqlar Urmiye Gölünün Təməl Bəslənmə Qaynağının (80-90%) axan sular oluşdurmaqdadır

Urmiye Gölü Su Hövzəsinin Dağları

2011-04-29T02:45:00.000-07:00

Urmiye Gölü Su Hövzəsinin Dağları
Səhənd Dağı, Urmiye Gölünün Doğusunda Yer Alır.(1707m)
Savalan Dağı, Urmiye Gölünün Quzey Doğusudna Yer Alır.(4814)(3800)
Bozquş Dağları, Urmiye Gölünün Su Hövzəsinin Doğusunda Yer alır(3302 m)
Mişov Dağları, Urmiye Gölünün Quzeyində Yer alır (3155 M)
Zaqros Dağları, Urmiye gölünün Quzey Batısında Yer alır (2500m-3000 metrə qədər)
Mor Dağları, Türkiyə Sınırı (3807m)

Urmiyeli Türk Qoaşq Bəhram Əsədi və Felekin oyunları Qoşuqu

2011-04-26T10:02:00.000-07:00

Bəhram Əsədi 1965-ci il Güney Azərbaycanin Urmiye Şəhərində doğulmuşdur. İlk ve orta təhsilatın orada bitirerken pedagoji təhsili almış və 1986-cı ildən dolayı Öyrətmən olubdur.
Bəhram Əsədi 20 yaşından şer yazır ve onun indiyə qədər 30dan çox kitabı çap olub. Onun işlədiyi və yazdıkları ancaq Türk dili və ədəbiyyatı olubdur.
Bəhram Əsədinin öz şerlərinden çap olan kitablar bunlardır:
10- Aşıq məktəbində
11- Azərbaycan oğluyam
12- Duyğuların bendi
13- İrfan məclisində
14- Qəmnamə
15- Lirik şerlər
16- Şerlər ve şairlər
17- Uçrum
18- Yaşıl bayrağın altında.
Onun uşaq ədəbiyyatında olan işləri:
4- Gün çıxdı
5- Heyvanları tanıyaq
6- Yağdı yağışlar.
Nəsr yazıları:
8- Axtarışlar və araşdırmalar
9- Azərbaycan ədəbiyyatının birincileri
10- Dünya təqvimləri və Türk təqvimi
11- İran aşıqları
12- Məqalələr
13- Şer öyrənək
14- Türkcəni qoruyaq.
İşlədiyi və çapa verdiyi divanlar və ədəbi işlər:
11- Əli ələyhissəlamın divanında əxlaqi nöktələr(ərəbcədən tercüme)
12- Azərbaycan bayatıları(köçürme)
13- Baba Tahirin divanı(Farscadan tərcümə)
14- Çərşəmbələr(köçürmə)
15- Dədəmiz qorqut (boyların müasirləşmiş mətni)
16- İmadəddin Nəsimi(divan)
17- Məhəmməd Fuzuli(divan)
18- Molla Pənah Vaqif(divan)
19- Molla Vəli Vidadi(divan)
20- Şer tonqalı(100 şairin antolojisi).
Bunlardan əlave Bəhram Əsədinin çeşitli konularda çox saylı yazıları və məqalələri dərgilərdə çap olubdur. Bəhram Əsədi 2003-cü ildan Urmiye Şəhərində çaba gösteren YAZ neşriyyatının directorudur.
Fələkin qəribə oyunları var
Birini şah eder taxta mindirər
Beş günün içində varağı dönər
Burnun ovkalayar taxtdan yendirər
...
Birinin qəlbinə çekdirər dağı
Birini gəzdirər çiçəkli bağı
Birinə qəhr eder, içirdər ağı
Birinə lütf edər şirin dindirər

Lütfü ile qəhrini tanımaq çətin
Bilmek çox çətindir onun niyyətin
Qardaşa yedirər qardaşın ətin
Bacıdan bacıya zəhər endirər

Birine tutdurar şanlı bir düyün
Birinin qəlbindən qaldırar tütün
Birinə çilçıraq yandırsa bir gün
Dönəsi gün onun şamın söndürər

Fələkin işine yoxdur etibar
Hər bir gülüşünə bir ağlamaq var
Bir gün sənə verər çiçekli bahar
Bir günü qış edər səni dondurar

Onun her işində vardı bir bəla
Hər nə sənə verib istəyər ala
Bir günü doğdurar nazlı bir bala
Bir gün əcəl quşun ona qondurar

İnanma işinə, kələkdir işi
Bir gün səni edər möhtərəm kişi
Dönən gün batırar zəhərli dişi
Yeri yerdə, göyü göyde yandırar

Dərs almaq gərəkdir, zamanı dardır
Bize dərsi verən bu ruzigardır
Zamanın çərxinin məktəbi vardır
Qanmayan insanı yaxşı qandırar.
Bəhram Əsədi

Və Şeirlər Azərbaycanlaşacaq: Balaş Azəroğlunun Vəfatı Münasibətiylə

2011-04-24T11:10:00.000-07:00

Son vaxtlarda acı xəbər eşitmədiyim günüm yox. Sevinc tək -tək gəlirsə də, kədərlər, dərdlər və ezablar ton-ton gəlir. Kədərlər gəlməyə başlarsa arxası kəsilmir.Bugün də, günə Balaş Azəroğlunun ölüm xəbərinin üzüntüsü ve sarsıntısıyla başladıq.
Balaş Azəroğlunun eərləriylə uşaqlşqda tanış oldum. Balaş Azəroğlunun eərləriylə ilk tanışlığım, Yehya Şeyda tərəfindən yayına hazırlanan ` Savalan Nəğmələri` kitabiyla mümkün oldu. ` Savalan Nəğmələri` Balaş Azəroğlunun əsərlərinin içindən seçilmiş bir səbəd gül kimi gəldi mənə. Kitab incə ve orda yayınlanan şeirlərin sayısı az olsa da günlərcə və aylarca oxudum . Elə ki, bəzi şeirlerini əzbərləmişdim.
O kiabı oxuduqdan sonra, Balaş Azəroğlunun hayatı ve Şerləriyle daha yaxından tanış olmaya qərar verdim. Çox tez anladım ki, Balaşın hayat hikayəsi Güney Azərbaycanın 20-nci esrinin hikayəsindən fərqli bir şey deyil. Balaş Azəroğlunun yaşadığı dərbedərlik, sürgün, yoxsulluq, təhqir və bütün bu çətinliklərə baxmayaraq dim-dik ayaqda durması ve ölüm anına qədər qəlbindəki Güney Azərbaycan atəşinin sönməzliyi, bizlər üçün yanmış , kül olmuş və öz doğma kənd və şəhərlərindən qoparılan ve yad küləklərin rəhmsiz caynaqlarında sovrulmaları istənilən qəhraman ve mühtəşəm nəslin hayat hikayəsidir.
Bizlər, o nəslin yaşadığı çox yönlü ezab, təhqir, ölüm və qaranlıq günləri yaxşı bilmirik. Onların çoxu Pəhləvi xanədanının qanlı süngünləriyle parçalandılar. Onların çoxu Totalitar İstalinist rejimin öldürücü caynaqlarında sovruldular, dəli oldular, açlıkdan küçə başında öldülər, KGB türmelərində yox oldular, Şah Pehləvinin dar ağacına asıldılar, Xumeyi rejiminin qanlı pəncələrində pərpər oldular. Onları İstalin, Şah Pəhləvi ve Xumeyni rejimləri qıyım-qıyım doğrarkən, bizlər xəbərsiz ve sessizdik. Onlar, qıyım-qıyım doğranırkən bizlərə ` hoş-hoş Pişəvəri-engi boş Pişeveri` nağaratını oxudurdular. Qan qoxusuyla var olan quzqunlar Azərbaycanın əfsanə nəslini yox edib ve sonrada onların cənazələri üstündə şadlıq bəzmi qururdular.
Onları öldürüb, cənazələrində şadlıq edən kaftarlar “ casus Pişəvəri”, “ xain demokrat firqəsi”” ve “ Azərbaycan düşməni Pişəvəri” kimi zəhərli sözləri də bizim beynimizdə yerləşdirirdilər.Onları fiziki olaraq yox eden ırqçı qaranlıq əllər, bizi də mənəvi olaraq yox edirdilər. Onların haqqında yalanlar diyərək keçmişimizi oğurlayırdılar, hafizəmizi/yaddaşımızı oğurlayırdılar, tariximizi oğurlayırdılar. Bizim keçmişimizi, tarximizi oğurulayaraq mənəviyatımızı oğurlayırdılar, məneviyatımızı oğurlayraq bizi “zibilə”, “tofalyə” ve “aşqala” çevirmək isteyirdilər. Bizim mənəviyatımızı qəsb edərək isteyirdilər ki, Farsların qapsınıa gedək və hamının eşidəbiləcəyi uca səslə “ mən Türk deyiləm Azəriyəm” çirkəfini bağıraq. Bizim mühtəşəm nesli yox ederek bizləri “köpəkləşdirərək” Farsların rahat yaşabilmələri üçün “İranın bütün sərhədlərini qoruyan qapı qulu” kimi yetişdirmək isteyirdilər.
Kaftarlar Azərbaycan muasir tarixinin mühtəşəm nəslini fiziki olaraq yox etsələr də, mənəvi olaraq yox edəbilmədilər. Onların maddi bədənlərini məhv ettilər , ancaq onların ruhlarını, ideallarını və hədəflərini öldürəbilmədilər.Düşmənler, onların Milli Hökümət adiyla tikdikləri şanlı evin dam-duvarın yıxdılarsa da, ancaq, o evin qəlbində gür-gür yanan isti ocağı söndürəbilmədilər. Zehtabilər, Əli Təbrizlilər, Səhəndlər ve Bulut Qaraçörlülər kimi ədəbiyat abidələrimiz o qanlı atəşi qordular, o qanlı ocağın atəşinin sönməsinə izin vermədilər. O qanlı ocağın atəşı böyüdü ve Babək qalasının zirvəsinə çıxdı. O atəş Xordad (May2006) hadisələrində Güney Azerbnaycanın bütün şəhərlərində ırqçı rejimi titrətti. O atəş Urmiye Gölünün qorunmasında Təbrizin mərkəzində yenidən əllərdə, dodaqlarda və ürəklərdə gəzdi.
Balaş Azəroğlu öz şəxsi hayatindakı xətası ve səvabiyla, yanmış ve kül olmuş nəslin qalanlarından biriydi. Onun əsərlərinde Güney Azərbaycan hər zaman var oldu. Onun əsərlərinde Azərbaycan insanının yaşadığı bütün çətinliklər öz əksini tapdı. Balaş Azəroğlu Güney Azərbaycanın `dilsizliyindən` danışdığı qədər onun yoxsulluğundan ve yağmalanmasından da danışırdı.Balaş Azəroğlu mənim gözümde fəqət bir şair deyil. O, mənim gözümdə mühtəşəm bir nəslinin son təmsilçilərindən sayılırdı. O, indi Seyid Cəfər Pişəvərinin yanına getti. O getti, ancaq qelbindeki yanan Güney Azərbaycan atəşi hələ də alovlanır.
Güney Azerbaycan ateşi indi Azerbaycan gənclərinin ellerində, gözlərində və qəlblərində alovlanır. Ellərdəki milyonlarca ateş onu gösterir ki, Məşrutiyetden günümüzə qəder çəkilən ezablar ve tökülən qanlar bihude deyilmş. Görünən o ki, Azərbaycan günəş kimi yenidən doğulacaq. Azərbaycan günəş kimi yenidən doğulduğunda Settar Xan, Baqir xan, Şeyx Mohəmməd Xiyabani ve Pişeveriler de yenidən doğulacaq. Toprağını, tarixini, mənəviyatını və qəsb edilən iradəsini geri alan Azərbaycan şeirləşəcək. Xalqımız milli qurutuluşunu əldə ettiyində Azərbaycan şeər olacaq ve bütün şeirlər də Azərbaycanlaşacaq. O zaman Azerbaycan poeziyasi kələmənin sehriylə oğurlanmış mənəviyatımızı yenidən var edəcək. O gün Balaş Azəroğlular da yanımızda olacaq.
Arif Kəskin Ankara
24.04.2011

AKP, İsrayil vǝ biz

2011-04-24T01:34:00.000-07:00

Mehran Baharlı
İran-Güney Azǝrbaycanlı Türklǝr öz milli çıxarları doğrultusunda Türkiyǝ ilǝ Azǝrbaycan cumhuriyǝtlǝrindǝn bağımsız bir siyasǝt oluşdurmaqdıqca onları kimsǝ- İranda vǝ dışında- ciddiyǝ almaz.
-----------------------------------------------------
Mǝncǝ Ərdoğan Türkiyǝ’dǝ Özal kimi târixi dönüm yaradan liderlǝrdǝn biridir. Son illǝrdǝ Türkiyǝ’nin demokratiklǝşmǝsi, ekonomik vǝ bölgǝsǝl uluslararası siyâsi arenada gǝrçǝklǝşdirdiyi ilǝrlǝmǝ vǝ atılımlar, Ərdoğan’ın iqtidarına bağlıdır. Bu, onun olumlu yapdıqlarıdır. Әrdoğan`ın olumsuz yönü isǝ gizli bir şǝriǝtçi olması vǝ Türkiyǝ’ni yavaş yavaş bir din devlǝtinǝ dönüşdürmǝsidir.
AKP iqtidarınakı Türkiyǝ’nin yaşadığı dǝyişim vǝ dönüşüm, bir neçǝ paralel sürǝcdǝn oluşur. Bunların bǝ’zisi olumlu vǝ bǝ’zisi olumsuz sürǝclǝrdir vǝ hǝr birinin ayrı dinamik vǝ nǝdǝnlǝri vardır. Bunları bir birindǝn ayırt etmǝzsǝk, çox yanlış sonuclara varabilǝrik. Bu sürǝclǝrdǝn bir neçǝsi belǝdir:
-Türkiyǝ`nin demokratiklǝşmǝsi
-Ekonomik açıdan atılım gǝrçǝklǝşdirmǝsi
-Bölgǝ vǝ dünyada siyâsi etginliyinin artması
Bunlar AKP’nin gǝrçǝklǝşdirmǝkdǝ olduğuu olumlu gǝlişmǝlǝrdir vǝ alqışı haqq edir.
Ancaq AKP’nin İsrayil-fortilla vǝ İran-atom teknolojisi qonularında sǝrgilǝdiyi tutum, kǝsinliklǝ vǝ ǝn kiçik bir quşqu olmadan ideolojik İslam vǝ şǝriǝtçi dürtülǝrlǝ ortaya çıxan siyâsǝtlǝrdir. Bu siyâsǝtlǝr AKP’nin izlǝdiyi vǝ addım addım gǝrçǝklǝşdirdiyi başqa bir sürǝcin davamıdır. O da Türkiyǝ’ni devlǝt vǝ toplum düzeylǝrindǝ İslamlaşdırma vǝ Ortadoğulaşdırmadır.
Bugün AKP’nin İsrayil ilǝ ilişgilǝri kǝsmǝyǝ doğru getmǝsi; Suriyǝ, Hamas, Ermǝnistan vǝ İraq Kürdüstanı ilǝ ilgili yaxınlaşma siyâsǝtlǝri, yeni bir şey olmayıp İran’ın bilinǝn dış siyâsǝtinin doğrultusunda, daha doğrusu Fars dinçilǝrin dikte etdiklǝri siyâsǝtlǝrin ılımlı versiyonudur. Olayların gedişi bu alanlarda Ərdoğan’ı İran adamı diyǝ tanımlayanları haqlı çıxarmaqdadır. İran’ın nukleer teknolojisi vǝ son dönǝm taqas olayında isǝ Türkiyǝ’nin Fars dinçi devlǝti yanında yer alması, açıqca Ərdoğan-Davutoğlu’nun dinçi ǝyilimlǝrinin yanı sıra, İran’ın Türkiyǝ’ni aldatdığı vǝ oyuna gǝtirmǝsinin sonucudur. İran bu oyunla bir yandan özünǝ zaman qazanmış, ötǝ yandan da ǝzǝli rǝqibi olan Türkiyǝ’ni müttǝfiqlǝri olan Amerika, Avropa Birliyi, Nato vǝ İsrayillǝ qarşı qarşıya gǝtirmǝni başarmışdır. Onun yönünü Avropalılıqdan çıxardıp, Ortadoğulaşdırmışdır.
-----------------------------------------------------
Rǝcm vǝ ya daş qalağın Tevrat’da geçmǝsi tәk başına bir şey ifadǝ etmǝz. Önǝmli olan budur ki Yǝhudilǝr, hǝtta ǝn aşırı dinçilǝri bilǝ, bugün rǝcm cǝzasını uyqulamır. Ancaq hǝm bu cǝzanı onlardan kopya edǝn İslam şǝriǝti onu mǝnimsyir vǝ hǝm İslam ölkǝlǝri -İran başda olmaq üzǝrǝ- onu uyqulayırlar. Burada bir insanlıq suçu vardır vǝ onun başlıca sorumlusu İslam şǝriǝtidir.
Güney Azǝrbaycanlı bir Türk qadın, Fars kökdǝn dinçi İran devlǝti tǝrǝfindǝn daş qalaq cǝzasına çarpdırılmışdır. Dünya vǝ Avropa ölkǝlǝri insanlıq dışı bu cǝzaya e’tiraz edǝrkǝn, Türkiyǝ vǝ Azǝrbaycan Cumhuriyǝtlǝri bu qonuda susmanı yeylǝmişlǝrdir. Türkiyǝ dışişlǝri baxanı Davutoğlu İran’ı daş qalaq üçün mǝhkum etmǝkdǝn boyun qaçırmış vǝ mǝhkum etmǝmişdir: “Davutoglu was asked whether Turkey would raise the case (planned Iran stoning) with Iran. "We're trying to work and consult on all these issues with our neighbour Iran, of course we have to see the file," he said”.
AKP iqtidarının İran’a qarşı mǝnimsǝdiyi qoruma vǝ savunmaçı tutum, bu arada bütün dünyanın tǝrsinǝ daş qalaq olayını mǝhkum etmǝmǝsi, AKP’nin gizli dinçi vǝ şǝriǝtçi acendasını bir yol daha ifşa edir. İran-Güney Azǝrbaycanlı Türk siyâsi qurup vǝ ictimai dǝrnǝklǝr, Türkiyǝ vǝ Azǝrbaycan cumhuriyǝtinin siyasal vǝ ideolojik İslam doğultusunda yapdığı hǝr şeydǝn vǝ özǝlliklǝ Fars dinçi devlǝti ilǝ qurduğu ittifaqdan- bu siyasǝtlǝr qısa vǝdǝdǝ üzeysǝl baxan bǝ’zi kimsǝlǝri tǝhrik vǝ mǝmnun etsǝ bilǝ- utanc duyur vǝ onları mǝhkum edir.
-----------------------------------------------------
Bir sıra analizlәrdә İsrayil ilǝ ilgili söylǝnәnlәrdә ciddi ǝksikliklǝr olduğunu düşünürǝm. Bunlarda İsrayil devlǝti, İsrayil hökümǝtlǝri, İsrayillilǝr, Amerika’da İsrayil lobisi, Dünya Yǝhudilǝri vǝ Dünya Musǝvilǝrini bir birindǝn ayırt edǝbildiyindǝn, ayrıca AKP iqtidarının dış politikaspnda siyasal vǝ ideolojik İslam’ın hansı alanlarda vǝ nǝ dǝrǝcǝdǝ var olduğunu göz önündǝ tutduğundan arxayın deyilǝm.
Deyilir: “İsrayil doğuda olan bütün ölkǝlǝrǝ böyük bir tǝhditdir”. Mǝncǝ İsrayil devlǝti, İsrayil hökümǝtlǝri vǝ İsrayil xalqını bir biri ilǝ eyni tutan bu gǝnǝllǝndirmǝniz kökdǝndinçi Əhmǝdinejad’ın vǝ ırqçı anti semitistlǝrin iddiasıdır vǝ yanlışdır. İsrayil`in özü heç bir şeyǝ tǝhdid deyildir. Tǝhdid olan, bu devlǝtin 1967 vǝ 1973 savaşlarından sonra militarist vǝ işqalçı siyâsǝtlǝr izlǝmǝsi, bu bağlamda uluslararası huquq vǝ insan haqlarını heçǝ saymasıdır.
-----------------------------------
İsrayil’in bizǝ yararlı olmadığını söylǝmǝk üzeysǝl bir tǝsbitdir vǝ bunları söylәyәnin Türkiyǝ devlǝtini Azǝrbaycan devlǝti vǝ İranda var olan Türk xalqının milli demokratik hǝrǝkǝtinin üç ayrı siyasi antite olduğu vǝ durumlarının vǝ dolayısı ilǝ tǝpgilǝrinin bir birindǝn fǝrqli olduğu gǝrǝkmǝsinǝ inanmadığını göstǝrir.
İsrayil ilǝ ilişgi tǝkcǝ İsrayil ilǝ ilişgi deyildir, Amerika ilǝ ilişgidir dǝ eyni zamanda. Bu, istǝsǝk dǝ, istǝmǝsǝk dǝ geçen yarım yüzildǝ belǝydi, indi dǝ belǝdir vǝ uzun zaman da belǝ qalacaqdır. Bizim bunu dǝyişdirmǝyǝ gücümüz yetmirsǝ ondan yararlanmaya baxmalıyıq, bu ağlın hökmüdür.
Türkiyǝ devlǝti bir imparatorluq qalıntısı olan, tǝmǝllǝri sağlam oturmuş köklü bir devlǝtdir. Bu devlǝt ekonomik olaraq güclǝnmǝ vǝ iç sorunlarını - başda Kürd sorunu olmaq üzǝrǝ - çözmǝsinǝ paralel olaraq, hǝr gün bir az daha çox Amerika’dan bağımsız siyasǝtlǝr yeridǝbilǝr. Olan da budur. Gǝrçi Türkiyǝ dǝ heç vaxt İsrayillǝ ilişgilǝrini kǝsmǝz, kǝsmǝmǝlidir. Türkiyǝ on il bundan qabaq belǝ bağımsız hǝrǝkǝt edǝmǝzdi. Azǝrbaycan cumhuriyǝti isǝ bunu bugün dǝ yapamaz, yapmamalıdır.
Azǝrbaycan cumhuriyǝti bir yanda Rusiya vǝ İran arasında sıxışmış, bir yandan da Ermǝnistan tǝrǝfindǝn işqal edilmişdir. Bu durumda Azǝrbaycan Cumhuriyǝtinin Amerika ilǝ istiratejik ittifaq qurması gǝrǝkdiyi günǝş kimi aydındır. Amerika ilǝ ittifaq isǝ, İsrayillǝ ittifaq anlamındadır. Qaldı ki Azǝrbaycan Cumhuriyǝtinin silahlı teknolojidǝn Amerikadakı Ermǝni diyasporasına qarşı qoymağa dǝk، İsrayil lobisinǝ ehtiyacı vardır.
Biz Türk xalqının, nǝ Yǝhudi xalqı vǝ nǝ dǝ Ərǝb xalqı ilǝ milli sorunumuz yoxdur. İsrayil vǝ Filistin devlǝtlǝri ilǝ milli çıxar çatışmamız da yoxdur. Unutulmaması gǝrǝkir ki geçǝn yüzildǝ dünyada ilk kǝz Yǝhudi bir devlǝtin bugünkü topraqlarında qurulması gǝrǝkdiyi fikrini ortaya atanlardan biri Türk Azǝrbaycanlı qıral Nasirǝddin Șah Qacar olmuşdur. Ayrıca İsrayil’in işqal vǝ işqal torpaqlarda yeritdiyi uluslararası yasalar vǝ insan haqlarını heçǝ saymasına qarşı çıxanların ön sıralarında İsrayil vǝ İsrayilli olmayan Yǝhudi aydınları yer almaqdadır. Biz onlarla bu qonuda bir dǝ kökdǝn dinçi vǝ ideolojik İslama qarşı olmaqda eyni cǝrgǝdǝyik.
---------------------------------------------
Kürdlǝr bǝnzǝr gǝrǝkçǝlǝrlǝ Amerika vǝ İsrayil’ǝ yaxınlaşmışlarsa- ki yaxınlaşmışlar -bu kǝsinliklǝ doğru vǝ ağıllıca bir siyâsi hǝrǝkǝtdir vǝ onların nǝ dǝnli ayıq, ilkǝli, ǝsnǝk vǝ gǝrçǝkçi olduqlarını göstǝrir. Biz dǝ eynisini kǝsinliklǝ yapmaq durumundayıq.
İsrayil devlǝti vǝ ya hǝr hansı başqa bir devlǝt, özünün tanımladığı milli çıxarlar doğrultusunda Iraqlı Kürdlǝrǝ yardım edirsǝ, çox doğru bir iş yapır. Onların yanlışlığı, İranda olan milli hǝrǝkǝtlǝrǝ eyni dәstәyi vermәmәsidir. Əsasǝn Iraqda Kürd devlǝtinin güclǝnmǝsi, hǝtta Iraq’ın dörd etnik sınıra görǝ bölünmǝsi (Kürd, Ərǝb Sünni, Ərǝb Șii, Türkman) bizim milli çıxarlarımızın gǝrǝyi olup, bütün bölgǝ ilǝ dünyanın xeyrinǝdir. Biz İran-Güney Azǝrbaycan Türklǝri olaraq bunu dǝstǝklǝmǝliyik. Çünkü bu bir yandan başımıza qara bǝla kimi çökǝn PJAK-PKK tǝhlikǝsini azaldar, bir yandan da İran imperiyası-Fars sömürgǝçiliyin ölümünü yaxınlaşdırar.
“Yǝhudilǝr BOP’u (Böyük Ortadoğu Projesini) yapmış” deyilir. Ortadoğuda bir çox nǝdǝndǝn dolayı, o cümlǝdǝn demokratik kültür, uyqulamalar gǝlǝnǝyi vǝ qurumları olmadığından dolayı, dış etgǝn olmadan iç dinamiklǝrlǝ hǝr hansı bir demokratik gǝlişmǝnin gǝrçǝklǝşǝcǝyini düşünmǝk yanlışdır. Bu üzdǝn dǝ dünyadan izole olmuş vǝ dnyanın ǝn geri qalmış bölgǝlǝrindǝn biri olan Müsǝlman Ortadoğunu dünya olay vǝ sürǝclǝri ilǝ enteqre edǝn, mevcud istatikonu yıxabilǝn vǝ ya ǝn azından onu sarsan hǝr girişim, hǝtta BOP uzun vǝ’dǝdǝ olumlu bir olay vǝ olanaqdır.
Ənindǝ sonunda siyâsǝt iqtidar vǝ güc mucadilǝsidir. Bu üçü dǝ (Türkiyǝ devlǝti, Azǝrbaycan devlǝti, Türk Azǝrbaycan milli demokratik hǝrǝkǝti) siyâsi antitelǝrdir, insan haqları dǝrnǝklǝri vǝ ya uluslararası huquq quruluşları deyildirlǝr. Dolayısı ilǝ onların insan haqları dǝrnǝklǝri kimi davranmalarını bǝklǝmǝk yersiz bir bǝklǝntidir.
--------------------------------------------
Bizim İsrayil hökümǝtinin qǝbul etmǝdiyimiz vǝ mǝhkum etdiyimiz davranışları vardır. O cümlǝdǝn 1967dǝn sonra işqal etdiyi torpaqlar (Doğu Qudus, Batı Șǝriǝ, Qǝzzǝ), militarizmi, uluslararası yasaları vǝ insan haqlarını heçǝ sayması, … Ancaq bunlara e’tiraz Türkiyǝ üçün ayrı, Azǝrbaycan Cumhuriyǝti üçün ayrı vǝ yöntǝmi vǝ biz İran-Güney Azǝrbaycanda yaşayan Türk xalqı üçün ayrı bir anlam vǝ yöntǝmi vardır. Yerlǝşmiş devlǝt gǝlǝnǝklǝri vǝ çeşitli olanaqları olan Türkiyǝ devlǝtinin yapması gǝrǝkǝnlǝr, bunların heç birinǝ sahib olmayan Azǝrbaycan Cumhuriyǝtindǝn fǝrqli vǝ bu ikisininki dǝ bir milli demokratik qurtuluş hǝrǝkǝti olan Türk Azǝrbaycan milli demokratik hǝrǝkǝtindǝn fǝrqlidir.
Bizim qarşı olduğumuz şey, işqal, uluslararsı yasalar vǝ insan haqlarını heçǝ saymaqdır. İstǝr bunları yapan İsrayil, Rusiya vǝ Çin, istǝr İran vǝ ya başqa Müsǝlman nufuslu devlǝtlǝr olsun. Bunlara isǝ verilǝcǝk uyqun cavab, sâdәcә bunlara yönǝlik olan siyasi pilatformlarda vǝ yalnız diplomasi yolu ilǝ olmalıdır.
Türkiyǝ’nin bu çǝrçivǝdǝ İsrayil’in yanlış yapdıqları vǝ yanlış siyasǝtlǝrinǝ qarşı çıxması, doğru vǝ yerindǝdir; hǝtta gec qalınmış bir tutumdur. Türkiyǝ, İsrayil hökümǝtinin anlış yapdıqlarına diplomasi vǝ siyasi pılatformlarda vǝ uluslararası yasalara dayanaraq qarşı çıxdığı sürǝcǝ, dünyadan dǝstǝk görǝcǝk vǝ görmǝlidir.
Azǝrbaycan Cumhuriyǝti dǝ, İsrayil devlǝti vǝ hökümǝtlǝrinin bǝyǝnmǝdiyi siyâsǝtlǝrini özünün olanaq vǝ çıxarlarını göz önündǝ tutaraq ǝlǝşdirmǝli vǝ onlara dǝngǝli diploması ilǝ qarşı qoymalıdır. Örnǝyin Azǝrbaycan Cumhuriyǝti Telaviv’dǝ böyükelçilik açmalı vǝ bunu Filistin devlǝtinin Bakıdakı vǝ özünün dǝ Ramullahda böyükelçilik açması ilǝ eş zamanlı yapmalıdır. Ya da UN’dǝ İsrayil’i yanlışlarını mǝhkum edǝn qǝrarlara İran’ı yanlışlarını mǝhkum edǝnlǝrlǝ birlikdǝ olumlu oy vermǝlidir.
Biz İran vǝ Güney Azǝrbaycan Türklǝrinǝ gǝlincǝ, yeni başlamış milli qurtuluş hǝrǝkǝti olaraq, bölgǝ vǝ dünya çapında oyuncuların dǝstǝyini qazanma bizim ilk görǝv vǝ sorumluluğumuzdur. Bu hǝr milli qurtuluş hǝrǝkǝtindǝ belǝdir. İndiki durumda isǝ bütün bölgǝsǝl vǝ qılobal oyuncular, Fars dinçilǝrin müttǝfiqi olan AKP islamçılarının hâkim olduğu Türkiyǝ, Rusiya, Avropa, … bizǝ qarşdıdır. Bu durumda güclü mediya vǝ lobiyǝ sahib olan İsrayil’ǝ vǝ dolayısı ilǝ Amerika ilǝ düşmanlıq yapmaya, onlarla yaxın ilişgi qurmamaya heç bir nǝdǝn yoxdur vǝ bu ayrıca ağıllı bir hǝrǝkǝt dǝ olmaz.
---------------------------------------------
Bizim insan haqları dǝrnǝklǝri vǝ siyâsi tǝşkilatlarımız, bu qonuda öz ǝlǝşdirilǝrini hǝmişǝ ǝn açıq bir dillǝ, öz qonum vǝ ilkǝlǝrinǝ görǝ dillǝndirmǝlidirlǝr. Bu ǝlǝşdirilǝrin tǝmǝlli bunlar olmalıdır:
-İsrayil’in 1967 savaşından sonra işqal etdiyi bütün torpaqlardan (Doğu Qudus, Batı Șǝriǝ, Qǝzzǝ) geri çǝkilmǝsi,
-Ərǝb köçmǝnlǝrin öz yurtlarına geri qayıtmaları,
-Filistinlilǝrin mǝ’ruz qaldığı bütün ziyan vǝ zǝrǝrlǝrin tǝlafi edilmǝsi,
-İki eşit haqlı İsrayil vǝ Filistin devlǝtlǝrinin var olması.
İsrayil devlǝti vǝ hökümǝtlǝrinin yanlış yapdıqlarını ǝlǝşdirip vǝya mǝhkum edǝrkǝn, kǝsinliklǝ kökdǝn dinçi İslamçılar vǝ anti semitist ırqçıların tuzağına düşmǝmǝmiz gǝrǝkir. İsrayil devlǝti vǝ hökümǝtlǝrinin yapdığını ǝlǝşdirmǝk başqa bir şeydir, ideolojik İslam vǝ şǝriǝt yanlılarının bunları İsrayil’lǝ birlǝşdirmǝsi vǝ dolayısı ilǝ İsrayil devlǝtinin mǝşruluğunu sorqulaması, şǝriǝtçi histeriyǝ yaşıl ışıq yaxması başqa bir şey.
Hǝr hansı bir etnik qurup haqqında gǝnǝllǝndirmǝlǝr yapmaq vǝ istereotiplǝr yaratmaq, mǝncǝ ǝnindǝ sonunda ırqçılıqla sonuclanacaqdır. Yǝhudi bir xalq vǝ Musǝvi bir dini qurup adıdır. Bunların arasında dinsizindǝn aşırı dinçisinǝ, siyonistindǝn İsrayil devlǝtinin varlığını sorqulayana hǝr çeşit insan vǝ insan qurupuna rastlamaq olasıdır. Yǝhudi vǝya Musǝvi toplumlarını Türk, Ərǝb, Rus, Çin, Müsǝlman, Xırıstiyan vǝ ya hǝr hansı başqa bir toplum kimi tǝk tip görmǝk, son dǝrǝcǝ yanlışdır vǝ söz qonusu Yǝhudilǝr isǝ- özǝlliklǝ davamlı tekrarıan “hǝr şeyin arxasında mütlǝq Yǝhudi barmağı vardır” kimi ifadǝlǝrin- açıqca ırqçı çalarları vardır.
Türkiyǝ bu rasyonel çizgidǝn dışarı çıxıb kökdǝn dinçi İslamçıların vǝ ırqçı anti semitistlǝrin söylǝm vǝ ǝdǝbiyyatını mǝnimsǝrsǝ, İsrayil devlǝtinin mǝşruiyyǝtini sorqularsa vǝ bütün Yǝhudi vǝ Musǝvi xalqlarını suçlu e’lan edǝrsǝ -ki Ərdoğan’ın mǝnimsǝdiyi zehniyǝt vǝ dil dǝ budur- uzun vǝ’dǝdǝ Əhminejad kimilǝrindǝn başqa kimsǝdǝn dǝstǝk görmǝz vǝ görmǝmǝlidir. Türkiyǝ dış işlǝri baxanı Davutoğlu’nun “Biz Qudus’da namaz qılacayıq” demǝsi, Xumeyni’dǝn kopyalayan vǝ tǝqiyyǝ yapan bir dinçinin iç dünyasını dışarıya vuran bir ipucudur. Ərdoğan’ın yalnız Qǝzzǝ’dǝ toplu qırıma mǝ’ruz qalanlara verdiyi dǝstǝk vǝ buna qarşın daha bǝtǝr soyqırımlar yapan Ermǝnistan, İran, Sudan, Hamas vǝ bǝnzǝrlǝri ilǝ diyaloq qurması vǝ hǝtta onlara sahib çıxması, Fars dinçilǝrin siyasi pıraqmatisminin kopisidir. Biz dinçilǝrin taktiklǝrinǝ çox yaxşı tanışıq.

Urmiye Gölünün Quruyan Alanı

2011-04-22T11:10:00.000-07:00

2120 KM2 təsbit olubdur. Urmiye Gölünün Yüzölçümü (Məsahəti) 5500 hesab etsək belə demək olur ki Urmiye Gölünün 100 də 50% bu gün qurumuş durumdadir. bu durum Urmiye Gölünün nə Ölçüdə bir böyük çevre Fəlakəti olmağını Qanıtıdır.
Görüntü üçün Qaynaq Ahadinejad Reveshty, M, Maryuyama,Y

Urmiye Gölünün Durumu April ayında dahaca gərginləşdibdir

2011-04-21T05:50:00.000-07:00

Elə ki Nasadan aldığım Görünütüdə görürsünüz April ayıdna Urmiye Gölünün Durumu ötən aydan dahaca gərginləşibdir, ancaq hələ iran dövlətı heç bir iş görmür? Ancaq insana elə gəlir ki bəlkə Urmiye Gölü bilərək Güney Azərbaycan bölgəsində olduğu üçün cəzalanir. Nədən Türkiyənin Van Gölü Qurumur ancaq Güney Azərbaycanin Urmiye Gölü Quruamq zorundadir? Iqlim dəyişikliyi nədən Van Gölünü etgisi yox ancaq Bizim Urmiye Gölümüzdə bu qədər ağır etgisi var? Və çoxlu nədənlər ki heç birinə yanıt tapa bilmirik.
Elə ki Görüntüdə də görünrü Urmiye Gölünün Güney Bölgələrı tam Gurumaqla qarşı qarşıyadır. Urmiye Gölü ərazi olaraq 3 də 1 ərazisini itiribdir.
Çevrə və Doğa Uzmanalrı Urmiye Gölünün Quruamq nədənini çeşidli özəl düşünclərılə yorumlayirlar, ancaq hələ Urmiye Gölü quruyaraq bir bilismel iş görülməyibdir ki nədən Göl Quruamq sürəcindədir?
Çevrə Uzmanları Əkinçiliyin 2 qat artması, saysız barajlar (səd- 80 dənə Baraj yanlız Batı Azərbaycan və Doğu Azərbaycanda yaradılıbdır və bir neçə il içində 200 dənə olacaqdir), Yanlış Hüvzə Yönətimi,Quruluq, yanlış Suvarmaq, iqlim dəyişikliyi, Urmiye – Təbriz Körpüsü və ...Urmiye Gölünün Qurumasına nədən olmalarını deyirlər.
Görüntü üçün qayanq: http://tinyurl.com/6y38l29

Milletler Meselesinde Boşanma Haqqı

2011-04-17T07:47:00.000-07:00

Arif Keskin
Areş Neraqi boşanma haqqından behs edir ve bunu İrana uyqulamaq isteyir. Milletler meselesinde boşanma haqqı mequlesi çox mürekkeb ve çeşidli tenqidlere meruz qalmış bir mefhum. Bu tenqidlerin çoxunu burada zikr etmeye ehtiyac yox. Boşanma Haqqı sözü özlüyünde İrandaki milletler meselesini tehrif etmekdir. Boşanma haqqı evlilik qurumu olduğu zaman analam ifade eder. Evlilik qurumu iki musavi insanın iradi birlikdeliyinden ortaya çıxar. Boşanma ise musavi iki insan iradi birlikdeliklerini könüllü son vermeleri anlamına gelir. İrandaki milletler meselesi iki musavi milletin iradi birlikdeliyinin neticesi deyil. Fars hüviyetini diger milletlerin iradesine rağmen qalib kimlik ilan edib ve bütün diger milletleri Farslaşdırma sürecine soxublar. İrandaki fars kimliyi esasındaki dövlet-millet projesi diger miletlerin könüllü iradesinin mehsulu deyil. Çox boyutlu icbar ve zorlamanın neticesidir. Burda könüllü evlilikden daha çox qesb, işqal ve alı qoyma mevzusu var.Qesb, işqal ve zorlama varsa orda boşanma diye bir mequle olmaz. Qesb, işqal ve zorlama varsa o bilikdelik özlüyünde saqitdir. Boşanma haqqı birlikdeliyin meşru olduğu zaman mena tapar. Qesb, işqal ve zorlama olduğu yerde ayrılma haqqı o sürecin içinde mevcutdur. Çünki zorlamayla yaranan birlikdelik mahiyet itibariyle qeyri meşrudur. İrandaki fars olmayan milletlerin ayrılma haqları vardır ve bu boşanma haqqından ferqli bir müstevide ele alınması gerekir.
Areş Neraqinin yazısıla ilgili http://tinyurl.com/3dht974

Urmiye Gölünü Ölümdən Qurtarmaq üçün heç bir Sorumlu Örgüt və insan yoxdur

2011-04-16T07:42:00.000-07:00

Məmə Dərviş: Urmiye Gölünü Qurtarmaq üçün heç bir önləm alınmır və işlər yanlız söz olaraq Görünür.
Urmiye Gölü neçə vaxt olur Son nəfəslərını çəkir iran yönəticilərı, Çevrə Örgütlərı vs tərəflərindən heç bir iş və önləm alınmır, eləcə ki bu Gün Urmiye Gölünün qurumasından sonra 8 Milyardlıq bir Duz Bobmbasından söz olur, Çevrə Örgütlərı Duz tsunamisi olaraq Adlandırırlar. Bu Duz tsunamisini Göz önünə alaraq iran Dövləti tərəfindən toplanan bir Qrup 6 ay dir hələ Masa üzərində tartışırlar ancaq bir söz və bir iş hələ deyilib yoxsa Görülmür. Məməd Dərviş Doğa və Çevə Uzmani Urmiye Gölündən Yaranan Tsunaminin önünü kəsmək yolunu yanlız əkinçilik yollarını dəyişməklə ol abilər!
Dərviş belə Düşünür ki hamı gərək Əkinçilik Bölümündə əl bir olub və hədər olan Suyun önünü kəsək. Indi iranda Əkinçilik bölümündə Sular çox yanlış və geri qalmiş bir tavırla suvarılır və bu yanlış iş Suyun hədər olmasına nədən olur. Urmiye Gölü indiki Durumda 3.1 milyarda Kub Metr Suyu ehtiyacı var.
Urmiye Gölünün Qurumaqının önünü kəsmək üçün çoxlu Çevrə Uzmanları özəl olaraq Düşüncələrını söyləyirlər ancaq soru budur ki nədən iran dövlətı Urmiye Gölüilə ilgili heç bir iş Görümür? Dərviş bu soruya yanıt olaraq belə deyir: Dövlət Sorumluları çox ərkən sonuc verən işlərı sevərlər ancaq Urmiye Gölünün Qonusu Ərkən yanıt verən bir iş olmadığından Dolayı o qədər maraq göstərən birisi tapmaq olmur. Dərviş deyir ki Urmiye Gölünün Ölümdən Qortaramaq üçün çox Sorumlu yönəticilər gərəkir ki oda iranda Görmyi çox zordur. Dərviş Urmiye Gölünün Qorumasını bir Ulusal Sorun olaraq adlandırır və ebu işi önünü kəsmək üçün Ulusal Düşüncədə olan insanlardan söz aparır.
Hansı Zamandan Urmiye Gölünün Durumu Gərginləşibdir?
Dərviş iran yönəticilərı ki Urmiye Gölünün Qurumaq nədənini Quruluq, susuzluq və olaraq adlandırırlar eleşdirərək belənçi sözlərı son dərəcə yanlış və yanlız sorumluluqdan qaçmaq üçün söyləndığını düşünür. Dərviş deyir ki Urmiye Gölü Coğrafi baximindan Xəzər Dənizindən sonra ikinci sırada yer alır. Ancaq nədən bu Gün bu gərgin duruma döşübdür ...
O Əkinçiliqdən söz aparır ki bu illərdə 2 qat çox alaıbdır və yanlış suvaramaq yolları.
Ancaq bu da bir Çevrə Uzmaninin özəl olaarq düşüncəsidir, soru budur ki nədən indiyə qədər Urmiye Gölünün Quruamq nədəni qonusudna bir bilismel araşdırma olamayibdir? Nədən bu qədər Dünya Çevrə Uzmanları Urmiye Gölünün Qurumasından yaranan Tsunamidan Söz aparırlar ancaq iran dövlətı heç bir önləm almır? Nədən TV, Dərgi, vs də Urmiye Gölünün Qurumasına ilgili bir Reklam göstərilmir ki dünya Çevrə Uzmanları və Çevrə Örgütlərındən yardım alaq? Və çoxlu nədənlər ki insannin beynində soru yaradır ki olmaya Urmiye Gölü bilərk Qurudulur ...
Bu heç vaxt Unutmamaq gərəkir: Urmiye Gölü Quruyursa Güney Azərbaycanda Yaşamaq imkani olmayacaqdir.
Latin Türkcəyə çevirən: Umid Urmulu

Valrıq Dərgisi vә Türk Milli Bilinci

2011-04-12T23:21:00.000-07:00

Valrıq Dərgisi vә Türk Milli Bilinci
Mehran Baharlı
İran vә Güney Azәrbaycanda modern anlamda Türk milli şuurunun oluşması nә Mәşrutә Hәrәkәti nә dә Âzadistan olayı ilә ilgili deyildir, bunlarla başlamamışdır. Bu hәrәkәtlәrin hәr ikisi dә İran mәrkәzli vә İrançı hәrәkәtlәr olup, heç biri millәt olaraq Türk`ü vә vәtәn olaraq Azәrbaycan`ı tәmәl almamışdır.
İran vә Güney Azәrbaycanda modern Türklük milli bilinci, ilk aşamada M. Ә. Rәsulzadә`nin 1911dә İran Türklәri kitabını yayınlaması ilә başlamış, İttihad vә Tәrәqqi vә İttihâd-i İslam`ın Güney Azәrbaycanda yanqıları vә modern Türkçülüyün atası olan Tәqi Rәfәt`in ortaya çıxmasıyla davam edip bәlli ölçüdә kitlәsәllәşmişdir.
Türk milli bilinclәnmәsi Sovyetlәrin ortaya çıxışı ilә bu devlәtin oluşdurduğu Kilasik Azәrbaycançılıq ideolojisi etgisi altına girmiş vә sönmәyә üz tutmuşdur. S. C. Pişәvәri `nin öndәrliyindә qurulan Azәrbaycan Milli Hökümәti yıxılınca Türk milli bilincinin gәlişim vә evrimi durma nöqtәsinә gәlmişdir vә arada 35 illik uzun bir sәssizlik vә qopma dönәmi ortaya çıxmışdır.
İran vә Güney Azәrbaycanda Türk milli bilincinin ikinci aşaması isә 1979da Varlıq dәrgisinin yayınlanması ilә ilgilidir. Bu târixi olay vә dönәmәc, özәlliklә Dr. Heyәt, Dr. Nutqi vә Dr. Kәmali`nin adlarıyla bağlıdır. Varlıq`ın ortya çıxmasıyla Güney Azәrbaycan vә İranda Türk milli bilinci, sağlam tәmәllәr üzәrindә yüksәlәrәk dәrinlәmәsinә kök salıp, târixdә bәnzәri görülmәmiş vә geri dönülmәz bir biçimdә kitlәsәllәşmişdir.

Xalqın Mucahidlәri vә Әşrәf Kampı

2011-04-10T07:45:00.000-07:00

Xalqın Mucahidlәri vә Әşrәf Kampı
Mehran Baharli
Türk milli demokratik hәrәkәti özәlliklә Haray Haray Mәn Türkәm xalq ayaqlanması ortaya çıxmadan qabaq, İranın sәrasәri tәşkilatını ginә dә qәbul etmәk olardı. Ancaq bu hәrәkәt ortaya çıxdıqdan sonra artıq İranda sәrasәri tәşkilat diyә bir şeyin anlamı qalmamışdır. Sәrasәri adlanan tәşkilatlar günümüzdә kәsinliklә Fars tәşkilatdırlar. Bu tәşkilatda rәhbәrlik qonumunda olan Türklәr dә mәncә istisnasız gizli vәya utancaq paniranist olaraq görülmәlidir. Çünkü әsas aldıqları şey, Türk milәti deyil, İrandır.
Azәrbaycanda yaşayan Kürd, Fars, Talış, Tat, Asoru vә Ermәni ilә sәrasәri tәşkilatlarda çalışan Türklәr arasında böyük fәrq vardır. İlk qurup öz milli kimliklәrini bilir vә onun uğrunda çalışır. Ancaq sәrasәri quruplardakı Türklәr öz milli kimliklәrini bilmir vә Fars millәtinin kimliyi vә hakimiyyәti yolunda çalışırlar. Gәrçi dediklәrim bu hörgütlәrin öndәrlik vә üst düzey üyәlәri haqqındadır, ancaq yaşadığımız bilgi bombardımanı vә internet çağında artıq sıradan üyәlәr dә yapdıqlarından sorumlu tutulmalıdırlar.
Mәn xalqın Mucahidlәri vә bәnzәr sәrasәri tәşkilatlarda çalışan siyasilәrin bilincli olaraq bu yola addım atdıqlarını düşünürәm. Bunların seçdiklәri siyasi çizgidә qarşılaşdıqlarını da yapdıqları seçimlәrin sonucu olduğundan dolayı, onları qurban durumuna düşürәcәyinә inanıram.
Xalqın Mucahidlәri tәşkilatına gәlincә buradakı sorunlar (Şәxsiyәtә pәrәstiş, dini firqә yapısı, anti demokratik tutumlar, …) tәkcә Rәcәvi`dәn qaynaqlanmır, oradakı Türklәr Rәcәvi qәdәr bu tәşkilatın yanlış siyasәtlәrinin sorumlusu sayılmalıdırlar. Ayrıca bunlar ilk başdan Hәnifnejaddan başlayaraq Türk xalqı vә Azәrbaycana arxalarını çevirmiş dinçi-irançı şәxslәrdir.
Әşrәf kampında olanlara gәlincә, Iraq devlәti oranı uluslararası qural vә yükümlülüklәrinә uyqun olaraq yönәtmәlidir. İndiki Iraq devltәnin Fars İran devlәti ilә gizli anlaşma vә işbirliyi yaparaq Iraqda bulunan vә bu ölkәnin yasalarına uyan İran muxaliflәrinә saldırması vә basqı yapması da -muxaliflәrin siyasi görüşlәrindәn asılı olmadan- mәhkum edilmәlidir.

Türkcə Yazalım - Güntay Gəncalp

2011-04-07T05:34:00.000-07:00

Bu ilin növruz günlərini İzmirdə keçirdim. Yenə də bir çox Türkçə kitablar alamağa olanaq sağlandı.
İzmirə getmədən öncə türk dilinə tərcümə edilmiş Batı filosoflarının kitablarının listəsini internetdən çıxarmışdım.
Özəlliklə Qadamer və Heidgerin kitablarını almam gərəkirdi. Ancaq Jak Deridanın “Önəmsizin arkeolojisi”, Leninin “Sənət və ədəbiyat” kitabını, Tolstotun “Sənət nədir?” adlı möhtəşəm kitabını, Vitgenisteinin ”Fəlsəfi soruşdurmalar” əsərini, Frants Lyotarın “Fenomenoloji” yapıtını, Freudun, Yaspersin, Plexanovun, Nitschenin bir neçə kitabını və bir neçə roman və digər fəlsəfi, tarixi içəriyi olan kitablar da türk yazarlardan aldım.
Bunları oxumam üçün sanıram iki il zaman lazım olacaq.
Bu oxumaları öz psikolojim üzərində denəmişəm. Bizlər yabancı dil bilsək də, ancaq öz dilimizdə oxumağa özənməliyik.
Çünkü ilk oxuldan başlamış universitəyə qədər farsca oxumalar düşüncəmizi farslaşdırmışdır.
İnsanlarımız türkçəni düşüncə və yazı dili kimi qullana bilmirlər. Bu baxımdan Türkiyə bizim üçün ən böyük şansır.
Çünkü dünyanın bir çox fəlsəfi, tarixi, elmi, ədəbi və sosioloji qaynaqları türk dilinə tərcümə edilmişdir.
İnternetdə də bir çox araşdırmalar türk dilində mövcuddur.
Bu üzdən də farsca ilə evrilib çevrilmiş olan beynimizi və düşüncəmizi türkləşdirmənin tək yolu türkçə oxumaqdır.
İkinci bir yol yoxdur. Türkiyə bizim düşüncəmizin Türkləşməsi üçün möhtəşəm və gündən günə gəlişib böyüyən bir fürsətdir, bir şansdır.
Türk dilində var olan evrənsəl bilgiləri özümsəyərək doğru-dürüst türkçülük savaşına çıxa bilərik.
İldə ən az 7-8 kitab və yüzlərcə türkçə məqalə oxuyan İran vətəndaşı bir türk gəncinin türklük savaşına düşüncədə qatqıda bulunması qaçınılmaz olacaqdır. Bu gün isə, bizim savaşımız düşüncə savaşıdır.
Bunun üçün para xərcləməyə çox da ehtiyac yoxdur. İnternetdə gərəkən bilgilər və məqalələr var.
Türkçə oxumayan adamın türklük savaşında önəmli yer tutacağına inancım yoxdur.
Türkün yüksəlişi türk dili ilə ola bilər yalnız. Öncə bunu qəbul etməliyik.
Bunu qəbul edərsək, farslaşmış təfəkkürümüzü, farscanın əsarətində bulunan düşüncəmizi türkçə oxumağa məhkum edəcəyik.
Sonra da türkçəcilik alışqanlığa dönüşəcəkdir.
Türkiyədəki qaynaqları oxuyub dünyaya baxışımızı Türkçələşdirdikcə öz ləhcəmizdə beyin ürünlərimizi tariximiz və toplumumuzla paylaşmalıyıq.
İrandakı Türklərin qurtuluşu, ancaq bu yolla mümkün ola bilər. Böyük bir Türkçəcilik devrimi başlamalıdır.
Qadamerin “Həqiqət və yöntəm” adlı iki cilddən ibarət olan möhtəşəm fəlsəfi əsərini oxyuram.
Bu kitabı türkçə oxumanın ayrıca, bir zövqü və ləzzəti var. Bu kitab haqqında danışmaq istəmirəm.
Əsəri bitirdikdən sonra bəlkə bir şeylər yazaram. Yazmasam da Qadamerin fəlsəfəsinin mənim yaradıcılığımı dərindən etkiləyəcəyinə indidən inanıram.
Yalnız bunu söyləmək istəyirəm ki, Qadamerin və Heidgerin varlığı anlama fəlsəfələrinin ana əksəni (mehvəri) dildir.
Varlıq dildə yuvalanmış. Dilin dışındakıları anlaya bilmərik. İranda türk dilinin içində bir şey yoxdur. Dolmasına, doluşmasına olanaq olmamışdır.
O zaman yanıbaşımızdakı türkçənin içindəkiləri İrandakı türkçənin içinə doldurmalıyıq.
İranda minlərcə kitabı ərəb əlifbasına çevirib dövlətin izni ilə yaymaq mümkündür.
Əsas mücadilə də məncə budur. İranın hər yerində kitab satış mərkəzlərində türkçə kitablarla dolub daşmalıdır. İntellektual qaynaq oluşdurulmalıdır.
Yoxsa intellektual dərinlikdən yoxsun olan siyasi devinimin gələcəyi olmaz.
Bunu Adorno´nun bir kitabının adı olan “Aydınlanma dialektiyi” anlayışı ilə tanımlaya bilərik.
Bəlli yaş sınırını aşmış və yaşlanmış insanlarımızdan türkçə yazmalarını bəkləmək mümkün olmasa da, gənc nəslin farsca yazması bir qural olaraq xoş görülməməlidir.
Geniş ölçülü uyqarlıq savaşına girmək gərəkir. Hər uyqarlığın da bir dili olur.
Farsca yazmaq öz-özünə fars dilinə yararlı olmaqdır. Toplumumuzda “Türkçə oxul dili ola bilməz, ancaq danışıq dili ola bilər” kimi, yayqın bir yanlışlığa xidmət etməkdir.
İranda minlərcə qələm uzmanları düşünürlər yetişməlidir.
Kim deyirsə, buna olanaq yoxdur, yanlış söyləyir. Ən böyük olanaqlar olanaqsızlıqlar və basqı ortamında ortaya çıxar. Yetər ki, türkçəciliyi öz nəfsimizdə bir inanc halına gətirəlim.
Güntay Gəncalp

Urmiye Gölünün Quruması Nədən Siyasi Bir Məsələdir?

2011-04-07T02:12:00.000-07:00

Arif Kəskin
Fars dilli medya və bizim bəzi dostlarımız Urmu Gölünün qurumasına bir ekolojik məsələ kimi yanaşırlar. Urmiye Gölününün qurmasını ekolojik məsələ həddinə təqlil vermək ortada olan problemin əsil səbəbkarlaının üstünü örtmək anlamına gəlir.
Urmiya Gölünün faciəsi quruluq kimi təbiyi afətlərin məhsulu deyil. Urumiye Gölünün qarşılaşdığı bu problem, Azərbaycanda yeraltı ve yerüstü suların yanlış müdiriyətinin nəticəsidir. Bu yanlış müdüriyətin məsuliyəti isə İran İslam cumhuriyətine aitdir. Bütün dövlətlərin ilkin mesuliyətləri öz yurtdaşlarının refahını, emniyətini sağlamaq ve onları təbiyi fəlakətlər daxil bütün faciələrdən qorumaqdır. Urmiye Gölü İran dövlətinin gözləri qabağında yox olur gedir. Çox asanlıqla diyebilərik ki, İran rejimi öhdəsində olan məsuliyətləri yerinə gətirmir.
Urmiye Gölününün quruması Qerbi Azərbaycının iqtisadi, demoqrafik, siyasi ve fərhəngi yapısını/saxtarını deyişdirəcək qədər çox yönlü nəticələri olan hadisədir. Urmu Gölü qurursa; Urumiye ətrafındaki kəndlərin çoxu boşalacadır, Urmiyənin iqlimi alt üst olacaq ve uzun zaman keçmədən çölləşməyə başlayacaqdır, Urmiye duz yellərinin təsiriyle yaşanmaz halə gələcəkdir. Qərbi Azərbaycanda ekinçilik ve heyvandarlıq çox zəyifləyəcək və bu da insanları köçə məcbur edecekdir. Bütün bu yaşananlar Urumiyənin senetiləşməsini de əngəlləyəcəkdir.
İran İslam cumhuriyəti Urmu gölünün qurması halinde Azerbaycanlıların nəylə üzləşəcəklərini bildiyi halda, özünün bilincli vəya bilincsiz yanlış siyasətlərinin nəticəsində ortaya çıxmış bu fəlakət prosesinə seyrici qalir. Bu durumu necə təhlil etmək olar ki?. Bu durum iki haldan xaric deyil, ya İran rejimi bu prosesdən nigarandır, veya da nigarançılığı yoxdur ve Urmiye Gölünün quruma sürəcinin tamamlanmasını gözləyir. Ədalətli gözlə baxdığımızda , İran rejiminin Urmu Gölünün quruma sürəcindən nigaran olmadğı anlaşılır. Çünki İran rejiminin Urmiya Gölünün qurumasını əngəlləmək üçün heç bir faaliyət içində görünmür. Bu haqda İranin rəsmi məsullarınin səssizliyi də çox anlamlıdır. İşin qerib tərəfi bu ki, İran resmi yetqililərindən hər hanki bir açıqlama yoxdur. İran rejiminin Urmu Gölününün qurumasını istəməsinin digər bariz nişanəsi de, Azərbaycanlıların mədəni etirazlarını sərkub etməsidir. İran rejiminin Azərbaycanlıların mədeni etirazlarını sərkub etməsi Urumiye Gölünün qurmasını istemesi anlamına gəlir.
İran İslam cumhuriyətinin niyətlərinin anlaşılması bu məsələnin həlli istiqamətinde kilid rol oynamaqdadır. İran İslam Cumhuriyəti Pəhləvilerin (1924-79) icra ettiyi siyasətləri mənimsiyərək Azərbaycanın sənayesini və bazarını mərkəzə bağladığı kimi, indi de onun tarım/kəşavərzi istidadını yox etmək isteyir. Bu yolla Azərbaycandakı iş imkanlarını yox edərək Azərbaycanlıları köçə/muhacirətə məcbur etmək istəyir. Azərbaycanın yaşanabilir yər olmadığını göstərərək Urumiyə və ətrafını Türklərdən boşaltıb və onu başqa bir etnik gruha peşkeş çəkmək isteyir.İran rejimi Qerbi Azərbayacnın etnik kompozisiyonu /tərkibini köklü bir biçimdə dəyişdirmək istəyir. Bölgədə var olan pontansiyəl etnik çatışmlarının əsaslarını bərkitmek isteyir. Bu yolla Azərbaycanı cəzalandırılmaq və onu hər tərəfli olaraq özünə vabəstə/bağımlı halə gətirmək niyətindədir.
Görüldüyü kimi Urmu Gölününün quruması sadə bir ekolojik məsələnin ötəsində siyasi bir hadisədir. Bu siyasi hadisənin adını `tebiyi fəlakət` olaraq qoyduğunuz zaman çox gerçəklərin üstünü örtmüş olursunuz. Urmiye Gölünün qurmasını `İran İslam cumhuriyetinin Azerbaycanı dizə gətirmə projəsinin bir parçası olaraq` yorumlarsaq məsələnin mahiyətini anlamaya başlamışıq deməkdir.
Arif Kəskin
06 Nisan 2011

Urmiye Gölünün Quruması: Azərbaycanlıların Cəzalandırılması

2011-04-06T03:57:00.000-07:00

Urmiye Gölünün Quruması: Azərbaycanlıların Cəzalandırılması
Arif Keskin
Japonyadaki tusunamı “ insan təbiyətə(doğaya) nə qədər hakim olmayi başarıb” kimi çox çeşidli sualları bərabərinde gətirdi. İnsanoğlu uzun zamandır ki “mən təbəyətin hakimiyəm” qururu ve təkəbbüriyle yaşayır. Ancaq gördük ki, Japonyanın gəlişmiş (pişrəftə) teknolojisi təbəyətin qarşısında aciz ve çarəsiz qaldı. Çox iləri teknolojiyə sahib olmasına baxmayaraq yüzlərcə Japonyali hayatını itirdi ve bir çox yaşayış yerləri xarabaya çevrildi. Japonyadaki tusunamı insan və təbiyət arasindaki hakimlik məsələsini yenidən mübahisəyə açdi.
Kapitalizmin Məhar Edilməz Ruhu
İnsan təbiyətə hakim olduğunu düşünərək ona heç hörmət göstərmədən hər tür şıltaqlığı edir. Sanayeləşmə, irəliləmə, zənginləşmə/rəfah və böyümə(roşd) ehtirası insanoğlunun gözünü o qədər kör edib ki “içində oturduğu gəmini dəlir” . Mütəkəbbir varlıq olan insanoğlu anlamır ki, o gəmi dəlinirsə nə özü qalır nə də böyümə ehhtirası. İnsanoğlu bəsləndiyi və faydalandığı çivrəyi/mohiti yox edir.
Kapitalizimin çılqın və məhar edileməz ruhu təbiyəti yox edir. Kapitalizim təbiyəti məhar edərək insanlara rəfah və maddi rahatlıq gətirmək iddiasındadır. Çünki ona görə “insan əşrəf-e məxluqatdır” və “dünya onun üçün yaranıb”. Bu iddilar altında təbiyəti kontrol altına almyaya çalışır. Kapitalizmin bu çılgınlığı öz qarşıtlarını yaradıb ve Kapitalizimin mohiti kirlətmə ehtirasına qarşı çox layəli muxalifet hərəkətləri ortaya çıxıb. Çevrəni kirlətməyə (aludegi=e mohit zist) muxaləfət edənlərin söyləmi Qərbin huquqi, siyasi, sənayə/sənə’ti və bənzəri siyasətinin köklü dəyişimə/teğiyrata yol açıb. Bu muxaləfəthərəkətləri Qərbin huquq sisteminə elə dərin işleyib ki, çevrə kirlətmək (aludegi=e mohit zist) günahı insanlığa qarşı işlənmiş cinayət dərəcəsinə yüksəlib.
İdeolojik Dövlətin Mahiyəti
İran kimi ideolojik dövlətlərin əsasi hədəfi insanlara rəafh və zənginlik istihsal /tolid etmək deyil. Çünki onlara görə rəfah və zənqnlik fəsad gətirir, yoxsuluq və fəqr isə fəzilət yaradır. Bu rejimlər yoxsuluğu övür və yoxsuluğu hayatın mənasına çevirəcək qədər gözəlləşdirir. Yoxsulluq ən üstün fəzilət kimi göstərilir. Bu rijimlərin hədəfi təbiyəti kontrol altına alıb insanların xidmətinə vermək dəyil. Onların birinci hədəfi insanlarn özünü kontrol altına almaqdır. Çünki onlara görə ən böyük müşgül insanın özüdür. Onlara görə insanın rahatlıq ve refah isteyi şeytani təmayüllərin nəticəsidir. Çünki insan həva və həvəsinin əsiri olacaq qədər zeyifdir. Onlara görə insanın “cəhad-ə əkbərə” ehtiyacı var ve yoxsulluq bu böyük cəhadın veəsilələrinden biridir. İnsan bu dünyada imtihan edilir və hər tür fəlakət o imtahanın bir parçasıdır. Əslində insanların fəlakət olaraq gördükləri məsələlər mahiyət itibariylə nemətdir. Vəya zəlzələ, tufan, tusunamı və quruluq kimi fəlakətlər varsa da, insanlarin işləədikləri günahlar səbəbiylə “allahın qəzəbinin` nişanələridir.
İran kimi ideolojik devlətlər əsli mahiyətlərini gizlətmək üçün çox layəli yalan , xurafə və uydurma mikanizmalari işlədirlər. Topluma gecə-gündüz yalan təzriq edirlər.. Bütün bu yalanların hədəfi insanların qarşılaşdığı və gördüyü vaqeiyətlərdən qoparmaq və onlara dünyanı özləri istədiyi kimi alt-üst göstərməkdir.
İrana bənzər ideolojik rəjimlərin işlədikləri cinayət, xəyanət və zülümlər çox layəlidir. Onlar nə insanlara rəfah və rahatlıq yaradmaq istəyirlər, nə də insanlara doğruları öyrənmək imkanı verirlərir. Üstəlik” yoxsulluq fəzilətdir” şuarının altında onları əmdi və bilincli olaraq cəzalandırırlar. İnsanları cəzalandıraraq onları ı özlüyüdən uzaqlşadırmaq ; insanları dövlətin idəolojik, siyasi və iktisadi hədəfləri istiqamətində nökərləşdirmək isteyirlər.
İdeolojik Dövlətin Siyasi Cinayəti
Urmiye Gölünün quruması batı kapitaliziminin yaratdığı ekolojik problemlərdən çox fərqlidir. Çünki bu müşgül Qərbdə olduğu kimi sənəti və iktisadi gəlişmənin(pişrəftin) yan(tali/haşiyeyi ) nəticələri deyil. Üstəlık bu hadisə Japonyadaki durumdan da fərqlidir. Çünki Japonyadaki hadisə dövlətin bütün faaliyətlərinə baxmayaraq teknolojinin tebiyət qaraşısındaki yetrsizliyinin məhsuluydu.
Urmu gölünün quruması İran rejiminin emdi siyasətinin mehsuludur. Başqa bir sözlə diyərsək; İran rəjimi Urmiya Gölünün qurmasına göz yumaraq Azərbaycanlıları cəzanlandırr. İran rejimi üçün dövlətin buraksisi, iktisadi, siyasi və kültür/fərhəngi qurumlarının əsası işləvi(karkərd/fonksiyon) insanları cəzalandırmakdır. Onlara görə dövlət cəzalandırmaq və ehliləşdirmək üçün vardır. Azərbaycan illərdir ki, bu cəzalandırmanın bütün yüzlərini yaşamışdır və hələ də yaşamqdadır. Azərbaycanlılar İnsani olaraq hər tür haqlarından məhrum ədilmiş, iktisadi olaraq yoxsullaşdırılmış və siyasi olaraq da Azərbayacn İran rejimi tərəfindən böyük zindana çevrilmişdir. İran rejimi Azərbaycanı fərhəngi olaraq da İslam dini və Farslıq hüviyəti adı altında öz əsil kimliklərindən uzaqlaşdırılaraq “manqurtlaşdırılmasını ” hədəfləməktədir.
İran dövləti Ərk qalası kimi tarixi abidələrı yox edərək Azərbaycanlıları tarixlərindən qopararaq onu özünün uydurduğu tarix anlayışı ilə cəzalandırmışdır. İndi də isə Urmu Gölünün qurumasına göz yumaraq Azərbaycanlıları doğal(təbiyi) fəlakətlə qarşı qarşıya buraxaraq cəzanladırır. İran rejimi, Urmiye Gölünün qurumasının hanki mənfi və faciəli nəticələrinin olacağını çox yaxşı bilir. İran İslam Cumhuriyəti Pəhləvilerin (1924-79) icra ettiyi siyasətləri mənimsiyərək Azərbaycanın sənayesini və bazarını mərkəzə bağladığı kimi, indi de onun tarım/kəşavərzi istidadını yox etmək isteyir. Bu yolla Azərbaycandakı iş imkanlarını yox edərək Azərbaycanlıları köçə/muhacirətə məcbur etmək istəyir. Azərbaycanın yaşanabilir yər olmadığını göstərərək Urumiye və ətrafını Türklərdən boşaltıb və onu başqa bir etnik gruha peşkeş çəkmək isteyir.İran rejimi Qerbi Azərbayacnın etnik kompozisiyonu /tərkibini köklü bir biçimdə dəyişdirmək istəyir. Üstəlik Azərbaycanı cəzalandırılmaqla onu hər tərəfli özünə vabəstə/bağımlı halə gətirmək niyətindədir.
Görüldüyü kimi, Azərbaycan bir tərəfdən həç bir iş başarmayan, yetərsiz və hər tür əqlaniyətdən uzaq bir ideolojik dövlətin əmdi siyasətlərinin, digər tərəfdən də, İran rejiminin məzhəb niqabı altına gizləttiyi Türk düşmanlığının qurbanı olur. Azərbaycanın cəzalandırlırması Xaməneyinin təidi ilə Əhmədinejadin “Kuruş Kətibələrini” İngiltərdən gətirməsi və Təxt Cəmşidin Məkkənin yərini alacaqmış kimi havanın əstirlidiyi bir zamanda gərçəkləşiməsi de çox anlamlıdır. Ona görə Urmu Gölünuün qurumasını sadə bir doğal/ təbiyi fəlakət olaraq adlandırmaq məsəlenin gərçək mahiyətini inkar anlamına gelir. Urmiye Gölünün quruması təbiyi fəlakətin ötəsində İran rejiminin Azaərbaycanlılara qarşı işləmidiyi bir siyasi cinayətdir .
Arif Keskin

Urmiye Gölünün Qurumasınıa Qarşı Etiraz Aksiyalarının Min-bir Mənası

2011-04-05T03:44:00.000-07:00

Urmiye Gölünün Qurumasınıa Qarşı Etiraz Aksiyalarının Min-bir Mənası

Bugün( 2 Nisan/2 Aprel/ 13 Ferverdin) Təbriz ve Urumiye başda olmaqla birlikde, Güney Azərbaycaın bir çox şəhərlərində Urmiye Gölünün qurumasina qarşı etiraz aksiyalari gerçəkləşdi.
Bugün( 2 Nisan/2 Aprel/ 13 Ferverdin) Təbriz ve Urumiye başda olmaqla birlikde, Güney Azərbaycaın bir çox şəhərlərində Urmu Gölünün qurumasina qarşı etiraz aksiyalari gerçəkləşdi. Etriraz aksiyanlarina onminlərcə Azəerbaycan Türkü qatıldı. Etiraz aksiyaları rejimin bütün təzyiq, hədə-qorxu, tutuxlama ve Azərbaycan şeherlerində uygulanan ağır güvənlik tədbirlerine baxmayaraq gerçəkləşdi. Urmiye Gölünün Quruması : Azərbaycanın Məzlumluq Səmbolu Azərbaycanlıların gözündə Umru Gölünün qurması ekolojik müşgüllər yaradağının yanısıra, Günəy Azərbaycanın məzlumluğunun səmboluna çevrilib. Urmiya Gölünün qurmasına qarşı həm İran dövləti həm də onun muxalifləri etnısızlıq göstərirlər. Bu etinasızlıq, Azəbaycanlılara göstərilən etinasızlığın fərqli təzahürü olaraq görsənir. Urmiye Gölünün qurumasına bənzər hadisə Farsların oturduğu bölgədə yaşansaydı, həm rəjimin həm də onun muxalifətinin reaksiyaları çox fərqli olardı. Ona görə də, Güney Azərbaycanda gərçəkləşən bugünkü asksiyların çox çeşidli anlamı vardır. Bugünkü etiraz aksiyaları bir tərəfdən, Azəbaycanın qarşısındaki ekolojik probləmə dünya diqqətini çəkəmək istərkən , digər tərəfdən də, Azərbaycanın məzluğunu, yalnızlığını və onun bilincli/ əmdi olaraq yox olmasını hazırlayan siyasətlərə qarşı üsyan bayrağı qaldırmaq mənasına gəlir. Güney Azərbaycan Hamıya Dərs Vərdi Bugünkü aksiyalar Günəy Azərbaycan Milli hərəkəti yoxdur diyənlərə cavab nitəliyindədir. Günəy Azərbaycan Milli Hərəkəti adını daşıyan bir siyasi hərəkətin olduğunun ən böyük sənədi bugünkü göstərilərdir. Azərbaycan Məşrutiyət dönəmindəki Azərbaycan deyil və Təbriz bir daha Səttar Xan yetişdirəbilməz diyənləri bugünkü hadisələri doğru görməyə və sədaqətli analiz etməyə dəvət etmək lazımdır. Azərbaycanın tarix boyu göstərdiyi qəhrəmanlığı ölmeyib və ölməz də. Çünki qəhramanlıq Azərbaycan kimiliyilə eyniləşib. Bugünkü aksiyalar Azərbaycan qorxur və qorxduğu üçün etiraz etmir diyənlərə dərs nitəliyində bir cavab oldu. Bugünkü aksiylar Azərbaycanın qorxmadığını gösatərdə. Azərbaycanı qorxaqlığla mütəhhim edənlər Azərbaycanı tanımadıqlarını bugün öyrənmiş oldular. Bugünkü aksiyalar Azərbaycan milli hərəkəti rejimin kontrolundədir diyənlərə böyük dərs oldu. Azərbaycan Əran rejiminən bütün təzyiqlrinə baxmayaraq öz etiraz aksiyasını gərçəkləştirdi. Gün boyunca İran İslam cumhuriyəti rəjimə onlarca Azərbaycan Türkünü tutuxladılar. Bugünkü aksiyalar Azərbaycan Milli Hərəkəti Yaşıl hərəkatına qatılmazsa yox olar diyənlərə böyük dərs oldu. Azərbaycan Milli Hərəkəti, Yaşıl hərəkəti olmadan çox öncəden öz varlığını subut edib ve bugündən bələ də, öz varllığını müstəqil və güçlü bir biçimdə dəvam ettirəcəkdir. Bugnkü aksiyalar , milli hərəkəti içindəki əcələ etməyin şuarina sarılanlara da böyük dərs oldu. Bu şuarllarla Azərbaycanı rukuda/durqunluğa çəkmək istəyənlər öz dərslərini aldılar. Azərbaycanın qurtuluş yolu özünə məxsus etiraz formlarını tapıb və hayata geçirmək də olduğunu hamı gördü. Bugnkü aksiyalarla Azərbaycanda kimin güçlü olduğu və kimin siyasi səfərbərlik qabiliyəti olduğu anlaşıldı. Milli hərəkəti yox sayanlar özlərinin yox olacaqlarını görmüş oldular. Uzun illerdir düşmənlər çalışırlar kı, Azərbaycan şəhərləri arasında ixtilaf salsınlar. Təbrizli, Zəncanlı, Urumiyəli və Ərdəbilli kimin adlarla ixtilaf yaradmaq isteyirlər. Bugükü aksiyalar göstərdi ki, Azərbaycan şəhərləri arasında ixtilaf yoxdur və onlar Azərbaycalı kimliyi altında özlərini bir tək vucud kimin görürler. Urmulunun yanında Təbriz başda olmaqla birlikdə bütün Azərbaycanın səf çəkməsi milli kimliyin təşəkkülünü göstərir. Bugünki aksiyalar , traxturu ve traxturşulari təhqir edənlərə və onu milli hərəkətə əngəl olaraq göstərənlərə həqiqəti göstərmiş oldu. Çünki bugünkü aksiyalarda traxturun gücü ve dinamizmi Urmu gölünün və Azərbaycanın yanındaydı. Bugünki aksiyalar Amerika başda olmaqla birlikdə bütün xarici güçlərə də, Azərbaycanın gərçəklərini öyrətmiş oldu. Azərbaycan haqlı olaraq öz milli hədəfləri istiqamətində hərəkət ədir. Azərbaycan öz dilini, tarixini, kültürünü və toprağını qorumaq istəyir. Təssuflə, Batılılar/Qərbilər Fars milliyətçilərinin onların gözlərinə taxdıqları gözlüklərlə/eynəklərlə dünyaya baxırlar. Onlar bugünkü aksiyalari doğru analiz edərlərsə, Fars milliyətçiləri tərəfindən aldatılmış olduqlarını görürlər. Bugünki aksiyalar göstərdi ki, İran İslam Cumhuriyəti Azərbaycanın bir nümrəli düşməni sırlarında yer almaqdadır. İran rejimi Azərbaycanın bütün milli, fərhəngi/kültürəl, huquqi, insani, iktisadi ve sosial haqlarını yox etməklə qalmır ve üstəlik onu təbiyi/doğal fəlakətlə üz-üzə buraxmaq isteyir. İran rejimi bilincili olaraq Azərbaycanlıları təbiyi/doğal fəlakətlə yox etmək isteyir. Çünki nə özü bu fəlaketin qabağını almaq isteyir, nə də ona qarşı mədəni etirazları eşitmək isteyir. İran İslam Cumhuriyəti Fars milliyətçiliyinin hərbi, mədəni, siyasi, sosial , idari-inzibatı , diplomatik ve burokratik vəsiləsi işləvini(karker/ fonksiyon ) görməktədir. Bu yapı/saxtar dağılmadıkca Fars milliyətçiliyi yıxılmaycaqdır.
Arif Kəskin Ankara 2 Nisan/2 Aprel/ 13 Ferverdin
Yazıla ilgili video: http://www.youtube.com/watch?v=_HgBRHPps2I
Qaynaq: goo.gl/DRJrl

Biz bir Türk sorunun var olduğunu tәsbit edәmәdik

2011-03-30T02:34:00.000-07:00

Biz bir Türk sorunun var olduğunu tәsbit edәmәdik

Mehran Baharlı
Üzülәrәk biz İranda bir Türk sorunun var olduğunu tәsbit edәmәdik, onu bir siyasi güc mәrkәzinә çevirәbilmәdik. Biz xalqın kәndiliyindәn başlatdığı Haray Haray mәn Türkәm ayaqlanmasını sürdürәbilmәdik, onu İranın siyasi atmosferindә unutdurduq. Mәn burada İran mәrkәziyәtini әldә etmәkdәn danışmıram. Mәnim sözlәrim Azәrbaycan mәfhumu vә ya Türklük qavramı ilә dә ilgili deyildir. Son yüzildә, İran, Türkiyә vә Iraqda Kürd hәrәkәtinin başardıqlarını, bizim İranda başaramadıqlarımızın özәtidir. Mәn Türk sorunun, Türkiyә vә İrandakı Kürd hәrәkәtlәrin tәrsinә, İranın siyasi mәsәlәsi halına gәtirәmәdiyimizdәn, onu sürәkli qılamadığımızdan danışıram.
Biz xalqdan qopuq olmamanı öyrәnmәliyik, hәrәkәtin sürәkliliyinin siyasi vә tәbliğati alanlarda yollarını tapmalıyıq. Siyasi quruplar xalqdan qopuq olsalar, onların istәk vә ehtiyaclarını anlamaz vә sonucda xalqı gәrәkdiyindә hәrәkәtә geçirәbilmәz, yanı bizim indi içindә bulunduğumuz durum. Xalqdan amac, İran vә Güney Azәrbaycanda yaşayan Türk xalqıdır. Milli demokratik hәrәkәt, Güney Azәrbaycan vә İranda yaşayan Türk xalqının milli haqlarını demokratik yollarla әldә etmәyә çalışan bütün güclәrin toplusudur. Biz isә bu güclәri oluşduran aydınlar, düşünürlәr, siyasi aktivistlәr vә .... dir.
Bu durumun ortaya çıxmasının başlıca sorumlusu xalqımızı parçalamaya çalışan paniranst-İrançı, Kilasik Azәrbaycançı vә Turanı qurtarmaq peşindә olan gәrçәklәrdәn qopuq Türk aydın vә aktivistlәrdir. Kilasik Azәrbaycançılar vә Turançıların milli demokratik hәrәkәtimizi sapdırmalarına bundan artıq izin verilmәmәlidir. Türk xalqı milli haqlarına istәr bağımsızlıq olsun istәr federalism olsun, belә sapıq vә marjinal düşüncәlәri әlәmәdәn yetişәbilmәz. Demokratik Türkçülük İranda yaşayan Türk xalqına hәm gәlәcәk hәm vәtәn qazandıracaqdır, ancaq hәm Kilasik Azәrbaycançılıq hәm dә Turançılıq bu ikisini Türk xalqından әsirgәyәcәkdir.
Buna rәğmәn gәlәcәk bizimdir. Çünkü biz acı vә rahatsız edici bu gәrçәklәri görüp var olan sapma, yanlış vә әksiklәri düzәltmәkdә qәrarlıyıq. Yuxarıda bu acı vә rahatsız edici gәrçәklәr, әksik vә yanlışlardan ikisinә dәyinmişәm. Bunlar bәrtәrәf edilmәdәn gәlәcәk, geçmişdә olduğu kimi bizim olamaz.
------------------------------
1-Mәncә insanların özgürcә görüş bildirmәsini, hәlә siyasi analizlәri qışqırtıcı (tәhrikamiz), xeyri olmayan vә ixtilaf yaradan kimi adlandırmaq çağımıza uymayan davranışlardır. Biz artıq gәrçәkdәn totaliter anlayışı tәrk etmәli vә düşüncәlәrdәn qorxmamalıyıq. Düşüncәlәri özgürcә bildirmәk, bildirmәni öyrәnmәk vә bildirilәn fәrqli düşüncәlәrә dözüm vә sayqı göstәrmәk isә, son dәrәcә xeyirlidir. Bu davranışlar ixtilaf deyil, gәrçәk vә qalıcı birlikdәliyin tәmәli sayılır. Dünya dәyişir vә bizim dә er gec bu dәyişimә vә başda düşüncә özgürlüyünә sözdә vә yalnız laf olsun diyә deyil, içdәn inanmamız vә sayqı göstәrmәmiz gәrәkir.
2-Mәnim yuxarıdakı istatusum tәhrikamiz deyildir, bir entelektüel uyarı vә dürtü nitәliyindәdir. Bu görüşlәr Türk milli demokratik hәrәkәtinin caydırılması deyil, tam tәrsinә onun düzgün doğrultusunu bәlirlәmәk üçün söylәnәn sözlәrdir.
3-İddia edilәnin tәrsinә İranda yaşayan başqa Türk qurupları diyә bir şey yoxdur. Bu söylәm Türk xalqının düşmanlarının tasarısıdır vә üzülәrәk bir sürü Kilasik Azәrbaycançı, Turançı vә panİranist Türklәr tәrәfindәn dә mәnimsәnmişdir. Mәn bu yanlış görüşü Türk xalqına әn zәrәrli vә әn tәhlikәli görüşlәrdәn biri olaraq görürәm. İranda tәk bir Kürt millәti, tәk bir Türkmәn millәti, tәk bir Fars millәti, tәk bir Әrәb millәti olduğu kimi, tәk bir Türk millәti dә vardır. İranda çeşitli Kürt quruplarının varlığını iddia edәn, tәk bir Kürt millәti olduğunu dananlar, nә qәdәr Kürt xalqı vә Kürdüstana zәrәr verdiklәri kimi, İranda tәk bir Türk millәtinin var olduğunu vә onları çeşitli Türk quruplara bölәnlәr dә Türk xalqı vә Azәrbaycana zәrәr verirlәr.
4-Türk dünyası isә bu qonu ilә tәmәldәn heç bir ilgisi yoxdur. Çünkü Türk dünyası tәrkibindә olan Türk kәlmәsi, bir dillәr vә millәtlәr ailәsinin gәnәl adı olup әslindә Türkül vәya Turkic qavramı qarşılığında qullanılan yanlış bir adlandırmadır. Oysa mәnim yazım İran vә güney Azәrbaycanda yaşayan Türk xalqı (etnik-milli qurupu) ilә ilgilidir. Bu anlamda da Türk, Türkmәndәn bilә ayrı bir etnik-milli qurupdur.Turan Birliyini qurma ülküsü isә mәncә, İslaviyan vәya Latin birliyini qurma kimi bütünüylә absurd bir düşüncәdir.
5- Azәrbaycan vә Türklük qavramları arasında nә ziddiyәt vardır nә eyniyәt. Çünkü bunlar kateqoriyal olaraq iki ayrı alanla ilgilidirlәr. Azәrbaycan bir coğrafi ad vә kimlikdir, Türk isә bir etnik-milli ad vә kimlik.
İranda tәk Türk xalqının varlığını danmaq, onu çeşitli Türk quruplarına vә qovmlarına bölmәk, habelә onun tarixi milli adını Türkdәn başqa şeylәrә (İranlı, Azәri, Azәr, Azәrbaycanlı, ....) dәyişdirmәk, İrançılıqla Fars vә başqa sömürgәçi oyunların fәrqli vә tәhlikәli versiyonlarıdır ve onun Azerbaycan yurdu ilә Türk millәti kimi, İrandaki ötәki Türkül qurublarına da (Türkmәn, Xәlәc, Qazaq, ... ) vә elәcә dә Türkül (Turkic) dünyasına da xeyri yoxdur.
6-Güney Azәrbaycan vә İranda yaşayan Türk xalqı qavramına qarşı çıxmaq (hansı ad vә bahana ilә olursa olsun, istәr Kilasik Azәrbaycançılıq, istәr Turançılıq, istәr İran millәti-İrançılıq), İran devlәti vә Fars milliyәtçiliyinin asimilasiyon vә inkar siyasәtlәri xidmәtindә olmaq demәkdir. Çünkü onlar Güney Azәrbaycan vә İranda Türk millәti qavramı vә varlığını tәhrif edәrәk yox etmәk istәyir. Türk siyası aktivistlәr vә aydınlar kәsinliklә bu oyunlara bundan artıq alәt olmamalıdırlar, öz millәtlәri vә kimliklәrini bundan daha artıq baltalamamalıdırlar.
Azerbaycanlılıq mefhumu Üzerine Qısa-qısa notlarım
Arif Keskin
Güney Azerbaycan Milli herekatı içinde Azerbaycan adına düşmenlik derecesinde alerjisi olan zeif ve kiçik bir fikri axım var. Bu fikri axımın ne istediyi belli olmasa da, Azerbaycan adının silinib yox olmasını istediyi aşıkardır. Ele gösterirler ki, sanki Azerbaycan adı Türklüye qarşıdır.
- Güney Azerbaycanda gerçekleşen bütün toplantı, miting, gösetri, tören ve elece traxtur oyunlarındakı şuarlara baxıldığında Azerbaycan şuarı esasi ve temel şuarlardan biridir. Güney Azerbaycanda “haray haray men Türkem” şuarı verildiyi kimin “Azerbaycan, Azerbaycan” şuarı da verilir.
- Milli herekatımız içinde Türklük ve Azerbaycanlılıq mefhumu arasında her hanki şekilde ziddiyet yoxdur. Onlar bir-birini güçlendiren ve tekmilleştiren mefhumlar olaraq görülür.
- Azerbaycanlılıq mefhumunu Türklük mefhumu qarşısına qoyanlar bunun ne qeder yanlış olduğu kimin ne qeder zererli olduğunun ferqinde deyiller.
- Azerbaycanlılıq mefhumu ortadan qalxarsa istiqlal, fedralizm, milli-medeni haqlar ve diger benzeri isteklerin heç bir menası qalmaz. Azerbaycanlılıq özlüyünde o istekleri de içeririr.
-Azerbaycanlılıq mefhumu ortadan qalxarsa öz müqedderatını teyin etme haqqının da bir analmı olmaz. Milletler düzeyinde öz müqedderattını teyin etme haqqı veten anlayışını gerektirir.
-Tarxi tecrübeler gösterir ki, veten anlayışı olmayan milliyetçi hereketler istedikleri neticeleri almaqda başarısız olublar.
- Azerbaycanlılıq özlüyünde üç ferqli anlam içerir: Azerbaycanlılıq mefhumu bir Türk grubunun adı (Türkiyede Azeri Türkü deyiller), Azerbaycan Türklerinin tarixi veteni ve Azerbaycanlı bağlamında etnisite mensubluğuna baxmayaraq yurddaşlıq bağının adıdır. Azerbaycan mefhumunun çox layeli/qatlı bir mefhum olduğuna diqqet etmeliyik.
- Azerbaycanlılıq mefhumuna qarşı çıxmaq fars milliyetçi asimlasyon siyasetinin xidmetinde olmaq demekdir. Çünki onlar da Azerbaycanı ya öz leyhine terif edir veya yox etmek isteyirler.
- Azerbaycanlılıq ve Türklük arasında ziddiyet yoxdur, onlar bir-birini tekmilleşdirir. Azerbaycanlılığı Türklüyünden boşaltmaq Türklüyü Azerbaycanlılıqdan boşaltmaq qeder yanlış ve tehlikelidir.
- Azerbaycandan behs etmek İrandaki diger Türk grublarını unutmaq anlamına gelmir.. Tarixi tecrübeler gösterir ki; Azerbaycan zeyif oldukçaq diger Türk grubları da zeyif olur, Azerbaycan güçlendikçe İrandaki diger Türk grubları da güçlenir. İrandaki diger Türk grublarının güçlenmesinin yolu Azerbaycanın dirçelişinden geçir.
- Azerbaycan adına qarşı çıxmaq ve onu “ İran adı altında eritmeye çalışmaq" edaletli deyil, tarixi gerçeklere de uyqun deyil ve eyni zamanda Türk milliyetçiliyine de qarşı davranış sayılır. Azerbaycan Türklerinintarixii vetenini Azerbaycan olmaqdan çıxardıb ve onu Farslıqla özdeşleşmiş/eynileşmiş İranlılıq içine yerleşdirmek mentiqi, edaletli ve doğru olmadığı kimin Türk milliyetçiliyine de muğayirdir/tersdir.
- Azerbaycanı İran içinde eritmek İrançılığın gizli, ferqli ve tehlikeli versiyonudur ve onun Azerbaycan-Türk milletine xeyri olmadığı kimin İrandaki diger Türk grublarına da ve elece de Türk dünyasına da xeyri yoxdur.
-Azerbaycanlılaşmaq telebi Türkleşmek ve çağdaşlaşmaqla(demokrai, insa haqları ve benzeri istekler) birlikde Güney Azerbaycan Milli hereketinin fikri esaslarını teşkil etmekdedir.

Türkiyə'də yenicil anayasaya doğru

2011-03-24T23:55:00.000-07:00

Türkiyə'də yenicil anayasaya doğru
Mehran Baharli
Türkiyə'nin indiki yarı demokratik-yarı laik (bunu yarı dikta-yarı dinçi də oxumaq olar) durumdan çıxıp tam yenicil (modern), elərkil (demokratik) və eldəm (laik) bir ərklətə (devlətə) çevrilməsi, onu gərçək güclü bir devlət yapar. Bunun başlanqıc nöqtəsi də yenicil, elərkil və eldəm bir anayasadan geçər. TÜSİAD'ın aşağıdakı anayasa önəriləri bu doğrultudadır məncə.
Prof. Ergun Özbudun’la Prof. Turgut Tarhanlı’nın eşkoordinatörlüğünde hazırlanan TÜSİAD anayasa raporunun demokratik hukuk devleti açısından bazı çarpıcı noktaları şöyle özetlenebilir:
-Vatandaşlık tanımında ‘Türklük’ten vazgeçilmesi...
-‘Milliyetçilik’in dışlanması...
-Atatürk’e ideolojik anlam yüklenmemesi...
-Başörtülü milletvekilliğine, başörtülü üniversite öğrenciliğine, başörtülü öğretim üyeliğine kapı açılması...
-Genelkurmay Başkanlığı’nın Milli Savunma Bakanlığı’na bağlanması...
-Milli Güvenlik Kurulu’nun anayasal organ olmaktan çıkarılması ve üye kompozisyonunun değiştirilmesi...
-Yüksek komuta kademesindeki atamaların, TSK tarafından gösterilecek komutan adayları arasından sivil otorite tarafından yapılması...
-Anadilde eğitim yolunun açılması...
-Nüfus kâğıdındaki din hanesinin, zorunlu din dersinin kaldırılması...
-Sivil toplumun din eğitimi verebilmesi...
-Yüzde 10 barajının düşürülmesi..
-Yerel yönetim reformuyla bölgesel idareler yolunun açılması ve yerel demokrasinin güçlendirilmesi...
-Diyanet İşleri’nde yapısal değişikliğe gidilmesi...
-Başkanlık değil, parlamenter sistemin güçlendirilmesi...
-Anayasada “değiştirilmesi teklif dahi edilemeyecek madde sayısı”nın 3’ten 1’e indirilmesi...

"Azəri" Kələməsinin İbhamı Haqqında Qısa Not

2011-03-22T10:21:00.000-07:00

"Azəri" Kələməsinin İbhamı Haqqında Qısa Not
Ari Kəskin
Fars milliyətçiləri İrandaki Azərbaycan Türklərini tanımlamaq üçün Azəri kelmesini istifadə ediller. Ehmed Kesrevinin “ Azəri ya Zəban Bastani Azərbaycan” əsərini də Azəri kelimesinin istifadəsine teorik dayanaq olaraq göstərirlər. Əhməd Kəsrəvənin “ Azəri ya Zəban Bastani Azərbaycan” əsərində önə sürdüyü tezisləri daha sonra həm öz məqalələri həm də fərqli tarixçilərin çalışmaları çürütülmüşdür.
Fars milliyitçileri Azəri kələməsini çox geniş ve Əhmed Kəsrəvinin tezislərini də aşacaq şekildə istifadə edirler. Eslində Əhmed Kəsrəvini də öz mənfətleri istiqameəində təhrif edirler. Başqa bir sözlə bu gün Azəri kələməsine yükleənən /ətfedilen məna Əhmed Keəsrəvinin “ Azəri ya zeban Bastani Azərbaycan” tezislerindən çox ferqlidir.
Əhməd Kəsrəvi 1921-ci ildə «Azəri ya Zəban Bastane Azərbaycan» adlı əsərini nəşr etmişdi. Müəllif bu əsərində Azərbaycanlıların türk olmadıqlarını irəli sürmüşdür. Kəsrəviyə görə Azərbaycanın eski dili türk dil ailəsinə mənsub dəyildir. Azəri dili İran mənşəli bir dildir. Azərilər Səlcuqluların İrana gəlməsi ilə türkləşməyə başlamışdılar. Kesreviye görə bu dil Azərbaycanın bəzi bölgələrində yaşasa da bugün Azərbaycanda danışılan dil Türkçədir. Başqa bir sözlə Əhməd Kəsrəvi bugünkü Azərbaycanda yayqın olaraq danışılan dilin Azəri olmadığını qəbul edir. Azəri dilini Azərbaycanın əski/bastani dili kimin taımlayır..
Əhməd KəsrəviAzəri kələməsəni dil adı kimin istifadə edir. Əhmed Kərəvinin əsərlərində Azəri məfhumu etnisite ve millət mənasında dəyil. Kəsrəviyə görə Azəri dili İran menşeli dildir ve bu dili danışanlar isə ariya nejad/ırqına mənsubdurlar.
Fars milliyətçiləri Əhməd Kəsrəvinin qondarma tezislərini bele təhrif etmişlər ve Kəsrəvinin istifadə ettiyi mənanın ötəsində faydanırlar. Kesrevi Azəri dilini Azərbaycanın əski dili kimin tərif edir, ancaq Fars milliyətçiləri bugün də Azərbaycanda danışılan dilin Azəri olduğunu iddia edirlər. Halbu ki, Kəsrəvi Azərbaycanın bugünkü diilini türkçə olduğunu qəbul edir.Əhməd Kəsrəvə Azəri kələmesini dil adı kimin istifadə edir, fars milliyətçiləri isə Azəri kələməsini etnisitə, millət ve ırq/nejad mənasında istifadə edir.
Görüldüyü kimin Azəri kələmesi ne mənaya gəldiyi bəlli olmayan çox mubhəm bir məfhuma çevrilmişdir. Bu da Fars milliyətçilərnin esası çelişki/tenaquzlərindən biridir.
Fars milliyətçiəlri öz teorisiyənlerinin tezislərini tehrif edərek kültürəl/fərhəngi Faşist özəlliklərini açıq şəkildə göstərmiştir. Əhməd Kəsrəvi kimin fars milliyətçi teorisiyəni tehrif edən siyasi axımın həqqniyetdən nə qədər məhrum olduğu ortadadır. Bu təhrif Azəri kələməsəni tarixi mevzu olmaqdan çıxartmış, asimlasyon ve inkar siyasətinin önəmli vəsiləsine çevirimişdir.
İşinin qərib tərəfi fars milliyətçilərinin bu təhrif dəyil. Çünki onlarin ne olduqlarını bilirik . İranda özlərini “dəmokrat” olaraq adlandıran niruların/quvvələrin də bu kekələməni istifadə etmələri çox calibdir.
Mehran Baharli:
Mәnim bu qonudakı görüşlәrim özәtlә belәdir:
1-“Âzәri” adını, “Türk” xalqı vә dili üçün qullanmaq tәmәlsiz vә yanlışdır. Bu ad nә İran’da, nә Türkiyә’dә, nә dә İngilizcәdә biz vә dilimizi adlandırmaq üçün işlәdilmәmәlidir.
2-Türkül (Turkic) x...alq vә millәtlәr hәr biri öz bәyәndiklәri, mәnimsәdiklәri vә işlәtdiklәri adlarla adlandırılmalıdırlar. Örnәyin Özbәk, Uyqur, Tatar, Türkmәn, Qazaq, Qırqız, ....
3-Türkül (Turkic) xalqlar arasında, milli adı ortaq vә “Türk” olan iki millәt vardır. O da biz vә Türkiyә-Balķan-Qibris’dә olanlardır. Bu iki millәti adlandıranda, özәlliklә bunları bir birindәn ayırt etmәk istәrkәn, “Türkiyә Türkü” vә “Azәrbaycan Türkü” diyә adlandırmalıyıq. Necәki “Balķan Türkü” vә “Qibris Türkü” deyirik.
4-Acı gәrçәk budur ki milli adımız olan “Türk”ü, tәkcә İran devlәti vә Paniranistlәr deyil, Türkiyә rәsmi görüşü dә bizim әlimizdәn almaya, bizdәn çalmaya qalxışmışdır. Bu davranış kәsinliklә bizim qәbul edәbilәcәyimiz bir davranış deyildir.
5-Türkiyә Türklәri, özәlliklә bu ölkәnin eliti vә rәsmi görüşü, bizim milli adımız olan “Türk”ü bizә qaytarmaq vә daha doğrusu “Türk” milli adınını bizimlә paylaşmaq zorundadır. Türkiyә rәsmi görüşü, “Türk”ün millәt adı vә etnik ad olaraq tәkcә onları deyil bizi dә tәmsil etdiyini, bu milli adın iki millәtә âyid olduğunu qәbul etmәli vә bu gәrçәyә sayqı göstәrmәlidir.
6-Bu doğrultuda, Türkiyә mediyasında çıxan “Türk-İran ilişgilәri” kimi tәrkiblәr tәmәldәn yanlışdır. Birincisi buna görә ki “İran” bir devlәt adıdır, millәt adı deyildir. Dolayısı ilә “İran”ın qarşılığı “Türkiyә” olmalıdır vә nә “Türk”. İkincisi “Türk”, Türkiyә devlәti ilә eşit tutulamaz, Türkiyә devlәti bütün Türkiyәlilәrin vә nә tәkcә bu ölkәdә yaşayan Türklәrin devlәtidir. Ayrıca “Türk”dәn amac, bir millәt isә dә, onu Türkiyә’dә yaşayanlara tәkәl vә özәl etmәk yanlışdır. “Türk”, Türkiyәlilәrin milli adı olduğu qәdәr, bizim dә milli adımızdır.

Son Çerşenbe Günü Tebrizde Ne Oldu?

2011-03-17T06:44:00.000-07:00

Son Çerşenbe Günü Tebrizde Ne Oldu?
Arif Keskin
15 Mart son Çerşenbe günü Tebrizden gelen video görüntüleri çox anlamlı. Yüzlerce insan “türk dilinde medrese-olmalıdır her kese” kimi milli şuarlar verir. İnsanların rejimle çatışma/dergir olma niyetlerinin olmadığı görsenir. Niruy-e intizaminin ( güvenlik Güçlerinn) motorları gelince qalbalıq yavaş yavaş dağılır.
-Günlerdir Tebrizi küçeye çekmek isteyirler. Ancaq olmur. Niye olmadığını bu video görüntüleri gösterdi. Bu video Tebrizin hanki hedef ve şuarlarla meydana geleceyini gösterir. Azerbaycanlıların haqlı isteklerine göz yumanlar ve ona qarşı çıxanlar dünyanın deyişdiyini anlamırlar.
-“Ne solçuyam ne sağçı milletçiyem milletçi” şuarı rehmetli Ali Tebrizlini xatırlatsa da, ancak burdaki sol ve sağ kelimesinden meqsed islahteleb(reformcu) ve usulgeralardır(muhafazakar) . “Ne solçuyam ne sağçı milletçiyem milletçi” milli herekatın istiqlalını ve üçüncü cebhe kimliyinin tesbitidir.
- İki-üç hefte önce “ son çerşenbe varlığımızi gösterelim” teklifi edildiyinde bezi dostların nigarançılıqları var idi. Bu görüntüler o nigarançılıqlara yer olmadığını gösterdi. Azerbaycan milletnin istekleri ve şuarları o qeder ferqlidir ki onu musadire etmek mümkün deyil.
- Varlığımizi göstermenin menası feqet miting, gösteri, üsyan ve çatışma deyil. Son çerşenbeki gelişmeler bunu gösterdi. İnsanlarımıza her hanki bir şekilde zerer gelmeden analamlı bir iş gerçekleşdi.Bizim emeli imkanlarımızın geniş olduğunun ferqinde olmalıyıq.
-Milli herekatımız son çerşenbe günü bundan daha güçlü özünü gösterseydi onun tebliğatı tesiri çox ferqli olacaqdı. Hamıya çox yaxşı cevab verilecekdi. Azerbaycan milletinin sukutunun menası hammıya daha aydın anlaşılacaqdı.
- Merkeziyetçiler Azerbaycanın sukutunu da musadire edirler. Biz Azerbaycanın sukutunun musadire edilmesinin de qabağını almalıyıq. Son çerşenbedeki gelişmeler sukutumuzu musadire edenlere böyük cevabdır. Biz bu işleri daha ferqli şekillerde tekarar etmeliyik.
- Son çerşenbe gösterdi ki, milli herekatımız hezine vermeden öz varlığını ve şuarlarını dünyaya duyuracaq imkanları yaradibler.
- Hicri-Şemsi tezeilinin onüçüncü günü (13-ücü günü) bizim üçün yene önemli gün olabilir. Tezeilinin onüçüncü günü Azerbaycanın musiqisi ve edebiyatının şöleni/ceşni günü olabiler. Her şeher özü öz coğrafi şeraitine göe uyqun yerler seçebiler. Daha kiçik Babek qalası tecrübesini yaşaybilerik. Bu şölen siyasi şuarlar vermeden de olabiler. Önemli olan o gün Azerbaycan musiqi ve edebiyatını teneffus etmek. Xaricde de o gün musiqi ve edebiyat geceleri qurulabiler.
http://www.youtube.com/watch?v=JMR9-ETk5kE

Urmiye Şəhərindən gələn ışıqlar- Əsgərxan Əfşar Urəməvi

2011-03-13T03:20:00.000-07:00

Urmiye Şəhərindən gələn ışıqlar- Əsgərxan Əfşar Urəməvi (Əbdolmalikı)
Urmiye (Urmu) şəhərı Qacar dövründə və Azərbaycan – rus savaşları əsnasından çox kəskin ( kritik )Oynama (rola) sahibimiş və Urmiyeli siyasi adamlar o zaman önəmli Oynamalr (roller) oynamışlar . Rus ordusunun zəfərindən sonra Urmu şəhərı zəmanət kimin Türkmənçay və Gülistan Anlaşmalarinda göstərilmişdi və Urmu əyər Abbas Mirza Rusun tələb etdigi cərimələri{10krür tümən ( 5milion tümən ) } ödəməməmiş olsaydı Urmu şəhəri Ruslara verə bilirəmiş ( 1243 Köçsəl - Aysal İl) . Urmiye şəhərinin qabiliyətlı siyasət adamlarından biri Əsgərxan Əfşar Urəməvimiş . Bu siyasət adamı məmaliki məhsruse- Iranın o tarixə kimi birinci elçisi olaraq Fıransada mənsüb oldu . Qacar şahı ( Fəthəli Şah ) bu vəsiləilə istəyirdi Fıransız başçısı Napoleon ilə Ruslara Qarşı Anlaşma bağlayıb və onların sılah və savaş bilimlərindən faydalansın . Bu Çalişmalar finkoneştain anlşmasına nədən oldu , Ancaq təsüfki çox qısta bir sürə sonra Napoleon Ingiliıslərlə anaşmasından sonra tək tərəflı olaraq bu anlaşmanı dayandırdı . Əsgərxan Əfşar 1808dən 1810-a qədər Fıransada ıqamət etmışdır . Bəzi tarixçilər onun firamasunerı məhfillərlə əlaqədar olduğunu ıdia ediblər . Əsgərxan Əfşar əbdolmalkı 1249hcri qəmri Urmiye (Urmu) şəhərində Dünyasını dəyışıbdır ,qəbri Urmu Şəhərinin Ceneral məçidinin şəbıstanındadir . O mərhumun Xanımıda həmin yerdə gümülübdür . Həmin məçid Əfşar sərdarının xərcilə və evinin qunşuluqunda tikilmişdir . Əsgərxan xanımların ıctmaya əyaq açmasında dəyərli Oynam (rol) oynamışdır . nəzərə almalıyıq ki Əsgərxan məhələsi o zaman hindo məhələsi adlanırəmış və 1273 hecri qəməri yəni 24i l sərdari Əfşarın olumundən sonra digər Əfşar sərdarı ki oda təsadofən Əsgərxan Əfşar adıla məruf oymuş və kürd isyançılarla savaşda ( Dərəgiz çimən lərində ) şəhid olduqdan sonra Hindo məhəlləsinin dərvazasından şəhərə cənazəsi gətiriləndə olduqdan sonra , o şəhidin adı paydar qalsın diə Urmunun əhalısı tərəfindən adını Əsgərxanməhələsi ilə deyişdirilmişdir bu məhəllənin adı Əsgərxan Əfşar Əbdolmalikı ilə həç bir munasıbətı yoxdur .
Sözcük:
Köçsəl İl : Hicri ili
Aysal İl : Qəməri ili
Yazıçı: Urmulu Taymaz
http://tinyurl.com/6lahyxl

Urmiye'li Türk Qoşar İsmaıl Ülkər və Yaşıl Şerı

2011-03-09T04:09:00.000-08:00

İsmayıl Mədədi Osalı (ÜLKƏR) 15\05\1348 (08\08\1969) –ci ildə Güney Azərbaycanın Urmiyə şəhərində orta hallı bir ailədə dünyaya göz açdı. Mərhum atası Seyfullah, əməkli ədliyyə karməndi idi. Anası Nüsrət, ev xanımıdır. O, ilk, orta və mütəvəssitə dərslərini Urmiyənin "...Vəziri", "Azadi" və "13 Aban" oxullarında bitirdi. 1367 (1988) -ci ildə Binab Üniversitəsində Fars dili və ədəbiyyatı bölümünə girdi və 1371 (1992) -ci ildə məzun oldu. 1378 (1999) -ci ildə Türkiyyəyə gedərək, Ankara Gazi Üniversitəsində TÖMER (Türkçe ve Yabancı Dillər Öğrenim, Araştırma ve Uygulama Merkezi) diplomasını aldı. 1379 (2000) -cu ildə İzmir EGE Üniversitəsini qazandı və "Türk Dili ve Edebiyatı" Bölümü "Türk Lehçeleri ve Edebiyatları ana bilim dali"nda magesturatura (yüksək lisans) yapdı. 1382 (2003) -ci ildə Prof. Dr. Yavuz Akpınarın danışmanlığıyla yazdığı Mrağalı şairimiz "Bulud Qaraçorlu Sehend"in Hayatı ve Eserleri Üzerinde Bir Araştırma" adlı tezini Prof. Dr. Rıza Filizok, Prof. Dr. Ömerfaruk Huyugüzel, Prof. Dr. İsmail Aka"dan oluşan juri qarşısında müdafiə etdi. 1385 (2006) -ci ildə Bakı XƏZƏR Üniversitəsində Prof. Dr. Hamlet İsaxanlının elmi rəhbərliyi ilə Azərbaycan Dili (Türkcəsi) və Ədəbiyyatı bölümünün PH.D dərslərini keçirdi. 1387 (2008) -ci ildə "Məşrutiyyətdən Günümüzə Qədər Güney Azərbaycan Sərbəst Şer Gəlişimi (İnkişafı)" adlı dissertasiyasını (doktorantura tezini) müdafiə edəcək. Ülkər, mütəvəssitə tələbəsi ikən 1363 (1984) –cü ildən etibarən çeşitli Türkcə heca qalıblarında və özünə xas sərbəst formada şer süyləməyə başladı. 1370 (1991) –ci ildə "Rudəki" intişaratına verdiyi ilk şer kitabı "Günəş Tonqalı, Yalqız Bitki" iki il gecikdikdən sonra 1372 (1993) –ci ildə basıldı. 1377 (1998) –ci ildə "Buyur Addım At" adlı ikinci şer kitabı (Narənc Yayınları- Tehran) oxuyucularıyla tapışdı. 1383 (2004) –cü ildə "Bir Salxım Dan Yeli" adlı üçüncü şer kitabı (şair tərəfindən) nəşr oldu. 1386 (2007) –cı ildə "Sevda Yoldaymış" adlı dördüncü şer kitabı (Yaz Nəşriyyatı – Urmiyə) yayınlandı. Ülkərin beşinci şer toplusu və "Bulud qaraçorlu Səhəndin həyatı və əsərləri üzərində bir araşdırma" adlı tənqədi çalışması çapa hazırlanmaqdadır. İsmayıl Mədədi indilikdə Urmiyədə yaşayır. Urmiyə və Təbrizdə Azərbaycan və İstanbul Türkcəsi dərslərini (TÖMER) oxutmaqla məşguldur. Evlidir və "Araz", "Elay" adlarında bir oğlu və bir qızı vardır.

İsmayıl ÜLKƏR
``Bir Salxım Dan Yeli`` kitabından

``YAŞIL``
Yağ yaşılım yağ!
Sinəmə sərpil sərin – sərin
Yağ yaşılım yağ!

Beyni ol başımın
Dol mənə yaşıl
Dol!
-
Əli kəsilsin su düşmanının
Beli bükülsün beton sevənin.
Gözü görməz olsun geydiyi qarasını
Görmək istəyənin
Yaşılın yarasını!
--
Gəl mənə yaşıl gəl
Ən uca ağacdan mənə ayaq ver
Ən bala butalardan mənə bir cüt
Əl!
-
Gül mənə yaşıl
Gül!

Güney Azerbaycan Türkleri ve Ulusal Herektde bezi tənqidlərə Qısa yanıtlar

2011-03-07T07:56:00.000-08:00

Güney Azerbaycan Türkleri ve Ulusal Herektde bezi tənqidlərə Qısa yanıtlar
Arif Keskin
- Siyasi ve sosial hereketleri tehlil ederken feqet o hereketin içinde bir teyfin/kesimin fikirlerini esas almaq ve hereketi bir bütün olaraq görmemek xetalıdır. Azerbaycan Milli hereketi içinde çox ferqli görüşler vardır. Azerbaycan milli hereketi anlamaq üçün belli bir teyfe/kesime baxmaq yerine milli hereketin ana axışına baxmaq lazımdır.
-Siz milli hereketin içinde milli-umumi teşkilatın ve rehberiyetin olmamasını “anarşı” kimin gösterirsiniz. Elebil ki, milli herekete “başı boşunalıq” ve “herce- u merc” hakimdir. Bu baxış doğru deyil. Doğrudur ki, milli hereketin böyük teşkilatı ve rehberi yoxdur. Ancaq bu veziyet “anarşıyle” eyni anlama/mena gelmez. Milli hereketin son iyirmi (20) illik keçmişini tehlil ettiyimizde herekete hakim olan rasyonelite/eqlaniyet esası vijegidir. Milli hereketi öz pragmatist ve eqlani emelleriyle her fursetden nehyaet derecede faydalanmışdır. “ Anarşı” olasaydı indi milli hereketimiz olmazdı. Milli herekete kolektif ağıl/umumi ağıl hakimdir. Kolektif ağıl günümüzün esası özelliklerindendir. Baxın ne Tunus ne Mısırda üsyan hereketlerinin müşexxes teşkilati ve rehberi yox idi. Bugün Libyada geden itiraz hereketi ortaya çıxdığında ne teşkilatı varidi ne de rehberiyeti. Günümüzdeki siyasi ve sosial hereketlerin mahiyeti çox deyişib. Azerbaycan Milli hereketi 20 –nci esrin hereketidir ve modern hereketdir. Sizin dağınıq olaraq gördüyünüz hereketi birleşdiren bir “biz” var. Bir hoveyet terifi var. O “biz” esasında şekillenmiş dünya görüşü var. Bizim milli hereket görünürde “atomize” görünse de ancaq ele deyil. Milli hereketi r birleşdiren o “bizi” anlamadn milli hereketi anlamaq mümkün deyil.
- Milli hereketi içinde heç kim “ ehmedinejad dönemi xatemi döneminden daha yaxşıdır” diyen görmedim. Bele yazıbsınız ki, elebil bizimkiler Ehmedinejadı tercih edirler. Bu yanlış tesevvür. Ehmedinejadla milli hereketi arasına qan girib. Milli hereketin Ehmedinejadla qan davası var. 2006-daki xordad /Mayıs hadiselerini lütfen xatırlayın. Azerbaycan Ehmedinejada qarşı üsyan etmişdi. Azerbaycan Ehmedinejad ve Xameneyiye üsyan eden ilk bölgedir. Azerbaycan Ehmedinelada heç bir zaman ses/rey vermedi. 2005 seçkilerinde Ehmedinejad Erdebilde en az rey getirmişdir. Hamımız bilirki ki Ehmedinejad 1993-1997 arasında Erdebilde valı/ustandar idi. Azerbaycan 2009 seçkileri ya Museviye ya da Mehdi Kerrubiye rey verdi, Ehmedinejada rey veren çox az oldu. Ehmedinejadın Tebriz son gelişinde millet heç istiqbal etmedi ve “traxtor” “ tarxtor” şuarıyla huyladı.
- Milli hereketinin Yaşıl Hereketine uzaq durmasını “ Ehmedinejadi” hemayet olaraq görmek xetalı. Yaşıl hereketini emeli hemaye etmeyenler Xameneyinin yanındadır sözü qeyri-e demokratik ve faşizan durumdur. Yaşıl herekatı ortada yoxken milli hereketi rejimle mübarize edirdi.Siz islahatçılardan behs edirsiniz. İslahatçılar kimlerdi ki?. İslahatçılar rejimin bir parçası. Emin oluan ki İslahatçıların böyük liderleri Xameneyni deyişdirmek niyetleri yoxdur qaldı ki rejimi deyişdirsinler. Lütfen Ataullah Muhaceraninin Londra /Lendendeki son damışıqlarını izleyin.
- Yaşıl hereketini emeli himaye etmeyenler “ Xmaeneynin yanındadır” sözü Yaşıl hereketinin esasi tezleriyle tenaqüz teşkil edir. Çünki Yaşıl hereketi hele umumi-seraseri herekete çevrilmeyıb. Çoxğrafi ve tebeqati olaraq mehdud yerlerde qalıb. Demek ki onda İranın böyük bölümü Xameneyni hemayet edir. Onda gerek diyek ki Meşehed, İsfahan, Sari, Belüçistan, Kürdistan ve diger yerlerın hamısı Xameneyini hemayet edir . Bu doğru deyil . Yaşıl hereketi emeli hemaye etmemenin çox ferqli sebebler var. Yaşıl hereketi mensubları bunlar tehlil etmek ve onlradan ders çıxartmaq yerine ona-buna yaman –yoğuz deyirler.
- İran Etelaatının istixbarati faaliyetleri her zaman vardır. Ancaq İran etlaatını böyütmemek lazım. İran emniyeti ve etlaati teşkilati serkub maşınıdır. Dünya etlaati/emniyeti sistemleri içinde en geri teşkilatdır. Xameneye “Yaşıl Hereketi bitmişdir”, “Tunus ve Mısır da islam inqılabı olur” , “ Musevi rey getirebilmez” ve “1997-de Eliekber Nateq Nurinin prenzedent olacağını pişbini” eden teşkilatdır. Onlarca tehilili xeta eden bir teşkilatdır. Adam dövmek, qorxutmaq, öldürmek vb. bunları etlaatı faaliyet sayılmır artıq . İran etlaatı özünü böyük göstermek isteyir. Etlaat Babek qalası ve Xordad hadisesini de engellmek isteyirdi niye başarı olabilmemişdi?
- Yaşıl hereketi 2009-dan beri ortaya çıxıb ve o günden günümüze qeder milletler meselesinde heç bir şey demir. Yaşıl hereketi “ Azerbaycan milli hereketi öz teleblerini tetil ederek bize qatılmalıdır” deyir. Milletrler meselesinde en kiçik teviz bele vermek istemir. Bu çox mühhim ve stratejik meseledir. Beluçistan, Ehvaz, Kürdistan, Türkmen Sehra vb. sessizliyi bunu gösterir. İrandaki fars olmayan milletler yaşıl hereketine uzaq durur. Bunun heç anlamı yoxmu?
- Azerbaycan 1906 Meşrutiyetden günümüze qeder edem merkeziyetçiliyi mudafie edir. Azerbaycan 1906-dan günümüze qeder encümen-e Eyaleti ve Velayetiden behs edir. Azerbaycana göre edem merkeziyet olmazsa iranda heqiqi demokrasi olmaz. Azerbaycanın tezi öz haqlılığını gösterib. Yüz(100)ilden artıqdır ki demokrtaik mübareze gedir ancaq netice vermeyib ve vermeyecek de. Azerbaycan bütün bu tarixi tecrübeler ışığında meseleye baxır. Ortada iki ferqli demokrasi analyışı var.